การรู้ “ปัจจัยเสี่ยง ระยะ และสัญญาณเตือน” ของมะเร็งเต้านม ช่วยให้คุณวางแผนดูแลสุขภาพเชิงรุก ตรวจพบเร็ว และเพิ่มโอกาสรักษาหายอย่างมาก เพราะมะเร็งเต้านมระยะแรกมีอัตราการรอดชีวิต สูงกว่ามากถึง 99%
ปัจจัยเสี่ยงมะเร็งเต้านม
ปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้
- เพศหญิงและอายุ ผู้หญิงเสี่ยงสูงกว่าผู้ชายมาก และความเสี่ยงเพิ่มขึ้นตามอายุ โดยเฉพาะหลัง 50 ปี
- พันธุกรรมและประวัติครอบครัว ยีน BRCA1/BRCA2 กลายพันธุ์ หรือมีญาติสายตรงเป็นมะเร็งเต้านมหรือรังไข่
- ประวัติส่วนตัว เคยเป็นมะเร็งเต้านมหรือพบรอยโรคเสี่ยงสูงบางชนิด
- ประจำเดือนเร็ว/หมดประจำเดือนช้า มีประจำเดือนก่อนอายุ 12 ปี หรือหมดหลังอายุ 55 ปี
- เนื้อเต้านมหนาแน่นมาก และเคยฉายรังสีบริเวณทรวงอกตั้งแต่อายุน้อย
ปัจจัยที่ปรับเปลี่ยนได้
- น้ำหนักเกินหรืออ้วน โดยเฉพาะหลังวัยหมดประจำเดือน
- ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ และการสูบบุหรี่
- ขาดการออกกำลังกาย
- ใช้ฮอร์โมนทดแทนหลังวัยหมดประจำเดือนนาน ไม่มีบุตรหรือมีบุตรคนแรกหลังอายุ 30 ปี และไม่เคยให้นมบุตร
การประเมินความเสี่ยง – ใครคือกลุ่มเสี่ยงสูง?
แพทย์ประเมินความเสี่ยงจากประวัติส่วนตัวและครอบครัว ร่วมกับปัจจัยอื่น เพื่อจัดกลุ่มและวางแผนการตรวจ ผู้ที่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินเชิงลึก ได้แก่:
- มีญาติสายตรงเป็นมะเร็งเต้านมหรือรังไข่ โดยเฉพาะวินิจฉัยพบตั้งแต่อายุน้อย
- มีหรือสงสัยว่ามีการกลายพันธุ์ยีน BRCA หรือกลุ่มอาการทางพันธุกรรม
- เคยเป็นมะเร็งเต้านม หรือเคยฉายรังสีบริเวณทรวงอก
- มีเนื้อเต้านมหนาแน่นมากจากผลตรวจแมมโมแกรม
กลุ่มเสี่ยงสูงมักได้รับคำแนะนำให้ เริ่มตรวจคัดกรองเร็วขึ้นและเพิ่ม MRI ร่วมกับแมมโมแกรม
| ไม่มีปัจจัยเสี่ยงก็เป็นได้ ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมจำนวนมากไม่มีปัจจัยเสี่ยงชัดเจน การไม่มีปัจจัยเสี่ยงจึงไม่ได้แปลว่าปลอดภัย ทุกคนยังควรตรวจคัดกรองตามวัยและสังเกตสัญญาณเตือนได้ หากต้องการประเมินความเสี่ยงเฉพาะบุคคล สถาบันมะเร็งกรุงเทพภูเก็ต ให้คำปรึกษาและตรวจวินิจฉัยทุกวัน 09.00 – 17.00 น. |
ระยะของมะเร็งเต้านมโดยสรุป
ระยะของโรคบอกความรุนแรงและพยากรณ์โรค โดยใช้ระบบ TNM (ขนาดก้อน การลุกลามต่อมน้ำเหลือง การแพร่กระจาย)
- ระยะ 0 – 1: ยังไม่ลุกลามหรือก้อนเล็กมาก อัตราการรอดชีวิต 5 ปีเกือบ 100%
- ระยะ 2: ก้อนโตขึ้นหรือเริ่มลุกลามต่อมน้ำเหลือง อัตราการรอดชีวิต 5 ปี ~86 – 92%
- ระยะ 3: ลุกลามต่อมน้ำเหลืองหลายต่อมหรือผิวหนัง อัตราการรอดชีวิต 5 ปี ~72 – 86%
- ระยะ 4: แพร่กระจายไปอวัยวะไกล อัตราการรอดชีวิต 5 ปี ~28 – 30% แต่ยารุ่นใหม่ช่วยยืดอายุและคุณภาพชีวิตได้มาก
สัญญาณเตือนภัยที่ควรรู้
มะเร็งเต้านมระยะแรกมักไม่เจ็บ จึงต้องสังเกตการเปลี่ยนแปลง สัญญาณที่ไม่ควรละเลย ได้แก่:
- คลำพบก้อนที่เต้านมหรือรักแร้ มักไม่เจ็บในระยะแรก
- รูปร่างหรือขนาดเต้านมเปลี่ยน ผิวหนังบุ๋ม ย่น แดง หรือคล้ายผิวส้ม
- หัวนมบุ๋มเข้าด้านใน หรือมีของเหลว หรือเลือดไหลผิดปกติ
- ผื่นที่หัวนมข้างเดียวที่เรื้อรังไม่หาย เจ็บ และบวมเฉพาะจุดที่ไม่หาย
| สรุปสิ่งที่ควรจำ ปัจจัยเสี่ยงมีทั้งปรับได้ (น้ำหนัก แอลกอฮอล์ ออกกำลังกาย) และปรับไม่ได้ (เพศ อายุ พันธุกรรม) ระยะแรก (0 – 1) โอกาสหายเกือบ 100% – ยิ่งพบเร็วยิ่งดี ไม่ละเลยก้อนหรือความผิดปกติ และตรวจคัดกรองตามวัยอย่างสม่ำเสมอ |
ลดความเสี่ยงได้อย่างไร?
