เรื่องชนิดของเลนส์แก้วตาเทียมนั้นเป็นเรื่องที่สำคัญมาก สำหรับคนไข้ที่กำลังจะตัดสินใจเข้ารับการผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์ตาหรือผ่าตัดต้อกระจก ก็เพราะเลนส์เทียมแต่ละชนิดให้ผลลัพธ์การมองเห็นตาเปล่าที่ไม่เหมือนกัน และการมองเห็นรวมถึงการใช้ชีวิตหลังจากรับการผ่าตัดจะเป็นอย่างไรก็ขึ้นอยู่กับตอนเลือกชนิดเลนส์แก้วตาเทียมนี่ล่ะครับ
เลนส์แก้วตาเทียมเมื่อใส่เข้าไปในตาแล้ว จะอยู่ตลอดไป ถือเป็นการตัดสินใจเลือกครั้งสำคัญครั้งเดียวต่อตา 1 ข้างในชีวิต ดังนั้นวันนี้เราจะมาเจาะเฉพาะเรื่องของชนิดของเลนส์แก้วตาเทียมกัน ส่วนเรื่องความรู้พื้นฐานเรื่องของเลนส์แก้วตาเทียม หมอได้เคยเขียนลงไว้ในบทความก่อนหน้านี้แล้ว ลองอ่านดูครับ
เลนส์แก้วตาเทียมมีกี่แบบ ? จริง ๆ แล้ว 10 ปีที่ผ่านมา เทคโนโลยีของเลนส์แก้วตาเทียมนั้นไปไกลมาก เลนส์แก้วตาเทียมจึงมีหลากหลายแบบ หลายดีไซน์ มีความซับซ้อนเยอะมาก แต่ในแง่ที่ส่งผลกระทบกับคนไข้มากๆ และควรต้องรู้ ก็จะแบ่งเลนส์แก้วตาเทียมแบบง่ายๆ เป็น 2 ชนิดครับ
1. เลนส์แก้วตาเทียมชนิดโฟกัสระยะเดียว (Monofocal IOLs)
เลนส์เทียมชนิดนี้เป็นเลนส์เทียมรุ่นบุกเบิก เป็นเทคโนโลยีที่มีมาตั้งแต่เริ่มมีเลนส์แก้วตาเทียม ใช้กันมานานกว่า 30 ปี เลนส์ชนิดนี้ให้การมองเห็นตาเปล่าชัดที่ระยะเดียว ซึ่งโดยทั่วไปมักหมายถึงมองตาเปล่าชัดที่ไกล ในแง่ของคนไข้ก็มักจะหมายความว่ากิจวัตรประจำวันที่ไกลต่างๆ ซึ่งมักหมายถึงอะไรก็ตามที่ไกลเกิน 5-6 เมตรเป็นต้นไป เช่น การมองป้ายข้อความ การช่วยเหลือตัวเองในการเดิน การขับรถ การเล่นกีฬา มีความเป็นไปได้สูงที่หลังผ่าตัดคนไข้จะสามารถทำกิจกรรมเหล่านี้โดยใช้ตาเปล่าได้ หลายๆ ครั้งเราก็เลยเลนส์ชนิดนี้ว่า “เลนส์มองไกล”
ข้อจำกัด? มีแน่นอนครับ เนื่องจากอย่างที่ชื่อมันบอก คือ เลนส์มัน “โฟกัสระยะเดียว” และที่เดียวที่โฟกัสก็คือที่ไกลเท่านั้น หมายความว่าระยะที่ใกล้เข้ามาหรือกิจกรรมประจำวันที่อยู่ใกล้เกินเอื้อมแขนเข้ามา มักจะต้องใช้แว่นช่วย พูดง่ายๆ ก็คือกิจกรรมในระยะใกล้เข้ามา เช่น การใช้โทรศัพท์มือถือ ทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ ดูหน้าคนที่กำลังคุยด้วย การไขกุญแจประตู การอ่านป้ายราคา ดูเมนู หรืออ่านหนังสือ พวกนี้ทำตาเปล่าไม่ค่อยได้ ต้องใช้แว่นช่วยแทบทั้งหมด หมายความว่าหากคนไข้เลือกเลนส์เทียมชนิดนี้ หลังผ่าตัดก็มักต้องพกแว่นอ่านหนังสือมองใกล้ติดตัวไว้เสมอ
