การดูแลผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสี ควรดูแลอย่างไร?

การฉายรังสีเป็นหนึ่งในวิธีรักษาโรคมะเร็งที่ใช้รังสีพลังงานสูงเพื่อทำลายเซลล์มะเร็ง โดยบริเวณผิวหนังที่อยู่ในพื้นที่ฉายรังสีอาจเกิดการระคายเคืองและมีการเปลี่ยนแปลงของผิวได้

อาการที่พบอาจแตกต่างกันในแต่ละคน เช่น ผิวแดง ผิวคล้ำ แห้ง คัน แสบ หรือรู้สึกตึง และในบางรายอาจเกิดผิวลอกหรือมีแผลได้ โดยอาการมักเกิดขึ้นระหว่างการรักษาและอาจยังดำเนินต่อไปช่วงหนึ่งหลังสิ้นสุดการฉายรังสี

ดังนั้น การดูแลผิวบริเวณที่ได้รับรังสีอย่างถูกต้องจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อลดการระคายเคืองและช่วยให้ผิวมีโอกาสฟื้นตัวได้ดีขึ้น

6 วิธีดูแลผิวบริเวณที่ฉายรังสี

1. สวมเสื้อผ้าที่นุ่มและไม่รัดแน่น

เลือกเสื้อผ้าที่หลวมและระบายอากาศได้ดี โดยเฉพาะเสื้อผ้าที่ทำจากผ้าฝ้ายหรือเส้นใยธรรมชาติ เพื่อช่วยลดการเสียดสีและการกดทับบริเวณที่ฉายรังสี

ควรหลีกเลี่ยงเสื้อผ้าที่รัดแน่นหรือมีเนื้อผ้าที่อาจเสียดสีกับผิวบริเวณดังกล่าว

2. หลีกเลี่ยงการเกา ขัด หรือถูบริเวณที่ฉายรังสี

ผิวบริเวณที่ได้รับรังสีอาจมีความบอบบางและไวต่อการระคายเคืองมากขึ้น จึงควรหลีกเลี่ยงการเกา การขัดผิว หรือการถูแรง ๆ เพราะอาจทำให้เกิดการระคายเคืองและทำให้ผิวหนังเกิดแผลได้

หากมีอาการคัน แสบ หรือผิวเปลี่ยนแปลง ควรแจ้งทีมรังสีรักษาหรือบุคลากรทางการแพทย์ที่ดูแล

3. อาบน้ำได้ แต่ควรใช้น้ำอุ่นพอดีและดูแลผิวอย่างอ่อนโยน

โดยทั่วไปสามารถทำความสะอาดผิวบริเวณที่ฉายรังสีได้ แต่ควรใช้น้ำอุ่นหรือน้ำอุณหภูมิพอเหมาะ หลีกเลี่ยงน้ำที่ร้อนจัด และไม่ควรแช่บริเวณดังกล่าวในน้ำร้อนเป็นเวลานาน

หลังอาบน้ำควรใช้ผ้านุ่ม ๆ ซับให้แห้งเบา ๆ แทนการเช็ดหรือถูแรง ๆ

4. ไม่ควรใช้ครีม โลชั่น แป้ง หรือผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ โดยไม่ปรึกษาทีมรักษา

ผิวบริเวณที่ฉายรังสีควรได้รับการดูแลเป็นพิเศษ ผลิตภัณฑ์บางชนิด เช่น น้ำหอม ผลิตภัณฑ์ที่มีแอลกอฮอล์ หรือผลิตภัณฑ์กำจัดขนอาจทำให้เกิดการระคายเคืองได้

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกรายจะต้องงดมอยส์เจอไรเซอร์เสมอไป เพราะบางแนวทางอนุญาตให้ใช้มอยส์เจอไรเซอร์ที่เหมาะสมได้ตามคำแนะนำของทีมรังสีรักษา ดังนั้น ควรเลือกผลิตภัณฑ์และวิธีใช้ตามคำแนะนำของโรงพยาบาลหรือทีมรักษาของแต่ละบุคคล

หากผิวมีแผลเปิดหรือมีผิวหนังแตก ควรปรึกษาทีมรักษาก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ใด ๆ กับบริเวณดังกล่าว

5. หลีกเลี่ยงความร้อนและความเย็นจัด

ควรหลีกเลี่ยงการให้ความร้อนหรือความเย็นโดยตรงกับบริเวณที่ฉายรังสี เช่น แผ่นประคบร้อน ถุงน้ำร้อน หรือแผ่นประคบเย็น เนื่องจากอุณหภูมิที่รุนแรงอาจเพิ่มการระคายเคืองของผิวได้

