มะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดเซลล์ขน หรือ Hairy Cell Leukemia (HCL) เป็นโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดเรื้อรังที่พบได้น้อย หลายคนอาจไม่เคยได้ยินชื่อโรคนี้มาก่อน แม้จะเป็นโรคหายาก แต่พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง และมักเกิดในวัยกลางคนขึ้นไป จุดสำคัญคือโรคนี้มักดำเนินไปอย่างช้า ๆ อาการไม่ชัดเจน ทำให้หลายคนไม่รู้ตัวจนตรวจพบจากการตรวจเลือด
Hairy Cell Leukemia (HCL) คืออะไร?
HCL เป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดเรื้อรังที่เกิดจากความผิดปกติของเม็ดเลือดขาวชนิดบีลิมโฟไซต์ (B-Lymphocyte) ชื่อ “เซลล์ขน” มาจากลักษณะของเซลล์มะเร็งที่เมื่อส่องดูด้วยกล้องจุลทรรศน์จะมีส่วนยื่นคล้ายเส้นขนเล็ก ๆ รอบเซลล์
เซลล์ผิดปกติเหล่านี้จะค่อย ๆ สะสมในไขกระดูก ม้าม และออกมาในกระแสเลือด ส่งผลให้การสร้างเม็ดเลือดปกติลดลงและเกิดอาการต่าง ๆ ตามมา โดยทั่วไป HCL เป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวที่ตอบสนองต่อการรักษาได้ดี ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถควบคุมโรคได้ในระยะยาวและมีคุณภาพชีวิตใกล้เคียงปกติ หากได้รับการวินิจฉัยและดูแลอย่างเหมาะสม
ทำไมผู้ชายควรรู้จักโรคนี้?
HCL พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิงอย่างชัดเจน เนื่องจากโรคนี้พบได้ไม่บ่อยและมีอาการแสดงที่ค่อยเป็นค่อยไป ผู้ป่วยจำนวนมากอาจไม่ทันสังเกตความผิดปกติของตนเอง หรือเข้าใจว่าเป็นเพียงความเหนื่อยล้าจากการใช้ชีวิตประจำวัน การรู้จักโรคนี้จะช่วยให้สามารถสังเกตอาการผิดปกติได้เร็วขึ้นและเข้ารับการตรวจรักษาได้ทันท่วงที
อาการที่อาจพบ
อาการของ HCL มักไม่จำเพาะเจาะจงและค่อย ๆ เป็นมากขึ้นทีละน้อย บางรายอาจไม่มีอาการผิดปกติ แต่ตรวจพบความผิดปกติจากการตรวจเลือดประจำปี อาการที่พบได้ ได้แก่
- อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ซึ่งเกิดจากภาวะโลหิตจาง เนื่องจากไขกระดูกสร้างเม็ดเลือดแดงได้น้อยลง
- ติดเชื้อได้ง่าย หรือหายช้า เนื่องจากเม็ดเลือดขาวที่ทำหน้าที่ป้องกันเชื้อโรคลดลง ทำให้ร่างกายต่อสู้กับการติดเชื้อได้ไม่ดี
- เลือดออกง่าย หรือมีรอยช้ำง่าย เกิดจากภาวะเกล็ดเลือดต่ำ เช่น เลือดกำเดาไหลง่าย มีจ้ำเขียวง่าย หรือเลือดออกตามไรฟัน
- แน่นท้องหรืออิ่มเร็ว ม้ามที่โตขึ้นอาจกดเบียดกระเพาะอาหาร ทำให้รู้สึกอิ่มเร็วหรือแน่นบริเวณชายโครงซ้าย
- น้ำหนักลด หรือมีไข้โดยไม่ทราบสาเหตุ พบได้ในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะเมื่อโรคดำเนินไปเรื่อย ๆ และเริ่มส่งผลต่อร่างกายมากขึ้น
| เนื่องจากอาการของ HCL มักไม่จำเพาะ การวินิจฉัยจึงจำเป็นต้องอาศัยการตรวจเพิ่มเติม อาการของ HCL คล้ายกับโรคทั่วไปหลายชนิด และไม่สามารถวินิจฉัยได้จากอาการเพียงอย่างเดียว หากมีอาการอ่อนเพลียผิดปกติ ติดเชื้อบ่อย เลือดออกง่าย มีจ้ำเขียวบ่อย หรือแน่นท้องจากม้ามโตต่อเนื่องเป็นเวลานาน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการตรวจเพิ่มเติม อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้อาจไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวเสมอไป การวินิจฉัยจำเป็นต้องอาศัยการตรวจโดยแพทย์และผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการร่วมด้วย |
การวินิจฉัย
1. การตรวจเลือด
เป็นขั้นตอนแรกที่สำคัญ โดยแพทย์จะตรวจดูจำนวนเม็ดเลือดชนิดต่าง ๆ ผู้ป่วย HCL มักพบว่าจำนวนเม็ดเลือดหลายชนิดต่ำกว่าปกติ และอาจพบเซลล์ลักษณะเฉพาะของโรคจากการดูด้วยกล้องจุลทรรศน์
2. การตรวจไขกระดูกและการตรวจพิเศษ
แพทย์อาจพิจารณาตรวจไขกระดูกร่วมกับการตรวจทางเซลล์วิทยาและพันธุกรรมระดับโมเลกุล การตรวจเหล่านี้ช่วยยืนยันการวินิจฉัย แยกโรคจากมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดอื่น และช่วยวางแผนการรักษาที่เหมาะสม
แนวทางการรักษา
HCL เป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวที่ตอบสนองต่อการรักษาได้ดีและมีพยากรณ์โรคที่ค่อนข้างดีเมื่อเทียบกับมะเร็งเม็ดเลือดขาวหลายชนิด ผู้ป่วยบางรายที่ไม่มีอาการผิดปกติสามารถติดตามอาการและผลเลือดใกล้ชิดได้ และอาจยังไม่มีความจำเป็นต้องใช้ยา ส่วนในรายที่มีอาการหรือมีข้อบ่งชี้ในการรักษา สามารถพิจารณาแนวทางการรักษาได้ดังนี้
