โรคที่พบบ่อยในผู้หญิง บางครั้งการตรวจภายในปกติอาจไม่เพียงพอ ซึ่งอาจพบความผิดปกติเป็นเพียงก้อนเนื้อธรรมดาหรือเซลล์มะเร็งก็ได้ การตรวจอัลตร้าซาวด์มดลูกและรังไข่ยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพความแม่นยำในการวินิจฉัยและช่วยให้แพทย์ตรวจพบโรคและรักษาได้อย่างทันท่วงที เป็นการตรวจโดยการใช้หัวตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงขนาดเล็กสอดเข้าในช่องคลอดภายในอุ้งเชิงกราน ซึ่งรวมถึงปากมดลูก มดลูก ท่อนำไข่ และรังไข่ มีประสิทธิภาพในการตรวจวินิจฉัยโครงสร้างอวัยวะภายในหรือตรวจหาความผิดปกติภายในอุ้งเชิงกราน นอกจากนี้การอัลตร้าซาวด์ทางช่องคลอดยังช่วยยืนยันและติดตามการตั้งครรภ์ได้
เนื้องอกมดลูก (Myoma Uteri)
เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของเซลล์กล้ามเนื้อของมดลูกที่ผิดปกติ อาจเกิดในเนื้อมดลูก ในโพรงมดลูก หรือโตเป็นก้อนนูนออกมาจากตัวมดลูก และผู้ป่วยอาจคลำพบได้ พบได้บ่อยในผู้หญิงที่เข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ช่วงอายุ 30 ปีขึ้นไป และพบน้อยลงในผู้หญิงที่เข้าสู่วัยทองจากฮอร์โมนที่หมดลง
อาการ
- เลือดออกจากช่องคลอดผิดปกติ มักพบประจำเดือนมามากผิดปกติ หรือยาวนานผิดปกติ
- ปวดท้องน้อย ปวดท้องน้อยระหว่างมีประจำเดือน หรือไม่สัมพันธ์กับประจำเดือน
- ปัสสาวะบ่อย ถ่ายลำบาก เกิดจากก้อนเนื้องอกที่มีขนาดใหญ่กดเบียดกระเพาะปัสสาวะและลำไส้ตรง ทำให้ปัสสาวะบ่อย ถ่ายลำบาก
- มีบุตรยาก เนื่องจากก้อนเนื้องอกเจริญเข้าไปกดเบียดโพรงมดลูก ทำให้ขัดขวางการฝังตัวของตัวอ่อน
เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)
เกิดจากการที่เยี่อบุโพรงมดลูกไปเจริญเติบโตในตำแหน่งนอกโพรงมดลูกกลายเป็น ช็อกโกแลตซีสต์ (Chocolate cyst or Endometriosis cyst) หรือ เกิดขึ้นภายในกล้ามเนื้อมดลูก (Adenomyosis) เป็นต้น ทำให้เกิดการอักเสบขึ้นในบริเวณนั้น และมีผลทำให้เกิดพังผืดตามมา
อาการ
- ไม่มีอาการแสดงใดๆ
- ปวดประจำเดือนมากและนานกว่าปกติ
- ช่วงมีประจำเดือนจะปวดเบ่งเวลาถ่ายอุจจาระมากกว่าปกติ
- ปวดท้องในระหว่างหรือหลังจากมีเพศสัมพันธ์
- มีบุตรยาก เนื่องจากโรคนี้ทำให้เกิดพังผืดในอุ้งเชิงกราน ทำให้อุ้งเชิงกรานมีสภาพไม่เหมาะสมต่อการปฏิสนธิของไข่และเชื้ออสุจิ จึงทำให้เกิดภาวะมีบุตรยากขึ้น
โรคถุงน้ำรังไข่ หรือ ซีสต์ที่รังไข่ (Ovarian Cyst)
โรคถุงน้ำรังไข่ เกิดจากการแบ่งตัวของเซลล์ที่ผิดปกติที่รังไข่ เกิดจากการแบ่งตัวของเซลล์ที่ผิดปกติที่รังไข่และพัฒนาขึ้นจนกลายเป็นถุงน้ำ พบมากในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ ช่วงอายุ 18 – 45 ปี
อาการ
- ไม่มีอาการแสดงใด ๆ
- ปวดท้องน้อย
- หน้าท้องโตขึ้นผิดปกติ คลำเจอก้อนที่หน้าท้อง ท้องอืด แน่นท้อง
