ไมเกรนเป็นอาการปวดศีรษะเรื้อรังชนิดหนึ่งที่พบได้บ่อย มักเกิดเป็นช่วง ๆ และมีลักษณะปวดแบบ “ตุ้บ ๆ” มักปวดข้างเดียวร่วมกับอาการอื่น เช่น คลื่นไส้ อาเจียน แพ้แสง หรือเสียง บางรายอาจมีอาการเตือนล่วงหน้า เช่น เห็นแสงวูบวาบ หรือมองเห็นภาพผิดปกติ (เรียกว่า Aura)
กลไกการเกิดไมเกรน
แม้ยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่มีทฤษฎีทางการแพทย์ที่อธิบายได้ดังนี้
1. การเปลี่ยนแปลงของสารเคมีในสมอง
โดยเฉพาะ เซโรโทนิน (Serotonin) ซึ่งมีบทบาทในการควบคุมอารมณ์ ความเจ็บปวด และหลอดเลือด เมื่อระดับเซโรโทนินลดลง อาจทำให้หลอดเลือดสมองขยายตัวและกระตุ้นเส้นประสาท trigeminal ทำให้เกิดอาการปวด
2. การอักเสบของเส้นประสาทในสมอง
โดยเฉพาะเส้นประสาทไตรเจมินัล (Trigeminal nerve) ซึ่งส่งสัญญาณความเจ็บปวดไปยังสมอง ส่งผลให้เกิดอาการปวดศีรษะรุนแรง
3. Cortical Spreading Depression
เป็นคลื่นไฟฟ้าที่แพร่กระจายผ่าน ผิวสมองชั้นนอก ทำให้เกิดอาการเตือน (aura) และตามมาด้วยการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือด
สิ่งกระตุ้นไมเกรน
สิ่งกระตุ้นแต่ละคนแตกต่างกัน แต่พบได้บ่อย เช่น:
- ความเครียด หรือพักผ่อนไม่เพียงพอ
- ฮอร์โมนแปรปรวน เช่น ก่อนมีประจำเดือน
- อาหารบางชนิด เช่น ช็อกโกแลต ชีส อาหารหมักดอง ผงชูรส
- แสงจ้า เสียงดัง หรือกลิ่นแรง
- การเปลี่ยนแปลงของอากาศ หรือความดันอากาศ
- การอดอาหาร หรือดื่มน้ำไม่พอ
- การนอนผิดเวลา หรือนอนมากเกินไป
แนวทางป้องกันไมเกรน
แม้ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถควบคุมและลดความถี่ในการเกิดได้ ดังนี้
1. เลี่ยงสิ่งกระตุ้น
บันทึกอาการใน “สมุดบันทึกไมเกรน (Migraine diary)” เพื่อตรวจหาสิ่งกระตุ้นเฉพาะของแต่ละคน
2. นอนหลับให้เพียงพอ
ควรนอนอย่างน้อย 6–8 ชั่วโมงต่อคืน และตื่นนอน-เข้านอนให้ตรงเวลา
3. ดื่มน้ำให้เพียงพอ
ภาวะขาดน้ำอาจกระตุ้นไมเกรนได้
4. ออกกำลังกายเป็นประจำ
เช่น เดินเร็ว ว่ายน้ำ โยคะ (หลีกเลี่ยงกิจกรรมหนักที่กระตุ้นไมเกรน)
5. จัดการความเครียด
ใช้เทคนิคผ่อนคลาย เช่น ฝึกสมาธิ หายใจลึก ๆ หรือนวดกดจุด
6. รักษาด้วยยา
- ยาแก้ปวด (เช่น NSAIDs, Triptans)
- ยาป้องกัน (เช่น ยากันชัก ยากล่อมประสาท ยาควบคุมความดัน) กรณีที่เป็นไมเกรนบ่อย
- ฉีดยาป้องกันไมเกรน (CGRP monoclonal antibodies) สำหรับผู้ที่ไม่ตอบสนองต่อยา
ควรพบแพทย์เมื่อไร?
- ปวดหัวบ่อยเกินเดือนละ 4 ครั้ง
- ปวดรุนแรงมากจนใช้ชีวิตประจำวันไม่ได้
- ปวดหัวร่วมกับอาการผิดปกติอื่น เช่น แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด เห็นภาพผิดปกติ
- มีอาการใหม่ ๆ ที่ไม่เคยเป็นมาก่อน เช่น ปวดหัวตอนตื่นนอน เห็นภาพซ้อน หรือชัก
