มะเร็งสมอง สาเหตุ อาการ และแนวทางการป้องกัน

มะเร็งสมองเป็นโรคที่หลายคนกังวลเพราะเกี่ยวข้องกับอวัยวะที่ควบคุมทุกระบบของร่างกาย แต่สิ่งที่ควรเข้าใจคือ ก้อนในสมองไม่ได้เป็นมะเร็งทั้งหมด และอาการหลายอย่างก็เกิดจากสาเหตุอื่นได้ การรู้สาเหตุ อาการเตือน และเมื่อไรควรพบแพทย์ ช่วยให้ตรวจพบและดูแลได้ทันท่วงที

มะเร็งสมองคืออะไร?

มะเร็งสมอง (Brain Cancer) คือ เนื้องอกร้ายที่เกิดในเนื้อเยื่อสมองหรือระบบประสาทส่วนกลาง แบ่งได้เป็นเนื้องอกที่เกิดในสมองเอง (Primary) และเนื้องอกที่แพร่กระจายมาจากมะเร็งอวัยวะอื่น (Metastatic) มะเร็งในสมองมีทั้งเกิดจากเซลล์ในสมองและมาจากอวัยวะอื่น การจัดชนิดจึงสำคัญต่อการวางแผนการรักษา

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ ยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่มีปัจจัยที่สัมพันธ์กับความเสี่ยงเพิ่มขึ้น ได้แก่:

• อายุที่มากขึ้น แม้บางชนิดพบในเด็กได้
• การเคยได้รับรังสีบริเวณศีรษะในปริมาณสูงมาก่อน
• ประวัติครอบครัวหรือกลุ่มอาการทางพันธุกรรมบางชนิด
• ภูมิคุ้มกันบกพร่อง ซึ่งสัมพันธ์กับเนื้องอกบางชนิด
• ขาดการตรวจคัดกรองสมองในกรณีที่พบมะเร็งอื่นอยู่แล้ว

ข้อควรเข้าใจคือ การมีปัจจัยเสี่ยงไม่ได้แปลว่าจะเป็นโรค และผู้ป่วยจำนวนมากไม่มีปัจจัยเสี่ยงชัดเจน ทำให้การวินิจฉัยมีความซับซ้อน และยากมาก หากมีอาการที่น่าสงสัยหรือเรื้อรังควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

อาการของมะเร็งสมองที่ควรสังเกต

อาการขึ้นกับตำแหน่งและขนาดของก้อน เมื่อก้อนกดเบียดเนื้อสมองหรือเพิ่มความดันในกะโหลก อาจมีอาการ เช่น:

• ปวดศีรษะที่เปลี่ยนรูปแบบไป รุนแรงขึ้น หรือเป็นมากตอนเช้า
• คลื่นไส้อาเจียนโดยไม่มีสาเหตุทางเดินอาหาร
• ชักครั้งแรกในผู้ใหญ่ที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
• แขนขาอ่อนแรง ชา หรือการทรงตัวผิดปกติ
• การมองเห็น การพูด หรือความจำเปลี่ยนแปลง
• พฤติกรรมหรืออารมณ์เปลี่ยนไปอย่างชัดเจน

การวินิจฉัยมะเร็งสมอง

การตรวจภาพ

MRI และ CT สมองเป็นเครื่องมือหลักในการตรวจหาก้อน ประเมินตำแหน่ง ขนาด และผลกระทบต่อเนื้อสมองโดยรอบ

การตรวจระบบประสาท

แพทย์ประเมินการทำงานของสมองและระบบประสาท เช่น การมองเห็น การเคลื่อนไหว ความจำ และการทรงตัว

การเจาะชิ้นเนื้อ

เมื่อจำเป็น แพทย์อาจเก็บชิ้นเนื้อไปตรวจทางพยาธิวิทยาเพื่อยืนยันชนิดและระดับความรุนแรง ซึ่งกำหนดแนวทางการรักษา

แนวทางการรักษา

วางแผนตามชนิด ตำแหน่ง ระดับความรุนแรง และสภาพผู้ป่วย โดยทีมสหสาขาวิชาชีพ:

• การผ่าตัด เพื่อนำก้อนออกให้มากที่สุดเท่าที่ปลอดภัย และยืนยันการวินิจฉัย
• การฉายรังสี ใช้ทำลายเซลล์มะเร็งที่หลงเหลือหรือในรายที่ผ่าตัดไม่ได้
• เคมีบำบัด ใช้ร่วมในบางชนิด เช่น Glioblastoma
• การรักษาแบบพุ่งเป้าและการดูแลประคับประคอง ตามข้อบ่งชี้ เพื่อควบคุมโรคและคุณภาพชีวิต

ป้องกันและดูแลตัวเองได้อย่างไร?