2. เลนส์แก้วตาเทียมชนิดหลายระยะ (Multifocal IOLS)
เลนส์เทียมชนิดนี้ได้รับการพัฒนาขึ้นมาในช่วง 10 ปีหลังเพื่อให้ทลายข้อจำกัดของการมองเห็นของเลนส์แบบแรก แปลง่ายๆ ก็คือ ตัวเลนส์ได้รับการพัฒนาโดยมีจุดประสงค์ให้คนไข้สามารถมองเห็นตาเปล่าได้หลายระยะ ไม่ว่าจะเป็นในระยะไกล ระยะกลาง (1 เมตร ถึง 1เมตรครึ่ง) และระยะใกล้ (30-40 ซม.) หรือให้เข้าใจง่ายๆ ก็คือเลนส์ชนิดนี้ถูกออกแบบให้คนไข้สามารถทำกิจกรรมและใช้ชีวิตได้ด้วยตาเปล่าเยอะที่สุดและต้องพึ่งแว่นตาให้น้อยที่สุดเท่าที่เป็นไปได้นั่นเอง
คราวนี้จะยกตัวอย่างให้เห็นภาพครับว่ากิจกรรมอะไรบ้างที่มีแนวโน้มว่าสามารถใช้ตาเปล่าทำได้ ถ้าใช้เป็นเลนส์เทียมชนิดหลายระยะ
- ระยะใกล้: อ่านหนังสือ ดูเมนู อ่านฉลากยา ป้ายราคา ใช้มือถือ
- ระยะกลาง (ประมาณเอื้อมแขน): ใช้งานคอมพิวเตอร์ คู่สนทนา ไขกุญแจประตู ทำกับข้าว ดูเลขไมล์รถยนต์
- ระยะไกล: ขับรถ กิจกรรมกลางแจ้ง เล่นกีฬา ว่ายน้ำ ดำน้ำ เดินมองถนนหนทาง ป้ายต่างๆ
เนื่องจากเลนส์ชนิดโฟกัสหลายระยะให้การมองเห็นตาเปล่าได้มากกว่าเลนส์ชนิดระยะเดียว จึงมีที่ใช้ในกลุ่มผู้ที่อายุเกิน 50 ปีที่มีภาวะสายตาสั้น ยาว เอียง หรือสายตายาวตามอายุ ที่ไม่อยากใส่แว่น และคนไข้ที่เป็นต้อกระจกที่ไม่ต้องการพึ่งแว่นอ่านหนังสือเพื่อมองใกล้หลังผ่า
แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นการรับประกันว่าหลังผ่าตัดจะสามารถโยนแว่นตาออกไปจากชีวิตได้ทั้งหมดเลยนะครับ เพราะเทคโนโลยีถึงแม้จะก้าวหน้าแค่ไหนก็มีข้อจำกัด และผลการมองเห็นหลังผ่าตัดจะดีแค่ไหนก็ยังขึ้นกับปัจจัยอีกหลายอย่าง เช่น ความสมบูรณ์ของประสาทตา ความสามารถในการปรับตัวของสมอง และลักษณะการใช้ชีวิตประจำวันที่แตกต่างกันในแต่ละคน
เลนส์แก้วตาเทียมชนิดหลายระยะจะให้ผลการมองเห็นดีในคนไข้ที่มีสภาพประสาทตาสมบูรณ์ และยังมีราคาค่าตัวสูงกว่าเลนส์เทียมชนิดระยะเดียวอยู่ค่อนข้างมากครับ
ตอนนี้ก็เท่ากับว่าเรามีความรู้เรื่องชนิดของเลนส์แก้วตาเทียมแล้ว หากกำลังตัดสินใจจะรับการผ่าตัดก็ปรึกษากับคุณหมอที่จะทำการผ่าตัดให้เราได้เลยครับว่าสภาพตาและลักษณะการใช้ชีวิตของเรามีความเหมาะสมกับเลนส์ชนิดไหน
นพ. กัปตัน วิริยะลัพภะ (หมอกัปตัน)
จักษุแพทย์ผู้ชำนาญ ผู้อำนวยการศูนย์ไบรท์วิว เซ็นเตอร์ รพ กรุงเทพ ภูเก็ต
นัดหมายปรึกษาแพทย์ได้ที่
ไบรท์วิวเซ็นเตอร์ (BrightView Center) ชั้น 2 โรงพยาบาลกรุงเทพภูเก็ต
เปิดทำการ วันอาทิตย์-พฤหัสบดี เวลา 8.30-16.00น.
