เอ็นร้อยหวายฉีกขาด สาเหตุ อาการ วิธีรักษา ฟื้นฟูไม่ให้เป็นซ้ำ

เอ็นร้อยหวายฉีกขาดเป็นการบาดเจ็บที่เกิดขึ้นจากการเล่นกีฬาหรืออุบัติเหตุที่ไม่คาดคิด ซึ่งมีโอกาสเกิดขึ้นกับคนทุกเพศทุกวัย สร้างความเจ็บปวดทรมานอย่างมากและอาจส่งผลให้เคลื่อนไหวผิดปกติในระยะยาว การดูแลรักษาและปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์เฉพาะทางเป็นสิ่งสำคัญ เพราะไม่เพียงช่วยให้กลับมาเคลื่อนไหวเป็นปกติ แต่ยังช่วยป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

 

เอ็นร้อยหวายคืออะไร

เอ็นร้อยหวาย (Achilles Tendon) คือ เส้นเอ็นขนาดใหญ่บริเวณด้านหลังของน่องและข้อเท้า ทำหน้าที่เชื่อมกล้ามเนื้อน่องเข้ากับกระดูกส้นเท้า ถือเป็นเส้นเอ็นที่ใหญ่ที่สุดในร่างกาย และมีความแข็งแรงมากพอที่จะช่วยให้ถีบเท้าออกจากพื้นได้ด้วยแรงมากถึงประมาณ 10 เท่าของน้ำหนักตัว

เอ็นร้อยหวายฉีกขาดคืออะไร

ภาวะเอ็นร้อยหวายฉีกขาด (Achilles Tendon Rupture) โดยทั่วไปหมายถึงเอ็นขาดจนเกิด “ช่องว่าง” ระหว่างปลายเอ็นด้านบนและด้านล่าง มักเกิดบริเวณเหนือกระดูกส้นเท้าประมาณ 2 – 3 นิ้ว (ประมาณ 5 – 8 เซนติเมตร) แต่ก็อาจขาดตรงจุดเกาะส้นเท้า หรือสูงขึ้นไปที่บริเวณน่องได้เช่นกัน

อาการที่พบบ่อยของเอ็นร้อยหวายฉีกขาด

เอ็นร้อยหวายขาดแบบเต็มเส้นมักเกิดระหว่างกิจกรรมที่ใช้แรงมาก เช่น วิ่ง กระโดด หรือเกิดจากอุบัติเหตุหรือการกระแทก เช่น ลื่นล้ม ผู้ป่วยส่วนใหญ่บอกว่าเริ่มแรกรู้สึกเหมือนมีเสียงหรือความรู้สึก “ป๊อป” หรือเหมือนถูก เตะหรือถูกตีที่ด้านหลังข้อเท้า แล้วตามด้วยอาการปวด (บางรายก่อนเกิดการขาดอาจไม่เคยปวดบริเวณนี้มาก่อนเลย)

หลังเอ็นขาด ผู้ป่วยมักมีอาการ

• อ่อนแรงเวลาถีบเท้าออกจากพื้น ขณะเดิน
• ยืนเขย่งปลายเท้าไม่ได้ หรือทำได้ลำบากมาก
• ช่วง 2 – 3 วันแรก อาจมี รอยช้ำเล็ก ๆ ด้านในบริเวณส้นเท้า

ตรวจวินิจฉัยเอ็นร้อยหวายฉีกขาด

แพทย์ออร์โธปิดิกส์ด้านเท้าและข้อเท้ามักตรวจวินิจฉัยจากการตรวจร่างกายเป็นหลัก โดยแพทย์จะให้ผู้ป่วยนอนคว่ำ และปล่อยเท้าหรือข้อเท้าให้ห้อยออกจากขอบเตียงตรวจ

