ท้องอืด แน่นท้องเรื้อรัง อาจไม่ใช่แค่ภาวะลำไส้แปรปรวน

คุณเคยมีอาการเหล่านี้ไหม? ท้องอืด มีลมในท้องเยอะ ปวดท้องหลังรับประทานอาหาร หรือมีปัญหาท้องผูกเรื้อรังหรือท้องเสียบ่อยๆ หลายคนอาจสรุปเองหรือได้รับการวินิจฉัยเบื้องต้นว่าเป็น “ภาวะลำไส้แปรปรวน (Irritable Bowel Syndrome: IBS)” ทว่าในความเป็นจริงแล้ว อาการกวนใจที่ทำลายคุณภาพชีวิตของคุณในทุกๆวัน อาจเกิดจาก ภาวะจุลินทรีย์ในลำไส้เจริญผิดปกติร่วมด้วยก็เป็นได้

ภาวะลำไส้แปรปรวน หรือ IBS เป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับการทำงานผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร ทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดท้อง แน่นท้อง ร่วมกับพฤติกรรมการขับถ่ายที่เปลี่ยนไปทั้งท้องผูกและท้องเสีย แต่รู้หรือไม่ว่าผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น IBS จำนวนมากถึงกว่า 50% แท้จริงแล้วกำลังเผชิญกับภาวะจุลินทรีย์ในลำไส้เจริญผิดปกติ ซึ่งประกอบด้วย

1.ภาวะ SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth – แบคทีเรียผลิตก๊าซไฮโดรเจนมากเกินไป)

โดยปกติแล้ว แบคทีเรียส่วนใหญ่จะอาศัยอยู่ในลำไส้ใหญ่ แต่หากระบบทางเดินอาหารทำงานเคลื่อนตัวช้าลง หรือมีโครงสร้างที่ผิดปกติ แบคทีเรียเหล่านั้นจะขึ้นมาเจริญเติบโตในลำไส้เล็กมากเกินไป เมื่อเรารับประทานอาหารเข้าไป โดยเฉพาะอาหารกลุ่มคาร์โบไฮเดรตหรือน้ำตาล แบคทีเรียในลำไส้เล็กจะทำการย่อยสลายน้ำตาลเหล่านั้นอย่างรวดเร็วและสร้างก๊าซไฮโดรเจนปริมาณมาก ซึ่งนำไปสู่ภาวะผิดปกติต่างๆ เช่น อืด แน่นท้อง ท้องเสีย มีกลิ่นปาก รวมถึงแบคทีเรียจะแย่งใช้สารอาหารของร่างกายโดยเฉพาะวิตามิน บี 12 และถ้ามีอาการมากๆ แบคทีเรียจะสลายน้ำดีทำให้การดูดซีมไขมันเสียไปและถ่ายเป็นมันลอยได้

2.ภาวะ IMO (Intestinal Methanogen Overgrowth – อาร์เคียผลิตก๊าซมีเทนมากเกินไป)

อาร์เคียคือจุลินทรีย์เซลล์เดียวที่มีลักษณะร่วมระหว่างแบคทีเรียกับยูคาริโอต อาร์เคียรับไฮโดรเจนจากแบคทีเรียในลำไส้แล้วนำไปผลิตก๊าซมีเทน ก๊าซมีเทนมีคุณสมบัติเฉพาะตัวที่ทำให้การเคลื่อนตัวของลำไส้ช้าลง และทำให้เกิดอาการท้องผูกเรื้อรังได้

การวินิจฉัยภาวะ ภาวะจุลินทรีย์ในลำไส้เจริญผิดปกติ ทั้ง SIBO และ IMO สามารถทำได้หลายวิธี โดยวิธีมาตรฐานที่ใช้แพร่หลายมากที่สุดในปัจจุบันคือ การตรวจวิเคราะห์ก๊าซไฮโดรเจนและมีเทนในลมหายใจ (Hydrogen & Methane Breath Test) ปัจจุบันศูนย์ทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา ได้นำนวัตกรรมนี้มาเพื่อใช้ในการรักษาผู้ป่วย เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยสามารถค้นหาสาเหตุของโรคทางเดินอาหารได้อย่างแม่นยำ ตรงจุด โดยไม่ต้องเจ็บตัว และเป็นโรงพยาบาลเอกชนแห่งแรกในภาคตะวันออกที่มีนวัตรกรรมนี

ข้อมูลโดย: พญ.ณิชา วงษ์จารุพงษ์ และ พว. รพีพรรณ ประจำเมือง
ศูนย์ระบบทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือนัดหมายได้ที่ ศูนย์ทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา โทร. 0 3825 9999

เอกสารอ้างอิง

1.Rezaie A, Buresi M, Lembo A, Lin H, McCallum R, Rao S, Schmulson M, Valdovinos M, Zakko S, Pimentel M. Hydrogen and Methane-Based Breath Testing in Gastrointestinal Disorders: The North American Consensus. Am J Gastroenterol. 2017;112:775-784.

2.Ghoshal UC, Shukla R, Ghoshal U. Small Intestinal Bacterial Overgrowth and Irritable Bowel Syndrome: A Bridge between Functional Organic Dichotomy. Gut Liver.2017;11:196-208.

3.Yang L, Gong JJ, Mo XJ, Qian XX. Extraoral halitosis in functional dyspepsia and its association with small intestinal bacterial overgrowth. J Breath Res. 2025;19.