- ปวดปัสสาวะบ่อย ผลจากการที่ซีสต์โตไปกดเบียดกระเพาะปัสสาวะ
- มีปัญหาเรื่องประจำเดือนมาไม่ปกติ มากะปริดกะปรอย หรือประจำเดือนมามาก ปวดประจำเดือนรุนแรงขึ้น ปวดท้องน้อยตลอดเวลาแม้ไม่มีประจำเดือน
- รู้สึกเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
- เบื่ออาหาร น้ำหนักลด
บุคคลที่ควรตรวจอัลตร้าซาวด์มดลูกและรังไข่
- ผู้หญิงที่มีอายุ 25 ปีขึ้นไป หรืออายุน้อยกว่าแต่พบปัญหาดังนี้
- ปวดท้องน้อย หรือประจำเดือนมาไม่ปกติ
- คลำพบก้อนที่ท้องน้อย
- หากมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคทางนรีเวช ควรเข้ารับการตรวจภายในเป็นประจำทุกปี
การเตรียมตัวก่อนตรวจภายใน และอัลตร้าซาวด์มดลูกและรังไข่
- แนะนำให้เข้ารับการตรวจหลัง หมดประจำเดือนอย่างน้อย 3 วัน
- ไม่ควรสวนล้างช่องคลอด หรือไม่ใช้ยาเหน็บทางช่องคลอดภายใน 2 วัน ก่อนเข้ารับการตรวจ
- หลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์ ก่อนเข้ารับการตรวจอย่างน้อย 1 วัน
- กรณีมีประจำเดือน หรือปวดท้องประจำเดือนอย่างมาก สามารถปรึกษาแพทย์โดยไม่ต้องรอให้ประจำเดือนหมดก่อน
- สวมเสื้อผ้าที่ใส่สบาย ไม่รัดจนเกินไป และปัสสาวะให้เรียบร้อยก่อนเข้ารับการตรวจ
ระหว่างอัลตร้าซาวด์ช่องคลอด
ผู้รับการตรวจจะนอนหงาย โดยให้ขาทั้งสองข้างพาดขาหยั่ง แพทย์จะทำการสอดหัวตรวจที่ถูกคลุมด้วยถุงยางอนามัยและทาเจลหล่อลื่นแล้ว เข้าไปทางช่องคลอด เพื่อถ่ายภาพของอวัยวะภายในมุมต่าง ๆ การตรวจนี้ไม่สร้างความเจ็บปวดใด ๆ แต่อาจมีอาการไม่สบายตัวเล็กน้อยขณะที่หัวตรวจอยู่ด้านใน
หลังการตรวจ
- ผู้ป่วยสามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ
- แพทย์จะอธิบายผลการตรวจให้ผู้ป่วยทราบ
ข้อดี
- ไม่เจ็บปวด
- รวดเร็ว ใช้เวลาตรวจประมาณ 15 – 30 นาที
- มีความแม่นยำสูง
- สามารถตรวจวินิจฉัยภาวะต่าง ๆ ได้มากมาย
- สามารถติดตามการรักษาได้
ข้อเสีย
- ผู้ป่วยบางรายอาจรู้สึกไม่สบายเล็กน้อย
- ไม่สามารถตรวจวินิจฉัยภาวะบางอย่างได้ เช่น เนื้องอกมะเร็งบางชนิด
- ผู้หญิงบางรายอาจไม่สะดวกใจที่จะเข้ารับการตรวจ
เหมาะสำหรับ
- ผู้หญิงที่มีอาการผิดปกติทางนรีเวช เช่น ประจำเดือนมาไม่ปกติ ปวดท้องน้อย ตกขาวผิดปกติ
- ผู้หญิงที่กำลังตั้งครรภ์
- ผู้หญิงที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งมดลูกหรือรังไข่
นอกจากนี้ ยังสามารถใช้เพื่อวัตถุประสงค์อื่น ๆ เช่น การเก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อสำหรับการตรวจทางพยาธิวิทยา หรือการช่วยนำทางเข็มระหว่างการเจาะไข่หรือการเก็บไข่
สรุป
การอัลตร้าซาวด์ช่องคลอด เป็นวิธีการตรวจโดยใช้เครื่องมือ เพื่อการวินิจฉัยและติดตามภาวะผิดปกติต่างๆภายในมดลูก รังไข่ และอวัยวะภายในอุ้งเชิงกรานของผู้หญิง
