การช่วยเหลือผู้บาดเจ็บจาก “อุบัติเหตุหมู่และอาคารถล่ม“

(Mass Casualty & Building Collapse)

สถานการณ์สิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ล้มทับจัดเป็น “สถานการณ์วิกฤตที่มีความซับซ้อนสูง” ความเสี่ยงไม่ได้อยู่ที่ผู้บาดเจ็บเท่านั้น แต่อยู่ที่โครงสร้างที่อาจถล่มซ้ำ ไฟรั่ว หรือแก๊สระเบิด หลักการสำคัญที่สุดคือ “Safety First” (ความปลอดภัยต้องมาก่อน)

1. หลักการ 3S: ประเมินความปลอดภัยก่อนเข้าพื้นที่

ก่อนที่คุณจะวิ่งเข้าไปช่วยใคร คุณต้องประเมิน 3 สิ่งนี้ หากไม่ปลอดภัย “ห้ามเข้าเด็ดขาด” ให้รอเจ้าหน้าที่ผู้เชี่ยวชาญ

1. Scene (สถานการณ์): โครงสร้างยังมีการขยับหรือไม่? มีเศษวัสดุร่วงหล่นอยู่ไหม?

2. Safety (ความปลอดภัย): มีกลิ่นแก๊สรั่ว มีประกายไฟ หรือมีสายไฟขาดพาดผ่านน้ำหรือไม่?

3. Situation (จำนวนผู้บาดเจ็บ): ประเมินคร่าวๆ ว่ามีคนเจ็บกี่คน เพื่อแจ้งศูนย์สั่งการได้ถูกต้อง

---

2. การขอความช่วยเหลือ (Call for Help)

โทร 1669 (สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ) ทันที โดยแจ้งข้อมูลสำคัญดังนี้:

• สถานที่เกิดเหตุ: จุดสังเกตที่ชัดเจน

• เกิดอะไรขึ้น: ตึกถล่ม คานปูนทับ หรือนั่งร้านพัง

• จำนวนผู้บาดเจ็บ: (ประมาณการ) เพื่อให้ศูนย์ส่งรถพยาบาลมาเพียงพอ

• อันตรายเพิ่มเติม: เช่น มีคนติดภายในซากปรักหักพัง, มีแก๊สรั่ว

---

3. การคัดแยกผู้บาดเจ็บ (Triage)

ในอุบัติเหตุหมู่ที่มีคนเจ็บมากกว่าคนช่วย เราไม่สามารถรักษาทุกคนพร้อมกันได้ ต้องใช้หลักการคัดแยก (Triage) เพื่อ “ช่วยชีวิตคนที่รอดได้ ให้รอดมากที่สุด” โดยแบ่งเป็นสี:

• 🔴 สีแดง (วิกฤต – ช่วยก่อน): หายใจเฮือก, ชีพจรเบา, เลือดออกรุนแรง หรือหมดสติแต่ยังหายใจ

• 🟡 สีเหลือง (รุนแรงปานกลาง – รอได้เล็กน้อย): กระดูกหัก (ที่ไม่ใช่กระดูกสันหลังหรือเชิงกราน), มีสติคุยรู้เรื่อง แต่ขยับไม่ได้

• 🟢 สีเขียว (บาดเจ็บเล็กน้อย): ผู้ที่สามารถ “เดินได้เอง” ให้ตะโกนบอกให้พวกเขามารวมกันในจุดปลอดภัยทันที เพื่อลดความวุ่นวายในพื้นที่

• ⚫ สีดำ (เสียชีวิต): หยุดหายใจและคลำชีพจรไม่ได้ (ในสถานการณ์อุบัติเหตุหมู่ เราอาจจำเป็นต้องข้ามกลุ่มนี้ไปก่อนเพื่อทุ่มเททรัพยากรไปที่กลุ่มสีแดง)

---

4. การจัดการเฉพาะทาง: ภาวะ Crush Syndrome (สำคัญที่สุด)

นี่คือความรู้ที่สำคัญที่สุดสำหรับกรณี “ถูกของหนักทับเป็นเวลานาน”

