การพบก้อนในตับจากการตรวจสุขภาพเป็นเรื่องที่พบได้ไม่น้อย และก้อนเหล่านี้มีได้หลายประเภท การตรวจพบก้อนไม่ได้บอกถึงสาเหตุหรือความสำคัญทางการแพทย์ทั้งหมดในทันที จึงจำเป็นต้องอาศัยการประเมินเพิ่มเติมจากแพทย์ร่วมกับผลตรวจต่าง ๆ เพื่อทำความเข้าใจลักษณะของก้อนและกำหนดแนวทางดูแลที่เหมาะสมต่อไป
ก้อนในตับคืออะไร?
ก้อนในตับ (Liver Mass หรือ Liver Lesion) คือบริเวณเนื้อตับที่มีลักษณะต่างจากเนื้อตับปกติ ตรวจพบได้จากอัลตราซาวด์ CT หรือ MRI มีได้หลายชนิด ตั้งแต่ก้อนที่ไม่ร้ายเลย ไปจนถึงก้อนมะเร็ง การพบก้อนจึงเป็นเพียง “จุดเริ่มต้นของการตรวจ” ไม่ใช่การวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งทันที
ทุกก้อนเสี่ยงเป็นมะเร็งหรือไม่?
ไม่ใช่ทุกก้อน ก้อนในตับส่วนใหญ่เป็นชนิดไม่ร้าย (Benign) โดยเฉพาะในผู้ที่ไม่มีโรคตับเรื้อรัง อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงจะสูงขึ้นในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อมะเร็งตับ เช่น ไวรัสตับอักเสบบี/ซี หรือตับแข็ง ดังนั้นการประเมินจึงต้องดูทั้งลักษณะก้อนและความเสี่ยงของผู้ป่วยร่วมกัน
ก้อนในตับชนิดไม่ร้ายที่พบบ่อย
1. ซีสต์ในตับ (Liver Cyst)
ถุงน้ำในตับ มักไม่มีอาการและไม่ใช่มะเร็ง ส่วนใหญ่ไม่ต้องรักษา เพียงติดตามหากจำเป็น
2. เนื้องอกหลอดเลือด (Hemangioma)
เป็นก้อนชนิดไม่ร้ายที่พบบ่อยที่สุดในตับ เกิดจากกลุ่มหลอดเลือดผิดปกติ มักไม่มีอาการและไม่กลายเป็นมะเร็ง
3. ก้อนเนื้อตับชนิดไม่ร้าย (FNH และ Adenoma)
Focal Nodular Hyperplasia (FNH) เป็นก้อนไม่ร้ายที่มักไม่ต้องรักษา ส่วน Hepatic Adenoma เป็นก้อนไม่ร้ายที่บางกรณีต้องติดตามหรือรักษา โดยเฉพาะหากก้อนใหญ่หรือมีปัจจัยเสี่ยง
| พบก้อนไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง แต่ก็ไม่ควรเพิกเฉย ก้อนในตับส่วนใหญ่ไม่ร้าย แต่บางก้อนต้องตรวจเพิ่มเพื่อแยกจากมะเร็ง โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อโรคตับ การพบแพทย์เพื่อประเมินจึงเป็นขั้นตอนที่ไม่ควรข้าม |
ก้อนแบบไหนที่ต้องระวังเป็นพิเศษ?
แพทย์จะให้ความสำคัญและตรวจเพิ่มเติมมากขึ้น หากก้อนมีลักษณะหรือบริบทดังนี้:
- พบในผู้ที่เป็นไวรัสตับอักเสบบี/ซีเรื้อรัง หรือตับแข็ง
- ก้อนมีขนาดโตขึ้นเมื่อติดตาม หรือมีลักษณะบนภาพที่น่าสงสัย
- มีค่าบ่งชี้มะเร็ง เช่น AFP สูงขึ้นผิดปกติร่วมด้วย
- มีอาการร่วม เช่น น้ำหนักลด ปวดท้อง หรือตัวเหลือง
การตรวจวินิจฉัยก้อนในตับ
1. การตรวจภาพ
อัลตราซาวด์มักเป็นจุดเริ่มต้น ส่วน CT หรือ MRI ตับช่วยบอกลักษณะก้อนได้ละเอียด ก้อนหลายชนิดสามารถวินิจฉัยได้จากลักษณะจำเพาะบนภาพโดยไม่ต้องเจาะชิ้นเนื้อ
2. การตรวจเลือด
ตรวจการทำงานของตับ ไวรัสตับอักเสบ และค่า AFP เพื่อประเมินความเสี่ยงประกอบ
3. การเจาะชิ้นเนื้อ
ใช้เฉพาะกรณีที่ผลภาพไม่ชัดเจน เพื่อยืนยันชนิดของก้อน โดยแพทย์จะพิจารณาความเหมาะสมเป็นรายบุคคล
ควรทำอย่างไรเมื่อตรวจพบก้อนในตับ?
