Fibro Scan คือ เทคโนโลยีในการตรวจหาภาวะพังผืดในเนื้อตับ และตรวจวัดปริมาณไขมันสะสมในตับ สำหรับผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่อภาวะไขมันพอกตับ (Fatty Liver) ได้พร้อมกันภายในครั้งเดียวอย่างรวดเร็วและตรงจุดชัดเจน เพื่อให้การวินิจฉัยและวางแผนการรักษา โดยผู้ป่วยจะไม่ได้รับความเจ็บปวดหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนใด ๆ ทั้งขณะรับการตรวจและภายหลังรับการตรวจ
- ใช้ในการตรวจวินิจฉัยเพื่อดูสภาพการเกิดพังผืดในเนื้อตับของผู้ป่วยโรคตับเรื้อรัง
- ใช้ประเมินปริมาณไขมันสะสมในตับสำหรับผู้ป่วยที่มีโรคไขมันเกาะตับ (Fatty Liver)
- อาจใช้แทนการเจาะเนื้อตับในผู้ป่วยที่มีข้อห้าม หรือปฏิเสธการเจาะตับ
- ช่วยวินิจฉัยผู้ป่วยที่เป็นตับแข็งระยะแรก ๆ
- ใช้ติดตามและประเมินระดับความรุนแรงของตับแข็ง เพื่อวางแผนการรักษา
หลักการทำงาน
การตรวจหาภาวะพังผืดในเนื้อตับ ใช้หลักการทำงานโดยปล่อยคลื่นความถี่ต่ำ ด้วยเทคนิค VCTETM (Vibration Controlled Transient Elastograply) การปล่อยคลื่นเสียงเข้าไปในเนื้อตับและใช้คลื่นอัลตร้าซาวด์ในการตรวจวัดความเร็วของคลื่นเสียงที่สะท้อนกลับเพื่อประเมินค่าความนิ่มหรือแข็งของเนื้อตับ จากนั้นเครื่องจะประมวลผลออกมาเป็น ค่าความแข็งเนื้อตับ โดยใช้หลักการที่ว่าหากตับเริ่มแข็งคลื่นเสียงที่สะท้อนกลับจะเดินทางได้เร็ว ค่าที่ได้ก็จะสูงตามโดยหน่วยที่วัดใช้เป็น kPa (กิโลพาสคาล)
การตรวจประเมินไขมันสะสมในตับ สามารถวัดได้โดยมีชื่อเรียกวิธีนี้ว่า Controlled Attenuation Parameter: CAP ใช้หลักโดยการปล่อยคลื่นอัลตร้าซาวด์ คลื่นเสียงความถี่ต่ำเข้าไปในเนื้อตับและวัดค่าความต้านทานนั้น ๆ หากตับมีปริมาณไขมันสะสมในตับมากก็จะมีแรงต้านทานมาก ค่าที่ได้ก็จะสูงตามโดยหน่วยที่ใช้วัดเป็น dB/m (เดซิเบล/เมตร)
ใครควรตรวจ
- ผู้มีค่าการทำงานของตับผิดปกติ หรือตับอักเสบเรื้อรัง
- ผู้ที่ดื่มสุราติดต่อกันเป็นเวลานาน
- มีเชื้อไวรัสตับอักเสบ บี และซี
- ผู้ป่วยโรคเบาหวาน
- ผู้ป่วยโรคอ้วน
- ผู้มีภาวะตับคั่งไขมัน
- ผู้มีไขมันในเลือดสูง
- รับประทานยา หรือสมุนไพร ต่อเนื่องเป็นเวลานาน
- ผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งตับ
- เป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับระบบเผาผลาญเมตาบอลิซึม
ข้อดี
- การเตรียมตัวไม่ยุ่งยาก
- ทราบทั้งภาวะพังผืดในเนื้อตับและปริมาณไขมันสะสมในตับได้โดยการตรวจเพียงครั้งเดียว
- โดยใช้เวลาในการตรวจไม่นานประมาณ 8-10 นาที
- ชัดเจน แม่นยำสูง
- ทราบผลได้ทันทีหลังการตรวจ
- ไม่มีบาดแผล ไม่เจ็บ
- ไม่เกิดภาวะแทรกซ้อนใด ๆ หลังการตรวจ
- ตรวจซ้ำได้บ่อยครั้ง โดยปราศจากผลข้างเคียง
- ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาล กลับบ้านได้ทันทีภายหลังการตรวจ
ข้อจำกัดของ Fibroscan
- ไม่สามารถตรวจหาจุดเนื้องอกหรือมะเร็งในตับ แต่สามารถตรวจหาความผิดปกติและต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติม
- ไม่ควรใช้กับผู้ป่วยที่มีภาวะท้องมาน(Ascites)
- ไม่สามารถตรวจความผิดปกติในอวัยวะอื่น ๆ นอกจากตับ
- ไม่ควรใช้กับผู้ที่กำลังตั้งครรภ์
- ไม่ควรใช้กับผู้ที่ติดอุปกรณ์ทางการแพทย์ เช่น เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Pace Maker) เป็นต้น
- ไม่ควรใช้กับผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะหรือผู้ป่วยโรคหัวใจ
- ไม่ควรใช้กับผู้ป่วยที่เป็นมะเร็งระยะลุกลาม
ขั้นตอนการปฏิบัติตัวของผู้ป่วยขณะรับการตรวจ
- งดน้ำและอาหารล่วงหน้า 3 ชั่วโมงก่อนการตรวจ
- นอนหงายโดยยกแขนทั้งสองข้างไว้เหนือศีรษะ
- เจ้าหน้าที่ทาเจลบริเวณข้างลำตัวด้านขวาของผู้ป่วย
- แพทย์จะวางอุปกรณ์ซึ่งทำหน้าที่ปล่อยสัญญาณเสียงไว้ที่ชายโครงด้านขวา แล้วปล่อยคลื่นเสียงความถี่ต่ำเข้าไปที่ตับ ซึ่งผู้ป่วยจะรู้สึกถึงแรงสั่นสะเทือนเพียงเล็กน้อย จากนั้นซอฟต์แวร์จะแปลผลจากความเร็วในการสะท้อนกลับของเสียงออกมาเป็นค่าที่แพทย์จะสามารถวินิจฉัยโรคต่อไปได้
- ทำการตรวจ ณ ตำแหน่งเดิมจำนวน 10 ครั้ง ใช้เวลาในการตรวจทั้งหมดประมาณ 5-10 นาที
- เมื่อตรวจเสร็จผู้ป่วยจะทราบผลทันทีและสามารถปฏิบัติตัวได้ตามปกติโดยไม่มีข้อจำกัดหรือข้อห้ามใด ๆ
- เมื่อแพทย์อ่านผลแล้วจะสามารถวางแผนการรักษาได้ทันที
ผลที่ได้เป็น ค่าความแข็งของตับ เป็นตัวเลข ตั้งแต่ 2 -75 กิโลพาสคาล และค่าปริมาณไขมันสะสมในตับเป็นตัวเลข ตั้งแต่ 100-400 เดซิเบล/เมตร ซึ่งแพทย์จะแปลผลที่ได้เพื่อใช้เป็นข้อมูลส่วนหนึ่งในการรักษาผู้ป่วยโรคตับ