⚠️ คำเตือน: หากผู้บาดเจ็บถูกคานปูนหรือวัสดุหนักทับแขน ขา หรือลำตัว นานเกิน 15-30 นาที การยกของหนักออกทันทีอาจทำให้ผู้บาดเจ็บ “หัวใจหยุดเต้นและเสียชีวิตทันที”

สาเหตุ: กล้ามเนื้อที่ถูกกดทับนานๆ จะเซลล์ตายและสร้างสารพิษ (โพแทสเซียมและกรดแลคติก) เมื่อเรายกของออก เลือดจะไหลเวียนนำสารพิษเหล่านั้นเข้าสู่หัวใจทันที ทำให้หัวใจล้มเหลว (Reperfusion Injury)

วิธีปฏิบัติที่ถูกต้อง:

1. ถ้าน้อยกว่า 15 นาที: ให้รีบยกวัสดุออกและดึงผู้ป่วยออกมาทันที

2. ถ้านานเกิน 30 นาที หรือไม่แน่ใจ:

   • ห้ามยกของออกทันที จนกว่าทีมแพทย์กู้ชีพจะมาถึง

   • แพทย์จำเป็นต้องให้สารน้ำ (น้ำเกลือ) ทางเส้นเลือดปริมาณมากก่อน เพื่อเจือจางสารพิษ แล้วจึงค่อยยกของออก

   • หากจำเป็นต้องยกออกจริงๆ (เช่น ไฟกำลังไหม้มาถึง) ให้ใช้ผ้ารัดเหนือแผล (Tourniquet) ให้แน่นที่สุดก่อนยกของ เพื่อป้องกันเลือดเสียไหลกลับเข้าหัวใจ

---

5. การปฐมพยาบาลเบื้องต้น (First Aid)

เน้นการช่วยชีวิตตามลำดับ C-A-B:

1. C – Control Bleeding (ห้ามเลือด):

   • หากมีเลือดออกพุ่ง หรือออกมาก ให้ใช้ผ้าสะอาดกดโดยตรงที่แผล

   • หากอวัยวะขาด หรือกดแล้วเลือดไม่หยุด ให้รัด (Tourniquet) เหนือแผลประมาณ 2-3 นิ้ว จนกว่าเลือดจะหยุด

2. A – Airway & C-Spine (ทางเดินหายใจและกระดูกสันหลัง):

   • หากผู้บาดเจ็บหมดสติ ให้จัดท่าเปิดทางเดินหายใจ แต่ต้องระวัง “กระดูกคอ”

   • ห้าม อุ้ม ยก หรือลากผู้บาดเจ็บในท่าที่หลังงอเด็ดขาด เพราะอาจทำให้กระดูกสันหลังเคลื่อนจนเป็นอัมพาต ให้เคลื่อนย้ายแบบท่อนซุง (Log Roll) หรือรอเปลบอร์ด

3. B – Breathing (การหายใจ): สังเกตการหายใจ หากหายใจลำบากให้คลายเสื้อผ้าให้หลวม

---

6. ข้อห้าม (Do Nots)

• ❌ ห้าม ให้น้ำหรืออาหารทางปากแก่ผู้บาดเจ็บ (เพราะอาจต้องผ่าตัดฉุกเฉิน การมีน้ำในกระเพาะจะเป็นอันตรายขณะดมยาสลบ)

• ❌ ห้าม เคลื่อนย้ายผู้ป่วยโดยไม่จำเป็น เว้นแต่จุดนั้นอันตรายถึงชีวิต

• ❌ ห้าม สูบบุหรี่ หรือจุดไฟในบริเวณเกิดเหตุ (อาจมีแก๊สรั่วจากการก่อสร้าง)

---

สรุปขั้นตอนสำหรับประชาชนทั่วไป:

1. ตั้งสติ ประเมินความปลอดภัย (อย่าเข้าไปตายเพิ่ม)

2. โทร 1669 บอกจำนวนคนและอาการ

3. ตะโกน ให้คนที่เดินไหว ออกมารวมกันที่จุดปลอดภัย (เคลียร์พื้นที่)

4. ห้ามเลือด ผู้ที่บาดเจ็บหนัก

5. ระวังเรื่องการยกของหนัก ออกจากตัวผู้ที่ติดอยู่นานเกินครึ่งชั่วโมง