นอกจากนี้ควรปกป้องบริเวณที่ได้รับรังสีจากแสงแดดโดยตรงด้วย

6. หลีกเลี่ยงการโกนขน ถอนขน หรือใช้ผลิตภัณฑ์กำจัดขนบริเวณที่ฉายรังสี

การโกนด้วยมีดโกน การแว็กซ์ หรือการใช้ครีมกำจัดขน อาจเพิ่มการระคายเคืองและทำให้ผิวหนังที่กำลังบอบบางได้รับบาดเจ็บได้ จึงควรหลีกเลี่ยงในบริเวณที่ได้รับรังสี เว้นแต่ทีมรักษาจะแนะนำเป็นอย่างอื่น

หากผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสีเปลี่ยนแปลง ควรทำอย่างไร?

ระหว่างการฉายรังสี ผิวหนังอาจมีการเปลี่ยนแปลง เช่น

• ผิวแดงหรือคล้ำขึ้น
• ผิวแห้งหรือตึง
• คันหรือแสบ
• เจ็บหรือระคายเคือง
• ผิวลอก
• ในบางรายอาจมีตุ่มพองหรือมีแผล

อาการของแต่ละคนไม่เหมือนกัน และความรุนแรงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ตำแหน่งที่ได้รับรังสี ชนิดและปริมาณรังสี รวมถึงการรักษาอื่นที่ได้รับร่วมกัน

หากมีอาการผิดปกติ ผิวหนังมีแผล มีน้ำเหลือง เจ็บมาก หรืออาการรุนแรงขึ้น ควรแจ้งทีมรังสีรักษาโดยเร็ว เพื่อให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมินและแนะนำการดูแลที่เหมาะสม

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการดูแลผิวระหว่างฉายรังสี

ฉายรังสีแล้วอาบน้ำได้ไหม?

สามารถอาบน้ำได้ โดยควรใช้น้ำอุ่นหรือน้ำอุณหภูมิพอเหมาะ หลีกเลี่ยงน้ำร้อนจัด และซับผิวให้แห้งอย่างเบามือ ไม่ควรถูบริเวณที่ได้รับรังสี

ฉายรังสีแล้วทาครีมได้ไหม?

การใช้ครีมหรือมอยส์เจอไรเซอร์ควรเป็นไปตามคำแนะนำของทีมรังสีรักษา เพราะผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมอาจแตกต่างกันในแต่ละคน โดยเฉพาะเมื่อผิวเริ่มมีการระคายเคืองหรือมีแผล

ผิวไหม้จากการฉายรังสีทำอย่างไร?

ผิวอาจมีอาการแดง คล้ำ แห้ง คัน แสบ หรือลอกได้ ควรหลีกเลี่ยงการถู เกา ความร้อน และผลิตภัณฑ์ที่อาจระคายเคือง พร้อมแจ้งทีมรังสีรักษาเมื่อมีอาการผิดปกติ

ฉายรังสีแล้วใช้มีดโกนได้ไหม?

ควรหลีกเลี่ยงการโกนด้วยมีดโกนในบริเวณที่ฉายรังสี เนื่องจากอาจทำให้ผิวเกิดการระคายเคืองหรือบาดเจ็บเพิ่มขึ้น

ผิวจะกลับมาเป็นปกติหลังฉายรังสีหรือไม่?

การเปลี่ยนแปลงของผิวหลังฉายรังสีแตกต่างกันในแต่ละบุคคล โดยปฏิกิริยาของผิวอาจยังมีต่อเนื่องหลังจบการรักษา ก่อนจะค่อย ๆ ดีขึ้นตามระยะเวลา

คำแนะนำสำคัญ

การดูแลผิวระหว่างการฉายรังสีควรยึดตามคำแนะนำของแพทย์ นักรังสีการแพทย์ พยาบาล หรือทีมรังสีรักษาที่ดูแลผู้ป่วยโดยตรง เพราะตำแหน่งที่ฉายรังสี เทคนิคการรักษา และสภาพผิวของแต่ละคนแตกต่างกัน

ไม่ควรใช้ยาหรือผลิตภัณฑ์กับบริเวณที่ฉายรังสีด้วยตนเอง หากไม่ได้รับคำแนะนำจากทีมรักษา