• กรณีเอ็นไม่ขาด: เอ็นจะตึง ข้อเท้ามักอยู่ในท่าปลายเท้าชี้ลงประมาณ 20 องศา และเมื่อแพทย์บีบน่องส่วนบน ปลายเท้าจะชี้ลงมากขึ้น
• กรณีเอ็นขาด: เอ็นจะไม่ตึง ข้อเท้ามักห้อยอยู่ใกล้ 90 องศา และเมื่อแพทย์บีบน่อง ปลายเท้าจะขยับน้อยมากหรือไม่ขยับเลย โดยแพทย์อาจคลำบริเวณเหนือส้นเท้าประมาณ 2 – 3 นิ้ว (5 – 8 เซนติเมตร) เพื่อหาช่องว่างของเอ็นที่ขาด
• โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องตรวจพิเศษ เช่น อัลตราซาวนด์ เอกซเรย์ หรือ MRI ในผู้ป่วยทุกราย แต่สามารถช่วยได้ในบางกรณี (เช่น อาการหรือผลตรวจไม่ชัดเจน หรือสงสัยปัญหาอื่นร่วมด้วย) หรือช่วยในการวางแผนผ่าตัด โดยเฉพาะการผ่าตัดแบบแผลเล็กเพื่อกำหนดตำแหน่งแผลที่ถูกต้อง

รักษาเอ็นร้อยหวายฉีกขาดอย่างไร

ระยะแรกมักให้ขาพักใน เฝือกอ่อนหรือรองเท้าบูทเฉพาะ ที่มีแผ่นยกส้น (Heel Lifts) เพื่อให้เอ็นอยู่ในท่าที่เหมาะต่อการสมานตัว ควรพบแพทย์ออร์โธปิดิกส์ด้านเท้าและข้อเท้าโดยเร็วหลังเกิดอาการ เพื่อเริ่มการรักษาที่เหมาะสมภายในไม่กี่วันแรก

แนวทางการรักษามีทั้ง ไม่ผ่าตัด และ ผ่าตัด ซึ่งมีการศึกษาเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่อง โดยภาพรวมพบว่า

• แนวทางผ่าตัดมักเชื่อว่าช่วยให้แรงถีบหรือพลังระเบิด (Explosive Strength) ดีขึ้น และ เสี่ยงขาดซ้ำต่ำกว่า
• แต่การผ่าตัดมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น เช่น แผลหายช้า ปัญหาแผล เส้นประสาทบาดเจ็บ การติดเชื้อ รวมถึงความเสี่ยงพื้นฐานที่มากับการผ่าตัด
• ลิ่มเลือดอุดตัน (Blood Clots) เป็นความกังวลที่พบได้ในทั้งสองแนวทาง
• *แพทย์ออร์โธปิดิกส์จะประเมินข้อดีและข้อเสียเพื่อเลือกวิธีที่เหมาะกับสภาพร่างกายและเป้าหมายการกลับไปใช้ชีวิตของคุณ

รักษาเอ็นร้อยหวายฉีกขาดแบบไม่ผ่าตัดอย่างไร

โดยทั่วไปเริ่มจาก

• พักขาในเฝือกหรือบูท
• ใช้ไม้ค้ำ หรือวอล์กเกอร์ หรือรถเข็น เพื่อไม่ลงน้ำหนักขาข้างที่บาดเจ็บในช่วงแรก
• ภายในไม่กี่สัปดาห์ แพทย์และนักกายภาพจะเริ่มให้ ขยับข้อเท้าและเท้าอย่างเหมาะสม
• มีการปรับอุปกรณ์ตรึงข้อเท้าเป็นระยะ ๆ เพื่อเพิ่มช่วงการเคลื่อนไหวตามการสมานตัวของเอ็น
• ค่อย ๆ เพิ่มการลงน้ำหนักและเริ่มแบบฝึกความแข็งแรงเฉพาะจุด

*ระยะการรักษาแตกต่างกันตามแต่ละคน แต่โดยมากใช้เวลาประมาณ 3 เดือน และมักมีนักกายภาพบำบัดร่วมดูแลแผนฟื้นฟู

ผ่าตัดรักษาเอ็นร้อยหวายฉีกขาดอย่างไร

การผ่าตัดซ่อมเอ็นร้อยหวายโดยทั่วไปคือ

• แพทย์เย็บปลายเอ็นที่ขาดทั้งสองด้านแล้วดึงให้กลับมาติดกัน
• แพทย์อาจทำผ่านแผลเดียวหรือหลายแผล (เปิดให้เห็นเอ็นโดยตรง)
• แพทย์ทำผ่านแผลเล็กหลายจุด (ใส่ไหมเย็บผ่านตัวนำหรือหาอุปกรณ์ช่วย)
• *การฟื้นตัวหลังผ่าตัดมักคล้ายการรักษาแบบไม่ผ่าตัด แต่บางรายอาจใช้เวลาสั้นกว่าเล็กน้อย