- ยากลุ่ม Purine Analog ซึ่งเป็นการรักษาหลักและให้ผลการรักษาที่ดีในผู้ป่วยจำนวนมาก
- ยามุ่งเป้าและภูมิคุ้มกันบำบัด อาจใช้ในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะกรณีที่โรคกลับเป็นซ้ำ หรือมีข้อบ่งชี้เฉพาะ
- การดูแลภาวะแทรกซ้อน เช่น การป้องกันการติดเชื้อ การดูแลภาวะโลหิตจาง และการควบคุมภาวะเลือดออก
แม้ HCL จะเป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่ง แต่โดยทั่วไปโรคมักดำเนินไปอย่างช้า ๆ และตอบสนองต่อการรักษาได้ดี ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ใกล้เคียงปกติ สิ่งสำคัญคือการวินิจฉัยตั้งแต่ระยะแรกและได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องจากทีมแพทย์เฉพาะทาง
| สรุปสาระสำคัญเกี่ยวกับ HCL • เป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดเรื้อรังที่พบได้น้อย • พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง • อาการมักค่อยเป็นค่อยไป และไม่จำเพาะ • อาจมีอาการอ่อนเพลีย ติดเชื้อบ่อย เลือดออกง่าย หรือม้ามโต • จำเป็นต้องอาศัยการตรวจเลือดและตรวจไขกระดูกในการวินิจฉัย • ไม่จำเป็นต้องเริ่มรักษาด้วยยาในผู้ป่วยทุกราย หากไม่มีข้อบ่งชี้ • การพยากรณ์โรคค่อนข้างดี และมักตอบสนองต่อการรักษาได้ดี |
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: Hairy Cell Leukemia คืออะไร?
A: เป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดเรื้อรังที่เกิดจากความผิดปกติของเม็ดเลือดขาวชนิดบีลิมโฟไซต์ และมีลักษณะเซลล์คล้ายมีเส้นขนเล็ก ๆ รอบเซลล์เมื่อดูด้วยกล้องจุลทรรศน์
Q: ทำไมผู้ชายจึงควรรู้จักโรคนี้?
A: เพราะโรคนี้พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง และมักมีอาการไม่ชัดเจน ทำให้หลายคนมองข้ามอาการและได้รับการวินิจฉัยช้า
Q: HCL มีอาการอย่างไร?
A: อาการที่พบบ่อย ได้แก่ อ่อนเพลีย ติดเชื้อบ่อย เลือดออกง่าย มีจ้ำเขียวง่าย ม้ามโตทำให้แน่นท้องหรืออิ่มเร็ว รวมถึงอาจมีน้ำหนักลดหรือไข้โดยไม่ทราบสาเหตุ
Q: HCL รักษาเพื่อคุมโรคให้ดีได้หรือไม่?
A: ผู้ป่วยจำนวนมากตอบสนองต่อการรักษาได้ดี สามารถควบคุมโรคได้ในระยะยาวและมีคุณภาพชีวิตที่ดี ขึ้นอยู่กับการวินิจฉัยที่รวดเร็วและการดูแลอย่างเหมาะสม
| สถาบันมะเร็งกรุงเทพภูเก็ต พร้อมดูแลคุณทุกขั้นตอน ทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพจาก 3 โรงพยาบาลชั้นนำในเครือ BDMS เทคโนโลยีการวินิจฉัยและรักษาระดับมาตรฐานสากล บริการทั้งผู้ป่วยชาวไทยและผู้ป่วยชาวต่างชาติ เปิดให้บริการทุกวัน เวลา 09.00 – 17.00 น. │ ชั้น 3 โรงพยาบาลกรุงเทพภูเก็ต นัดหมายได้ที่ [email protected] หรือโทร 1719 |
เอกสารอ้างอิง (References)
- Grever, M. R., Abdel-Wahab, O., Andritsos, L. A., et al. (2017). Consensus guidelines for the diagnosis and management of patients with classic hairy cell leukemia. Blood, 129(5), 553–560. https://doi.org/10.1182/blood-2016-01-689422
- Troussard, X., & Cornet, E. (2017). Hairy cell leukemia 2018: Update on diagnosis, risk-stratification, and treatment. American Journal of Hematology, 92(12), 1382–1390. https://doi.org/10.1002/ajh.24936
- Alaggio, R., Amador, C., Anagnostopoulos, I., et al. (2022). The 5th edition of the World Health Organization Classification of Haematolymphoid Tumours: Lymphoid neoplasms. Leukemia, 36(7), 1720–1748. https://doi.org/10.1038/s41375-022-01620-2
- National Cancer Institute. (2024). Hairy cell leukemia treatment (PDQ) — Patient version. https://www.cancer.gov/types/leukemia
บทความนี้จัดทำโดย สถาบันมะเร็งกรุงเทพภูเก็ต | โรงพยาบาลกรุงเทพภูเก็ต | BDMS | bangkokhospital.com/phuket
ข้อมูลในบทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อการให้ความรู้เท่านั้น ไม่สามารถทดแทนคำแนะนำของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญได้