- อย่าตื่นตระหนก เพราะส่วนใหญ่เป็นชนิดไม่ร้าย แต่ก็ไม่ควรเพิกเฉย
- พบแพทย์เพื่อประเมินลักษณะก้อน ความเสี่ยง และพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม
- แจ้งประวัติไวรัสตับอักเสบ การดื่มแอลกอฮอล์ และประวัติครอบครัวให้แพทย์ทราบ
- หากแพทย์แนะนำให้ติดตามก้อน ควรมาตรวจตามนัดอย่างสม่ำเสมอ
- ไม่ซื้อยาหรือสมุนไพรมารักษาก้อนเอง เพราะอาจเป็นพิษต่อตับและทำให้ล่าช้า
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: ตรวจเจอก้อนในตับ เป็นมะเร็งไหม?
A: ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง ก้อนในตับมักเป็นชนิดไม่ร้าย เช่น ซีสต์หรือเนื้องอกหลอดเลือด แต่เพราะแยกด้วยตัวเองไม่ได้ ควรให้แพทย์ประเมินลักษณะก้อนและความเสี่ยงเพื่อความแน่ใจ
Q: ซีสต์ในตับอันตรายไหม?
A: ส่วนใหญ่ไม่อันตรายและไม่ใช่มะเร็ง มักไม่มีอาการและไม่ต้องรักษา แพทย์อาจแนะนำให้ติดตามในบางกรณี เช่น ซีสต์ขนาดใหญ่หรือมีอาการ
Q: เนื้องอกหลอดเลือด (Hemangioma) ต้องผ่าตัดไหม?
A: ส่วนใหญ่ไม่ต้อง เพราะเป็นก้อนไม่ร้ายที่ไม่กลายเป็นมะเร็งและมักไม่มีอาการ แพทย์จะพิจารณาติดตามหรือรักษาเฉพาะกรณีที่ก้อนใหญ่มากหรือมีอาการ
Q: ก้อนในตับแบบไหนที่ต้องกังวล?
A: ก้อนที่พบในผู้ที่เป็นไวรัสตับอักเสบบี/ซีหรือตับแข็ง ก้อนที่โตขึ้นเมื่อติดตาม ก้อนที่ลักษณะบนภาพน่าสงสัย หรือมีค่า AFP สูงและอาการร่วม ควรได้รับการตรวจเพิ่มโดยเร็ว
| สถาบันมะเร็งกรุงเทพภูเก็ต พร้อมดูแลคุณทุกขั้นตอน ทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพจาก 3 โรงพยาบาลชั้นนำในเครือ BDMS เทคโนโลยีการวินิจฉัยและรักษาระดับมาตรฐานสากล บริการทั้งผู้ป่วยชาวไทยและผู้ป่วยชาวต่างชาติ เปิดให้บริการทุกวัน เวลา 09.00 – 17.00 น. | ชั้น 3 โรงพยาบาลกรุงเทพภูเก็ต นัดหมายได้ที่ [email protected] หรือโทร 1719 |
เอกสารอ้างอิง (References)
- European Association for the Study of the Liver. (2016). EASL clinical practice guidelines on the management of benign liver tumours. Journal of Hepatology, 65(2), 386–398. https://doi.org/10.1016/j.jhep.2016.04.001
- Llovet, J. M., Kelley, R. K., Villanueva, A., et al. (2021). Hepatocellular carcinoma. Nature Reviews Disease Primers, 7, 6. https://doi.org/10.1038/s41572-020-00240-3
- Marrero, J. A., Kulik, L. M., Sirlin, C. B., et al. (2018). Diagnosis, staging, and management of hepatocellular carcinoma: 2018 practice guidance by the AASLD. Hepatology, 68(2), 723–750. https://doi.org/10.1002/hep.29913
- Reig, M., Forner, A., Rimola, J., et al. (2022). BCLC strategy for prognosis prediction and treatment recommendation: The 2022 update. Journal of Hepatology, 76(3), 681–693. https://doi.org/10.1016/j.jhep.2021.11.018
- Marrero, J. A., Ahn, J., & Rajender Reddy, K. (2014). ACG clinical guideline: The diagnosis and management of focal liver lesions. American Journal of Gastroenterology, 109(9), 1328–1347. https://doi.org/10.1038/ajg.2014.213
- World Health Organization. (2023). Liver cancer fact sheet. WHO / IARC. https://www.who.int/news-room/fact-sheets