หลังผ่าตัดเอ็นร้อยหวายฉีกขาดดูแลตนเองอย่างไร

• เส้นเอ็นมีเลือดมาเลี้ยงไม่มากจึงใช้เวลาสมานตัวค่อนข้างช้า โดยทั่วไปเริ่มวิ่งเบา ๆ ได้ประมาณ 3 – 6 เดือน
• กลับไปเล่นกีฬาที่มีการตัดหลบ บิด หมุนตัว เปลี่ยนทิศทาง กระโดดได้ประมาณ 6 – 9 เดือน
• การฟื้นตัวเต็มที่อาจใช้เวลา 1 ปีหรือมากกว่า และเป็นไปได้ที่เอ็นร้อยหวายอาจไม่รู้สึกเหมือนเดิมเมื่อเทียบกับก่อนบาดเจ็บ

ป้องกันเอ็นร้อยหวายฉีกขาดได้อย่างไร

เอ็นร้อยหวายฉีกขาดพบได้ไม่บ่อย แนวทางที่อาจช่วยลดความเสี่ยง ได้แก่

• ใส่รองเท้าที่พยุงเท้าได้ดี
• หลีกเลี่ยงการเพิ่มความหนักของกิจกรรมกระแทกสูงแบบก้าวกระโดด (เพิ่มทีละน้อย)
• ทำวอร์มอัพและยืดเหยียดกล้ามเนื้อน่องและเอ็นร้อยหวายก่อนออกกำลังกาย
• หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ เพราะบุหรี่ส่งผลเสียต่อสุขภาพเส้นเอ็นอย่างชัดเจน

ทำอย่างไรให้เอ็นหายเร็วขึ้น

แนวทางที่พบว่าให้ผลดีกว่าการตรึงอยู่นิ่งนาน ๆ คือ

• เริ่มขยับข้อเท้า (Range – of – Motion) และเริ่ม ลงน้ำหนักอย่างเหมาะสม ตั้งแต่ระยะต้น ภายใต้แผนที่แพทย์และนักกายภาพกำหนด
  *อย่างไรก็ตามการขยับเร็วเกินไปหรือทำผิดท่าอาจทำให้ปลายเอ็นแยกห่างกันได้จึงต้องทำอย่างถูกต้องและเหมาะกับระยะการสมานตัว
• สิ่งที่แนะนำมากคือ มีโปรแกรมฟื้นฟูที่ชัดเจน ดูแลร่วมกันโดยแพทย์ออร์โธปิดิกส์และนักกายภาพบำบัด
• หากสูบบุหรี่ควรงดเด็ดขาดระหว่างเอ็นกำลังสมานตัวเพื่อช่วยให้การหายเป็นไปได้ดีที่สุด

หลังเอ็นร้อยหวายฉีกขาดหนึ่งข้าง อีกข้างหนึ่งจะขาดตามได้บ่อยแค่ไหน

มีรายงานว่าประมาณ 6% ของผู้ที่เคยเอ็นร้อยหวายขาด อาจเกิดการขาดอีกข้างหนึ่งในอนาคต ปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยง เช่น การใช้สเตียรอยด์เรื้อรังหรือทำงานที่ใช้แรงหรือใช้เท้าหนักเป็นประจำ

โรงพยาบาลที่ชำนาญการดูแลรักษาเอ็นร้อยหวายฉีกขาด

ศูนย์กระดูกและข้อ โรงพยาบาลกรุงเทพอินเตอร์เนชั่นแนล โรงพยาบาลเพื่อกระดูกและสมอง พร้อมดูแลรักษาเอ็นร้อยหวายฉีกขาดด้วยทีมแพทย์เฉพาะทางที่มากด้วยประสบการณ์และทีมสหสาขาที่พร้อมดูแลให้คำปรึกษาอย่างใกล้ชิด พร้อมเครื่องมือและเทคโนโลยีที่ทันสมัย เพื่อให้กลับมาเคลื่อนไหวได้อย่างคล่องตัวในทุกวัน

แพทย์ที่ชำนาญการรักษาเอ็นร้อยหวายฉีกขาด

นพ.อภิสรรค์ จินานุวัฒนา ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ เฉพาะทางด้านเท้าและข้อเท้า โรงพยาบาลกรุงเทพอินเตอร์เนชั่นแนล โรงพยาบาลเพื่อกระดูกและสมอง

สามารถคลิกที่นี่เพื่อทำนัดหมายได้ด้วยตนเอง