การได้รับแรงกระแทกทั้งทางตรงและทางอ้อมจากการเล่นกีฬาอาจทำให้เกิดการเคล็ด ฟกช้ำ กระดูกหัก กระดูกเคลื่อน กล้ามเนื้อหรือเส้นเอ็นฉีกขาดได้ โดยเฉพาะการบาดเจ็บที่สะสมทีละเล็กทีละน้อยจากการเล่นกีฬา ซึ่งส่วนมากมักเกิดกับข้อต่อและบริเวณโดยรอบ อาทิ กล้ามเนื้อและเส้นเอ็น กระดูกและกระดูกอ่อน แผ่นกระดูกอ่อนและหมอนรองกระดูก เยื่อหุ้มและเอ็นหุ้มข้อต่อ เส้นประสาทและเส้นเลือด ที่สำคัญร่างกายส่วนล่างมักเกิดการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬามากกว่าร่างกายส่วนบน ดังนั้นการรู้เท่าทันเกี่ยวกับอวัยวะที่เสี่ยงจะได้รับการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬาคือเรื่องที่ต้องใส่ใจ
รู้ทันอวัยวะเสี่ยงบาดเจ็บ
อวัยวะที่เสี่ยงต่อการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬา ได้แก่
หัวไหล่
การบาดเจ็บตรงบริเวณหัวไหล่มักเกิดจากแรงกระแทก กระตุก หรือหกล้มตรงบริเวณหัวไหล่หรือต้นแขนที่ต่อจากหัวไหล่ ซึ่งส่งผลให้เกิดการบาดเจ็บกับอวัยวะดังต่อไปนี้
- อวัยวะสำหรับยึดข้อต่อได้รับความเสียหายจากกีฬาว่ายน้ำและกีฬาที่ต้องใช้ศีรษะพุ่งชน
- เส้นเอ็นและปลอกเอ็นบริเวณต้นแขนส่วนบนอักเสบจากการเล่นกอล์ฟ
- กระดูกไหปลาร้าแตก
- ร่างแหประสาทบริเวณแขน (Brachial Plexus) บาดเจ็บจากการยกน้ำหนักและกีฬาประเภทปะทะ
- เส้นประสาทเรเดียลบริเวณรักแร้ (Radial Nerve) บาดเจ็บจากการเล่นยิมนาสติกประเภทบาร์
- แผ่นการเจริญเติบโตของกระดูก (Growth Plate) เกิดการบาดเจ็บ มักเกิดกับนักกีฬาที่อายุต่ำกว่า 15 ปี จากกีฬาประเภทขว้างลูกตุ้ม
กระดูกเชิงกรานและสะโพก
การบาดเจ็บบริเวณกระดูกเชิงกรานและสะโพก มักส่งผลให้เกิดการบาดเจ็บกับอวัยวะดังต่อไปนี้
- เส้นเอ็นฉีกขาดและกล้ามเนื้อฉีกเรื้อรัง
- ขั้วเอ็นกล้ามเนื้อและจุดยึดเอ็นกล้ามเนื้อบาดเจ็บจากการเล่นโบว์ลิ่งและฟุตบอล
- ปุ่มกระดูกต้นขาด้านนอกระคายเคืองจากการวิ่ง เล่นฟุตบอล (ผู้รักษาประตู) เต้นรำ เดิน และปั่นจักรยาน
- ไส้เลื่อนบริเวณขาหนีบและไส้เลื่อนบริเวณสะดือ จากการยกน้ำหนัก และกีฬาประเภทขว้างลูกตุ้ม
หัวเข่า
สาเหตุหลักที่ทำให้หัวเข่าบาดเจ็บคือ การหกล้มโดยมีข้อต่อบิด ส่งผลให้เกิดการบาดเจ็บกับอวัยวะดังต่อไปนี้
- กล้ามเนื้อเหยียดบาดเจ็บจากการกระโดด
- ความเสื่อมของเส้นเอ็นจากอายุที่เพิ่มขึ้น
- ข้อหลุดและ/หรือกระดูกสะบ้าแตก จากกีฬาสกี แข่งรถ และฟุตบอล
- กระดูกแข้งใต้ข้อเข่าหัก
- เส้นเอ็นและเอ็นหุ้มข้อเข่าบาดเจ็บจากการเล่นฟุตบอลและสกี
- กระดูกอ่อน / กระดูกบาดเจ็บ (แตกเป็นชิ้นเล็ก)
- กระดูกอ่อนมินิสคัส (Meniscus) บาดเจ็บจากการเล่นฟุตบอลและสกี
- กระดูกอ่อนข้อต่อบาดเจ็บจากการปั่นจักรยาน
มือและข้อมือ
การบาดเจ็บจากการเล่นกีฬามักเกิดร่วมกับการบาดเจ็บของมือ ข้อมือ ส่งผลให้เกิดการบาดเจ็บกับอวัยวะดังต่อไปนี้
- กล้ามเนื้องอบริเวณนิ้วมือฉีกขาดจากกีฬาปะทะและยูโด
- เส้นเอ็นและปลอกหุ้มเส้นเอ็นบาดเจ็บจากกีฬาแข่งเรือและพายเรือแคนู
- กระดูกนิ้วมือบาดเจ็บจากการบังคับม้าแข่ง
- ข้อต่อนิ้วมือบาดเจ็บจากการชกมวย
- กระดูกฝ่ามือและนิ้วมือแตกจากการชกมวย
- กระดูกข้อต่อระหว่างแขนกับมือแตก
- เยื่อหุ้มข้อต่อและเส้นเอ็นเสียหาย เนื่องจากการบาดเจ็บเล็กน้อย จากการเล่นยิมนาสติก
- เส้นประสาทบาดเจ็บจากกีฬาฟันดาบ ปั่นจักรยาน และพายเรือ
ข้อศอก
การบาดเจ็บที่เกิดจากการกระตุกอย่างแรงบริเวณข้อศอกมักพบได้บ่อยจากกีฬาประเภทขว้างหรือเหวี่ยงลูกตุ้ม โดยส่งผลให้เกิดการบาดเจ็บกับอวัยวะดังต่อไปนี้
- ขั้วเส้นเอ็นบริเวณกล้ามเนื้องอบาดเจ็บจากกีฬาขว้างลูกตุ้ม เล่นกอล์ฟ และปีนเขา
- ขั้วเส้นเอ็นบริเวณกล้ามเนื้อเหยียดบาดเจ็บจากกีฬาปาเป้า
- กระดูกเรเดียสส่วนหัวหรือส่วนคอแตกจากกีฬาปั่นจักรยาน
- กระดูกอัลนาหรือกระดูกปลายแขนด้านนิ้วก้อยแตกจากกีฬาปะทะ
- กระดูกบริเวณข้อต่อบาดเจ็บเล็กน้อยจากกีฬายูโด
- แผ่นการเจริญเติบโตของกระดูก (Growth Plate) เกิดการบาดเจ็บ มักเกิดกับนักกีฬาที่อายุต่ำกว่า 15 ปี
- เส้นเอ็นด้านในบาดเจ็บจากกีฬาขว้างและกีฬาใช้ไม้แร็กเก็ต
- เส้นประสาทแขนเรเดียล (Radial Nerve) บาดเจ็บจากการตีเทนนิส
- เส้นประสาทแขนอัลนาร์ (Ulnar Nerve) บาดเจ็บจากกีฬาปะทะ
เท้าและข้อต่อเท้า
การบิดของเส้นเอ็นและกระดูกหักบริเวณข้อต่อหักมักเกิดจากการเล่นกีฬา โดยส่งผลให้เกิดการบาดเจ็บกับอวัยวะดังต่อไปนี้
- บาดเจ็บจากข้อเท้าพลิกเข้าด้านใน
- เส้นเอ็นกระดูกบริเวณกล้ามเนื้อฝ่าเท้าฉีกขาด
- กระดูกข้อเท้าแตกจากกีฬาฟุตบอลและสกี
- กระดูกสแคฟฟอยด์หัก (Scaphoid Bone) จากการกระโดด
- กระดูกนิ้วเท้าหัก
- เกิดกระบวนการสร้างกระดูกในตำแหน่งเยื่อหุ้มข้อต่อ จากการได้รับการบาดเจ็บเล็กน้อยจากกีฬาฟุตบอล
- การบาดเจ็บซ้ำ ๆ ที่บริเวณหลังเท้าจากการวิ่งออกกำลังกาย
รักษาจุดเจ็บแบบเห็นผล
สำหรับแนวทางการรักษาเมื่ออวัยวะเกิดการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬาอาจแตกต่างกันออกไป ทั้งการให้ยา ทำกายภาพบำบัด และการผ่าตัด ซึ่งอาจใช้วิธีใดวิธีหนึ่งหรือใช้หลายวิธีประสานกัน โดยการรักษาจะเป็นแบบเฉพาะบุคคล (Custom Made) ซึ่งเป็นแนวทางที่สถาบันเวชศาสตร์การกีฬาและออกกำลังกายกรุงเทพ (BASEM) ยึดเป็นแนวทางมาตรฐานมาโดยตลอด นอกจากนี้ยังเน้นการรักษาแบบพุ่งเป้า (Targeted Therapy) ที่ช่วยลดผลกระทบต่ออวัยวะข้างเคียง โดยมีการผ่าตัดส่องกล้องแผลเล็ก (Arthroscopic Surgery) ที่ใช้เทคโนโลยีทันสมัยในการรักษา โดย BASEM ได้รับการได้รับการรับรองมาตรฐานจากฟีฟ่า (FIFA) ให้เป็นศูนย์เพื่อความเป็นเลิศทางการแพทย์ของสหพันธ์ฟุตบอลนานาชาติ (FIFA Medical Centre of Excellence) โดยมีคุณสมบัติครบถ้วนทั้งด้านการวิจัยและพัฒนาองค์ความรู้ด้านกีฬาฟุตบอล มีการศึกษาแลกเปลี่ยนความรู้ด้านเวชศาสตร์การกีฬา มีทีมแพทย์ที่ได้รับการรับรองจากทางฟีฟ่า และมีโปรแกรมป้องกันการบาดเจ็บจากการเล่นฟุตบอล หรือที่เรียกว่า FIFA 11+ นอกจากนี้ BASEM ยังให้ความรู้ด้าน Health Promotion เพื่อส่งเสริมสุขภาพให้กับสังคม และดูแลรักษานักกีฬาทีมชาติ นักกีฬาอาชีพ และนักกีฬาระดับสโมสร
