กลุ่มอาการระบบทางเดินปัสสาวะ

LUTS (Lower Urinary Tract Symptoms): กลุ่มอาการระบบทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง

1. LUTS คืออะไร & ใครที่เป็น? (Epidemiology)

 * คืออะไร: กลุ่มอาการผิดปกติเกี่ยวกับการเก็บและการขับถ่ายปัสสาวะ

 * พบได้บ่อยแค่ไหน: พบบ่อยในผู้สูงอายุ โดยผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป พบได้สูงถึง 30–50% (ยิ่งอายุมาก ยิ่งพบได้มากขึ้น)

 * เพศ: พบได้ทั้งชายและหญิง โดยผู้ชายมักมีอาการชัดเจนกว่าอันเนื่องมาจากภาวะต่อมลูกหมาก

2. สาเหตุเกิดจากอะไร? (Etiology)

 * ผู้ชาย: สาเหตุหลักมาจาก โรคต่อมลูกหมากโต (BPH) โตขึ้นมาเบียดท่อปัสสาวะ

 * ผู้หญิง: เกิดจาก ภาวะกระเพาะปัสสาวะไวเกิน (OAB) หรือกล้ามเนื้ออุ้งเชิงก้านหย่อนตัว

 * สาเหตุร่วมอื่นๆ: การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ, นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ, โรคเบาหวาน, โรคระบบประสาท หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิด

3. อาการและการดำเนินโรค (Natural History)

อาการมักค่อยเป็นค่อยไปและแบ่ง เป็น 2 กลุ่มหลัก:

 * อาการช่วงเก็บปัสสาวะ (Storage): ปัสสาวะบ่อย, สะดุ้งตื่นมาปัสสาวะกลางคืน (≥ 2 ครั้ง), ปวดปัสสาวะรุนแรงกลั้นไม่อยู่

 * อาการช่วงขับปัสสาวะ (Voiding): ปัสสาวะลำบาก, สายน้ำปัสสาวะพุ่งช้าหรือเป็นสายเล็ก, ต้องเบ่ง, รู้สึกปัสสาวะไม่สุด

 * การดำเนินโรค: หากไม่รักษา อาการจะแย่ลงเรื่อยๆ จนอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ปัสสาวะไม่ออกฉับพลัน (Acute Retention), ติดเชื้อเรื้อรัง, นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ หรือ ภาวะไตเสื่อม

4. การตรวจวินิจฉัย (Diagnosis)

 * ประเมินอาการ: ทำแบบสอบถามมาตรฐาน IPSS Score เพื่อระบุระดับความรุนแรง

 * จดบันทึกปัสสาวะ (Bladder Diary): บันทึกปริมาณน้ำที่ดื่มและเวลาที่ปัสสาวะต่อเนื่อง 2–3 วัน

 * ตรวจร่างกาย & แล็บ:

   * ตรวจปัสสาวะ (UA) หาการติดเชื้อหรือเลือดปน

   * ตรวจเลือด (เช่น ค่า PSA ในผู้ชาย)

   * อัลตราซาวนด์วัดขนาดต่อมลูกหมากและปริมาณปัสสาวะที่เหลือค้างหลังถ่าย

5. แนวทางการรักษา (Treatment)

แบ่งตามระดับความรุนแรงของอาการ:

 * 1. อาการน้อย – ปรับพฤติกรรม (Lifestyle Modification):

   * ลดการดื่มน้ำ ชา กาแฟ หรือแอลกอฮอล์ ก่อนนอน 2–3 ชั่วโมง

   * ฝึกขมิบกล้ามเนื้ออุ้งเชิงก้าน (Kegel Exercise) และฝึกตั้งเวลาขับถ่าย

 * 2. อาการปานกลาง – ใช้ยา (Medication):

   * ยาคลายกล้ามเนื้อคอกระเพาะปัสสาวะ (Alpha-blockers) ช่วยให้ปัสสาวะคล่องขึ้น

   * ยาลดขนาดต่อมลูกหมาก (5-ARI)

   * ยาลดการบีบตัวของกระเพาะปัสสาวะ

 * 3. อาการรุนแรง/มีภาวะแทรกซ้อน – การผ่าตัด (Surgery):

   * การผ่าตัดส่องกล้องตัดเนื้อต่อมลูกหมาก หรือการใช้เทคโนโลยีไอน้ำ/เลเซอร์