เนื่องจากสาเหตุส่วนใหญ่ยังไม่ชัดเจน จึงยังไม่มีวิธีป้องกันมะเร็งสมองที่เฉพาะเจาะจง แต่การดูแลสุขภาพโดยรวมยังเป็นเรื่องสำคัญ ได้แก่ หลีกเลี่ยงการได้รับรังสีที่ไม่จำเป็น ดูแลสุขภาพให้แข็งแรง พักผ่อนเพียงพอ และที่สำคัญคือไม่ละเลยอาการทางระบบประสาทที่ผิดปกติ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุตั้งแต่เนิ่น ๆ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: ปวดหัวบ่อย ๆ เป็นมะเร็งสมองไหม?

A: ส่วนใหญ่ไม่ใช่ ปวดศีรษะมักเกิดจากสาเหตุอื่นที่พบบ่อยกว่า แต่หากปวดเปลี่ยนรูปแบบไป รุนแรงขึ้น เป็นมากตอนเช้า หรือมีอาการทางระบบประสาทร่วม ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

Q: ก้อนในสมองคือมะเร็งเสมอไหม?

A: ไม่เสมอไป เนื้องอกในสมองมีทั้งชนิดไม่ร้ายและชนิดร้าย การตรวจภาพและการเจาะชิ้นเนื้อช่วยระบุชนิดและระดับความรุนแรง ซึ่งจำเป็นต่อการวางแผนการรักษา

Q: มะเร็งสมองป้องกันได้ไหม?

A: ยังไม่มีวิธีป้องกันที่เฉพาะเจาะจง เพราะสาเหตุส่วนใหญ่ยังไม่ชัดเจน แต่การดูแลสุขภาพโดยรวม หลีกเลี่ยงรังสีที่ไม่จำเป็น และไม่ละเลยอาการผิดปกติ ช่วยให้ตรวจพบและดูแลได้เร็ว ควรมีการตรวจคัดกรองมะเร็งสมองก่อนที่จะเกิดอาการ

Q: มะเร็งสมองรักษาหายได้ไหม?

A: ขึ้นกับชนิด ตำแหน่ง ระดับความรุนแรง และระยะ บางชนิดตอบสนองการรักษาได้ดี ขณะที่บางชนิดเน้นการควบคุมโรคและคุณภาพชีวิต การวินิจฉัยที่แม่นยำและทีมสหสาขาวิชาชีพช่วยวางแผนที่เหมาะสมที่สุด

เอกสารอ้างอิง (References)

• Lapointe, S., Perry, A., & Butowski, N. A. (2018). Primary brain tumours in adults. The Lancet, 392(10145), 432–446. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)30990-5
• Louis, D. N., Perry, A., Wesseling, P., et al. (2021). The 2021 WHO classification of tumors of the central nervous system: a summary. Neuro-Oncology, 23(8), 1231–1251. https://doi.org/10.1093/neuonc/noab106
• Stupp, R., Mason, W. P., van den Bent, M. J., et al. (2005). Radiotherapy plus concomitant and adjuvant temozolomide for glioblastoma. New England Journal of Medicine, 352(10), 987–996. https://doi.org/10.1056/NEJMoa043330
• Ostrom, Q. T., Cioffi, G., Waite, K., et al. (2022). CBTRUS statistical report: primary brain and other central nervous system tumors diagnosed in the United States in 2015–2019. Neuro-Oncology, 24(Suppl 5), v1–v95. https://doi.org/10.1093/neuonc/noac202
• McNeill, K. A. (2016). Epidemiology of brain tumors. Neurologic Clinics, 34(4), 981–998. https://doi.org/10.1016/j.ncl.2016.06.014
• World Health Organization. (2023). Cancer fact sheet. WHO / IARC. https://www.who.int/news-room/fact-sheets

บทความนี้จัดทำโดย สถาบันมะเร็งกรุงเทพภูเก็ต | โรงพยาบาลกรุงเทพภูเก็ต | BDMS | bangkokhospital.com/phuket
ข้อมูลในบทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อการให้ความรู้เท่านั้น ไม่สามารถทดแทนคำแนะนำของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญได้