ไม่อยากมีลูกแล้ว แต่ยังลังเลว่าใครควรทำหมัน ผู้ชายหรือผู้หญิง? สำหรับหลายคู่ การทำหมันชายหรือ Vasectomy เป็นตัวเลือกที่สมเหตุสมผลกว่า เพราะทำได้ง่ายกว่า ปลอดภัยกว่า ฟื้นตัวเร็วกว่า และค่าใช้จ่ายน้อยกว่าการทำหมันหญิงมาก ที่สำคัญคือไม่มีผลต่อสมรรถภาพทางเพศและฮอร์โมนเพศชายแต่อย่างใด อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเป็นการคุมกำเนิดถาวร การทำความเข้าใจข้อมูลอย่างครบถ้วนก่อนตัดสินใจจึงเป็นเรื่องสำคัญ
Vasectomy คืออะไร?
Vasectomy คือการผ่าตัดตัดและปิดท่อนำอสุจิ (Vas Deferens) เพื่อตัดการส่งอสุจิเข้าสู่น้ำอสุจิ เป็นการคุมกำเนิดแบบถาวรสำหรับผู้ชายที่ไม่ต้องการมีบุตรอีก ทำได้ในคลินิกหรือโรงพยาบาลภายใต้การฉีดยาชาเฉพาะที่ ไม่ต้องดมยาสลบ และไม่ต้องนอนโรงพยาบาล
ทำไมต้องเลือก Vasectomy?
- ประสิทธิภาพสูงมาก ป้องกันการตั้งครรภ์ได้เกือบ 100%
- ปลอดภัยและภาวะแทรกซ้อนน้อย เป็นการผ่าตัดเล็กที่มีความเสี่ยงต่ำ
- ประหยัดกว่าวิธีอื่น ค่าใช้จ่ายน้อยกว่าการทำหมันหญิงหรือการใช้ยาคุมกำเนิดระยะยาว
- สะดวก ไม่ต้องเตรียมตัวก่อนมีเพศสัมพันธ์ ไม่ต้องใส่ถุงยางหรือวางแผนล่วงหน้า
อย่างไรก็ตาม Vasectomy ไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ จึงยังควรใช้ถุงยางอนามัยหากมีความเสี่ยง
Vasectomy มีความเสี่ยงอะไรบ้าง?
ผลข้างเคียงหลังผ่าตัดที่พบได้ทั่วไป
- เลือดออกหรือมีลิ่มเลือดในถุงอัณฑะ
- มีเลือดปนในน้ำอสุจิ
- รอยช้ำบริเวณถุงอัณฑะ
- การติดเชื้อบริเวณแผล
- ปวดหรือบวมเล็กน้อย
ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นในระยะหลัง
- อาการปวดเรื้อรัง พบได้ประมาณ 1–2% ของผู้ที่ผ่าตัด
- มีของเหลวสะสมในอัณฑะ ทำให้รู้สึกปวดตื้อ ๆ โดยเฉพาะขณะถึงจุดสุดยอด
- การอักเสบจากการรั่วซึมของอสุจิ (Granuloma)
- ถุงน้ำที่ท่อเก็บอสุจิ (Spermatocele) หรือถุงน้ำรอบอัณฑะ (Hydrocele)
- การตั้งครรภ์ในกรณีที่หมันล้มเหลว ซึ่งพบได้น้อยมาก
สิ่งที่ควรพิจารณาก่อนตัดสินใจทำหมัน
ความเสี่ยงที่สำคัญที่สุดของการทำหมันชายไม่ใช่เรื่องของร่างกาย แต่คือการเปลี่ยนใจในภายหลัง แม้จะมีการผ่าตัดต่อหมันได้ แต่ไม่มีการรับประกันว่าจะสำเร็จ เนื่องจากการผ่าตัดต่อหมันมีความซับซ้อนกว่า ค่าใช้จ่ายสูงกว่ามาก และในบางกรณีไม่ได้ผล
นอกจากนี้ยังมีทางเลือกอื่นสำหรับผู้ที่ต้องการมีบุตรหลังทำหมัน เช่น การทำเด็กหลอดแก้ว (IVF) แต่วิธีเหล่านี้มีค่าใช้จ่ายสูงและไม่ได้ให้ผลสำเร็จเสมอไป
ผู้ที่ไม่เหมาะกับการทำ Vasectomy
ผู้ที่มีอาการปวดอัณฑะเรื้อรังหรือโรคของอัณฑะอยู่ก่อนแล้ว ไม่เหมาะกับการทำหมันชาย เนื่องจากอาจทำให้อาการแย่ลงได้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเหมาะสมก่อนตัดสินใจ
ความเสี่ยงต่ออวัยวะเพศและระบบสืบพันธุ์
ความเสี่ยงที่อวัยวะเพศ อัณฑะ หรืออวัยวะในระบบสืบพันธุ์จะได้รับบาดเจ็บระหว่างผ่าตัดมีน้อยมาก และในกรณีที่หายากอย่างยิ่ง อาจเกิดการบาดเจ็บต่อหลอดเลือดจนนำไปสู่การสูญเสียอัณฑะได้ แต่โอกาสนี้แทบไม่เกิดขึ้นหากผ่าตัดโดยศัลยแพทย์ที่มีความเชี่ยวชาญและประสบการณ์สูง
Vasectomy มีผลต่อสมรรถภาพทางเพศหรือไม่?
ไม่มีผล Vasectomy ไม่ส่งผลต่อความต้องการทางเพศ ฮอร์โมน หรือสมรรถภาพทางเพศแต่อย่างใด ผู้ชายยังคงหลั่งน้ำอสุจิได้ตามปกติ เพียงแต่ไม่มีอสุจิปนมาด้วย และผู้ชายบางรายรายงานว่ามีความพึงพอใจทางเพศสูงขึ้นหลังทำหมัน เนื่องจากไม่ต้องกังวลเรื่องการคุมกำเนิดอีกต่อไป
ขั้นตอนการทำ Vasectomy เป็นอย่างไร?
การผ่าตัดใช้เวลาประมาณ 10–30 นาที โดยมีขั้นตอนดังนี้
- ฉีดยาชาเฉพาะที่บริเวณถุงอัณฑะด้วยเข็มขนาดเล็ก
- กรีดแผลเล็ก ๆ หรือเจาะรูขนาดเล็กที่ถุงอัณฑะ (แบบ No-Scalpel)
- ดึงท่อนำอสุจิ (Vas Deferens) ออกมาตัด
- ปิดท่อนำอสุจิด้วยการผูก จี้ไฟฟ้า หรือคลิปผ่าตัด
- นำปลายท่อกลับเข้าถุงอัณฑะและปิดแผล
หลังผ่าตัดต้องดูแลตัวเองอย่างไร?
- หากมีสัญญาณการติดเชื้อ เช่น มีของเหลวไหลซึมจากแผล ไข้สูงเกิน 38°C มีรอยแดง หรืออาการปวดบวมที่แย่ลง ควรรีบพบแพทย์ทันที
- ใส่กางเกงในที่รัดพอดีและประคบน้ำแข็งบริเวณถุงอัณฑะอย่างน้อย 48 ชั่วโมง หลังผ่าตัด
- พักผ่อน 24 ชั่วโมง หลังผ่าตัด สามารถทำกิจกรรมเบา ๆ ได้หลัง 2–3 วัน แต่ควรหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักหรือยกของหนักอย่างน้อย 1 สัปดาห์
- งดกิจกรรมทางเพศอย่างน้อย 1 สัปดาห์ และใช้การคุมกำเนิดวิธีอื่นจนกว่าแพทย์จะยืนยันว่าไม่พบอสุจิในน้ำอสุจิแล้ว
Vasectomy มีผลทันทีหรือไม่?
ไม่ทันที หลังผ่าตัดยังคงมีอสุจิหลงเหลืออยู่ในท่อนำอสุจิ ต้องหลั่งน้ำอสุจิประมาณ 15–20 ครั้ง หรือรอหลายเดือนก่อนที่อสุจิจะหมดไป แพทย์จะนัดตรวจน้ำอสุจิภายใน 6–12 สัปดาห์ หลังผ่าตัดเพื่อยืนยันว่าไม่มีอสุจิเหลืออยู่อีกแล้ว
Vasectomy สามารถย้อนกลับได้หรือไม่?
แม้จะมีการผ่าตัดต่อหมันได้ แต่ไม่มีการรับประกันว่าจะได้ผล และการผ่าตัดต่อหมันมีความซับซ้อนกว่า มีค่าใช้จ่ายสูงกว่า และในบางกรณีไม่ได้ผล ดังนั้นควรตัดสินใจทำ Vasectomy ก็ต่อเมื่อแน่ใจ 100% แล้วว่าไม่ต้องการมีบุตรอีกในอนาคต
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านระบบทางเดินปัสสาวะ
ศูนย์ศัลยกรรมระบบทางเดินปัสสาวะ โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา พร้อมให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการทำหมันชายโดยทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
