ไฝ จุด หรือแผลบนผิวหนังเป็นสิ่งที่เกือบทุกคนมี และส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่บางลักษณะที่เปลี่ยนไปหรือไม่หาย อาจเป็นสัญญาณของมะเร็งผิวหนัง ข่าวดีคือ มะเร็งผิวหนังมองเห็นได้ด้วยตา การรู้ว่าควรสังเกตจุดไหนและลักษณะแบบใด ช่วยให้พบแพทย์ได้ทันเวลา
มะเร็งผิวหนังหน้าตาเป็นอย่างไร?
ไม่มีลักษณะแบบเดียว เพราะมีหลายชนิด แต่สิ่งที่ควรใส่ใจร่วมกันคือ รอยโรคที่เปลี่ยนแปลง ไม่หาย หรือดูต่างจากไฝ/จุดอื่นบนตัว อาจเป็นตุ่มใส ตุ่มแข็ง แผลเรื้อรัง ปื้นแดงเป็นสะเก็ด หรือไฝที่รูปร่างผิดปกติ การสังเกตการเปลี่ยนแปลงจึงสำคัญกว่าการจำรูปแบบตายตัว
ส่อง 5 จุดบนร่างกายที่ควรสังเกต
1. ใบหน้า หู และลำคอ
บริเวณที่โดนแดดบ่อยที่สุด พบมะเร็งผิวหนังได้มาก สังเกตตุ่ม แผลไม่หาย หรือปื้นเป็นสะเก็ดที่เปลี่ยนไป
2. หนังศีรษะและไรผม
จุดที่มักถูกมองข้ามเพราะมีผมปิด ควรคลำและสังเกตตุ่มหรือแผลที่ไม่หาย โดยเฉพาะในผู้ที่ผมบาง
3. แขน มือ และหลังมือ
บริเวณที่รับแสงแดดสะสม สังเกตปื้นแดงเป็นสะเก็ด ตุ่ม หรือไฝที่เปลี่ยนรูปร่างหรือสี
4. ขา หลังเท้า และฝ่าเท้า
โดยเฉพาะในผู้หญิง และอย่าลืมฝ่าเท้า ง่ามนิ้ว และใต้เล็บ ซึ่งเป็นจุดที่เมลาโนมาบางชนิดพบได้และมักถูกมองข้าม
5. ลำตัวและหลัง
บริเวณที่มองเห็นเองยาก ควรให้คนใกล้ชิดช่วยดู หรือใช้กระจกส่อง สังเกตไฝที่เปลี่ยนไปหรือรอยโรคใหม่
| จำหลัก ABCDE ของไฝที่ผิดปกติ A (Asymmetry) รูปร่างไม่สมมาตร, B (Border) ขอบไม่เรียบ, C (Color) สีไม่สม่ำเสมอ, D (Diameter) ขนาดใหญ่ขึ้น, E (Evolving) เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม รวมถึงแผลที่ไม่หายหรือมีเลือดออกง่าย หากเข้าข่าย ควรพบแพทย์ผิวหนังเพื่อตรวจ ไม่ควรนิ่งนอนใจ |
มีจุดหรือไฝแบบนี้ = มะเร็งเสมอไปไหม?
ไม่ใช่ คนส่วนใหญ่มีไฝ จุดด่างดำ หรือตุ่มที่ ไม่เป็นอันตราย และรอยโรคผิวหนังจำนวนมากเกิดจากอายุ แสงแดด หรือภาวะผิวหนังทั่วไป การมีไฝหรือจุดจึงไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง สิ่งที่ทำให้ต้องระวังคือเมื่อรอยโรค “เปลี่ยนไป” ไม่หาย หรือดูต่างจากที่อื่นบนตัวอย่างชัดเจน จึงควรพบแพทย์เพื่อตรวจแยก
เคล็ดลับการสังเกตผิวด้วยตัวเอง
- ตรวจผิวทั่วร่างกายเป็นระยะ ในที่มีแสงสว่างเพียงพอ และใช้กระจกช่วยดูจุดที่มองยาก
- ให้คนใกล้ชิดช่วยดูบริเวณหลัง หนังศีรษะ และจุดที่มองเองไม่เห็น
- ถ่ายรูปไฝหรือรอยโรคไว้เปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงเป็นระยะ
- ใส่ใจไฝที่ดู “แปลกแยก” จากไฝอื่น ๆ บนตัว ซึ่งเป็นสัญญาณที่ควรตรวจ
| สรุป 5 จุดที่ควรส่อง 1) ใบหน้า หู คอ 2) หนังศีรษะ ไรผม 3) แขน มือ หลังมือ 4) ขา หลังเท้า ฝ่าเท้า ใต้เล็บ 5) ลำตัวและหลัง สังเกต ABCDE + แผลไม่หาย/รอยโรคที่เปลี่ยนไป หากผิดปกติควรพบแพทย์ |
ควรทำอย่างไรเมื่อพบรอยโรคที่สงสัย?