แม้ป้องกัน 100% ไม่ได้ แต่พฤติกรรมต่อไปนี้ช่วยลดความเสี่ยงและส่งเสริมการตรวจพบเร็ว:
- รักษาน้ำหนักให้เหมาะสม โดยเฉพาะหลังวัยหมดประจำเดือน
- ออกกำลังกายสม่ำเสมออย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์
- จำกัดหรืองดแอลกอฮอล์ และหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่
- ให้นมบุตรหากเป็นไปได้ และปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ฮอร์โมนทดแทน
- ตรวจเต้านมด้วยตัวเอง และตรวจคัดกรองตามคำแนะนำแพทย์เสมอ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: ไม่มีประวัติครอบครัว ยังเสี่ยงเป็นมะเร็งเต้านมไหม?
A: เสี่ยงได้ ผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่มีประวัติครอบครัวชัดเจน เพราะอายุและปัจจัยอื่นก็มีผล การไม่มีประวัติครอบครัวจึงไม่ได้แปลว่าปลอดภัย ยังควรตรวจคัดกรองตามวัย
Q: ปัจจัยเสี่ยงข้อไหนที่ลดได้เอง?
A: ที่ปรับได้ เช่น ควบคุมน้ำหนัก ออกกำลังกายสม่ำเสมอ จำกัดแอลกอฮอล์ ไม่สูบบุหรี่ ให้นมบุตร และปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ฮอร์โมนทดแทน ส่วนเพศ อายุ และพันธุกรรมเป็นสิ่งที่ปรับไม่ได้
Q: รู้ว่าตัวเองเป็นกลุ่มเสี่ยงสูง ควรทำอย่างไร?
A: ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงเฉพาะบุคคล อาจได้รับคำแนะนำให้เริ่มตรวจคัดกรองเร็วขึ้น เพิ่ม MRI ร่วมกับแมมโมแกรม และพิจารณาการตรวจยีนในบางกรณี
Q: พบสัญญาณเตือนควรทำอย่างไร?
A: อย่าตื่นตระหนกแต่อย่าเพิกเฉย ควรพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยโดยเร็ว ไม่ควรรอให้มีอาการเจ็บ เพราะมะเร็งระยะแรกมักไม่เจ็บ และไม่ควรซื้อยารักษาเอง
| สถาบันมะเร็งกรุงเทพภูเก็ต พร้อมดูแลคุณทุกขั้นตอน ทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพจาก 3 โรงพยาบาลชั้นนำในเครือ BDMS เทคโนโลยีการวินิจฉัยและรักษาระดับมาตรฐานสากล บริการทั้งผู้ป่วยชาวไทยและผู้ป่วยชาวต่างชาติ เปิดให้บริการทุกวัน เวลา 09.00 – 17.00 น. | ชั้น 3 โรงพยาบาลกรุงเทพภูเก็ต นัดหมายได้ที่ [email protected] หรือโทร 1719 |
เอกสารอ้างอิง (References)
- Giuliano, A. E., Connolly, J. L., Edge, S. B., et al. (2017). Breast cancer — major changes in the American Joint Committee on Cancer eighth edition cancer staging manual. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 67(4), 290–303. https://doi.org/10.3322/caac.21393
- Kuchenbaecker, K. B., Hopper, J. L., Barnes, D. R., et al. (2017). Risks of breast, ovarian, and contralateral breast cancer for BRCA1 and BRCA2 mutation carriers. JAMA, 317(23), 2402–2416. https://doi.org/10.1001/jama.2017.7112
- Oeffinger, K. C., Fontham, E. T. H., Etzioni, R., et al. (2015). Breast cancer screening for women at average risk: 2015 guideline update from the American Cancer Society. JAMA, 314(15), 1599–1614. https://doi.org/10.1001/jama.2015.12783
- Saslow, D., Boetes, C., Burke, W., et al. (2023). American Cancer Society guidelines for breast screening with MRI as an adjunct to mammography. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 73(1), 23–43. https://doi.org/10.3322/caac.21731
- Tamimi, R. M., Spiegelman, D., Smith-Warner, S. A., et al. (2023). Population attributable risk of modifiable and non-modifiable breast cancer risk factors in postmenopausal breast cancer. American Journal of Epidemiology, 192(3), 387–399. https://doi.org/10.1093/aje/kwac194
- SEER Database. (2023). Cancer stat facts: Female breast cancer. National Cancer Institute. https://seer.cancer.gov/statfacts/html/breast.html
- Siegel, R. L., Miller, K. D., Wagle, N. S., & Jemal, A. (2024). Cancer statistics, 2024. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 74(1), 12–49. https://doi.org/10.3322/caac.21820
- World Health Organization. (2023). Breast cancer. WHO. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/breast-cancer