- ไม่ตื่นตระหนกแต่ไม่เพิกเฉย ควรสังเกตการเปลี่ยนแปลงและถ่ายรูปเปรียบเทียบ
- ไม่แกะ เกา หรือใช้ยาทารักษาเองนาน ๆ เพราะอาจบดบังอาการ
- ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงสูง เช่น เคยเป็นมะเร็งผิวหนังหรือโดนแดดสะสมมาก ควรตรวจผิวสม่ำเสมอ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: มะเร็งผิวหนังหน้าตาเป็นอย่างไร?
A: ไม่มีลักษณะแบบเดียว อาจเป็นตุ่ม แผลเรื้อรังที่ไม่หาย ปื้นแดงเป็นสะเก็ด หรือไฝที่รูปร่าง สี ขนาดเปลี่ยนไป สิ่งสำคัญคือสังเกตการเปลี่ยนแปลงและรอยโรคที่ดูต่างจากที่อื่นบนตัว
Q: ไฝแบบไหนที่ควรกังวล?
A: ใช้หลัก ABCDE รูปร่างไม่สมมาตร ขอบไม่เรียบ สีไม่สม่ำเสมอ ขนาดใหญ่ขึ้น หรือเปลี่ยนไปจากเดิม รวมถึงไฝที่ดูแปลกแยกจากไฝอื่น หากเข้าข่ายควรพบแพทย์ผิวหนัง
Q: มีไฝเยอะต้องกังวลไหม?
A: การมีไฝจำนวนมากเป็นปัจจัยที่ควรใส่ใจการตรวจผิวมากขึ้น แต่ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง สิ่งที่ต้องระวังคือไฝที่เปลี่ยนแปลงหรือดูต่างจากไฝอื่น ควรสังเกตสม่ำเสมอและพบแพทย์เมื่อผิดปกติ
Q: แผลที่ไม่หายอันตรายไหม?
A: ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง แต่แผลที่ไม่หายในเวลานาน หายแล้วกลับมาเป็นซ้ำ หรือมีเลือดออกง่าย เป็นสัญญาณที่ควรได้รับการตรวจ ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ
| สถาบันมะเร็งกรุงเทพภูเก็ต พร้อมดูแลคุณทุกขั้นตอน ทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพจาก 3 โรงพยาบาลชั้นนำในเครือ BDMS เทคโนโลยีการวินิจฉัยและรักษาระดับมาตรฐานสากล บริการทั้งผู้ป่วยชาวไทยและผู้ป่วยชาวต่างชาติ เปิดให้บริการทุกวัน เวลา 09.00 – 17.00 น. | ชั้น 3 โรงพยาบาลกรุงเทพภูเก็ต นัดหมายได้ที่ [email protected] หรือโทร 1719 |
เอกสารอ้างอิง (References)
- Schadendorf, D., van Akkooi, A. C. J., Berking, C., et al. (2018). Melanoma. The Lancet, 392(10151), 971–984. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31559-9
- Apalla, Z., Lallas, A., Sotiriou, E., et al. (2017). Epidemiological trends in skin cancer. Dermatology Practical & Conceptual, 7(2), 1–6. https://doi.org/10.5826/dpc.0702a01
- Nehal, K. S., & Bichakjian, C. K. (2018). Update on keratinocyte carcinomas. New England Journal of Medicine, 379(4), 363–374. https://doi.org/10.1056/NEJMra1708701
- Que, S. K. T., Zwald, F. O., & Schmults, C. D. (2018). Cutaneous squamous cell carcinoma. Journal of the American Academy of Dermatology, 78(2), 237–247. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2017.08.059
- Garbe, C., Amaral, T., Peris, K., et al. (2022). European consensus-based interdisciplinary guideline for melanoma. European Journal of Cancer, 170, 236–255. https://doi.org/10.1016/j.ejca.2022.03.008
- World Health Organization. (2023). Cancer fact sheet. WHO / IARC. https://www.who.int/news-room/fact-sheets
บทความนี้จัดทำโดย สถาบันมะเร็งกรุงเทพภูเก็ต | โรงพยาบาลกรุงเทพภูเก็ต | BDMS | bangkokhospital.com/phuket
ข้อมูลในบทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อการให้ความรู้เท่านั้น ไม่สามารถทดแทนคำแนะนำของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญได้
