လူများစွာသည် CNS multiple sclerosis (CNS multiple sclerosis) ကို အထူးကုဆရာဝန်မှ စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သော ရောဂါဖြစ်သောကြောင့် လူများစွာနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခြင်း မရှိကြပေ။ CNS multiple sclerosis သည် ဦးနှောက်၊ ကျောရိုး၊ optic nerve စသည်တို့ ပါဝင်သော ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်မှ အာရုံကြောလွှာ ရောင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ အာရုံကြောကို ပျက်စီးစေသော အာရုံကြောစနစ်ကို ပျက်စီးစေသော သွေးဖြူဥဆဲလ်များ ထုတ်ပေးသည့် အရာများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရောဂါရှာဖွေခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ သင့်ကိုယ်သင် အချိန်မီ ကာကွယ်နိုင်ပြီး ဂရုစိုက်နိုင်စေရန် CNS multiple sclerosis ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ သိလိုက်ကြပါစို့။
CNS multiple sclerosis ဆိုတာဘာလဲ။
Demyelinating diseases (DDS) သည် myelin ကို ဖျက်ဆီးသော ရောဂါများ အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသေးမှ အကြီးအထိ အရွယ်အစားရှိနိုင်သော ဒဏ်ရာများဖြင့် လက္ခဏာရပ်များဖြစ်သည်။ Myelin (demyelination) သည် ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုး၏ ဖြူစင်သော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ myelin ဖျက်ဆီးခံရသောအခါတွင် ဒဏ်ရာများဟုသိရသော လက္ခဏာများသည် ဦးနှောက်အာရုံကြောစနစ် (cerebrum)၊ cerebellum၊ brainstem နှင့် ကျောရိုးမကြီးတို့တွင် ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်သည်။ ဒဏ်ရာများသည် သေးငယ်သည်၊ ပြန့်ကျဲနေသော အကွက်များ သို့မဟုတ် ကြီးမားသော အကွက်များအဖြစ် ပေါ်လာနိုင်သည်။
Multiple sclerosis (MS)၊ neuromyelitis optica spectrum disorder (NMOSD) နှင့် acute disseminated encephalomyelitis (ADEM) ကဲ့သို့သော ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ရှိရောဂါများကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မဖော်ထုတ်နိုင်သေးပါ။ သို့သော်၊ ၎င်းတို့အား လူနာ၏ကိုယ်ခံအားစနစ်၊ အထူးသဖြင့် T-lymphocyte နှင့် B-lymphocyte ဆဲလ်များသည် ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှု၊ ဗီတာမင် D ချို့တဲ့မှုနှင့် အခြားအခြေအနေများကဲ့သို့သော ပြင်ပအချက်များကဲ့သို့သော ပြင်ပအကြောင်းတရားများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၎င်းတို့အား ဖျန်ဖြေပေးသည်ဟု ကနဦးယူဆထားသည်။
ဤအမျိုးမျိုးသော အကြောင်းတရားများသည် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ရှိ တစ်ရှူးများရောင်ရမ်းခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး myelin နှင့် အာရုံကြောအမျှင်များကို ဖျက်ဆီးကာ နောက်ဆုံးတွင် အာရုံကြောများဆီသို့ ဦးတည်စေသည်။ CNS neurofibrillary neuropathy သည် ရှားပါးသော်လည်း၊ ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်စဉ်များကို တွေ့ရှိရပြီး လူနာအများစုတွင် မသန်စွမ်းမှု သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း မသန်မစွမ်းဖြစ်စေသည်။ သေချာပါသည်၊ သင့်လျော်သောရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် သင့်လျော်သောကုသမှုကိုစီစဉ်ခြင်းမှအစပြုခြင်းသည် အနာများ၏တိုးတက်မှုကိုနှေးကွေးစေပြီး ရေရှည်တွင်မသန်စွမ်းမှုကိုလျှော့ချနိုင်သည်သေချာပါသည်။
အဖြစ်များသော ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ရောဂါများ
Multiple Sclerosis (MS) သို့မဟုတ် MS
Multiple sclerosis သည် အဖြစ်အများဆုံး demyelinating ရောဂါအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ရောဂါလက္ခဏာများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ T-lymphocytes များကို လှုံ့ဆော်ပေးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရောင်ရမ်းမှုဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည့် myelin sheath ကို ဖျက်ဆီးရန် ရောင်ရမ်းသောဆဲလ်များကို စုရုံးစေပြီး cytokines များကို လျှို့ဝှက်ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ အာရုံကြောများ၊ ကျောရိုးစသည်တို့တွင် အဖြစ်အများဆုံးတွေ့ရှိရပါသည်။ လူနာများသည် မီးလောင်ဒဏ်ရာများခံစားရပြီး ပြေလျော့သွားပြီးနောက် ထပ်တလဲလဲဖြစ်လာသည်။ အစောပိုင်းအဆင့်တွင်၊ အခြေအနေပုံမှန်ပြန်ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရောဂါသည် တိုးလာကာ ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုဆိုးလာကာ နောက်ဆုံးတွင် မသန်စွမ်းမှုနှင့် မသန်မစွမ်းဖြစ်စေသည်။ Multiple sclerosis (MS) သည် သမပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်သော ကော့ကေးဆပ်လူမျိုးများတွင် အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်ပြီး အသက် 20 မှ 40 နှစ်ကြား အမျိုးသမီးများတွင် အမျိုးသားများထက် ပိုအဖြစ်များပါသည်။
Neuromyelitis Optica Spectrum Disorders : NMOSD သို့မဟုတ် Devic's Disease
NMOSD သည် ထိုင်းလူမျိုးများတွင် MS ထက် ပို၍ အဖြစ်များသော ရောဂါဖြစ်သည်။ ၎င်းကို autoimmune ရောဂါအဖြစ်သတ်မှတ်သည်။ NMOSD သည် aquaporin အမျိုးအစား 4 (Aquaporin-4: AQP4) ကို ရောင်ရမ်းစေပြီး myelin ကို ပျက်စီးစေသော ပဋိပစ္စည်းများ ဖန်တီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအတွင်း အမြင်အာရုံကြောများနှင့် ကျောရိုးရှိ မူမမှန်မှုများဖြင့် စတင်သည်။ NMOSD လက္ခဏာများသည် တစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်ပွားသော်လည်း ၎င်းတို့သည် လျင်မြန်ပြီး ပြင်းထန်သည်။ NMOSD သည် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး ၎င်းသည် ဖြစ်ပွားသည့်အခါတွင်၊ ၎င်းသည် အပျော့စားမှ ပြင်းထန်နိုင်ပြီး ရောဂါ၏ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း မသန်စွမ်းမှုများ တဖြည်းဖြည်းစုပုံလာနိုင်သည်။
Acute Disseminated Encephalomyelitis- ADEM
ရောဂါသည် ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့သွားသော ရောင်ရမ်းမှုနှင့် myelin ပျက်စီးခြင်း၏ လက္ခဏာရပ်ဖြစ်သည်။ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးနောက် ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်လာတတ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပေါက်ဖွားသည့်ကာလသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် 4-12 ရက်ဖြစ်သည်။ ADEM လူနာများသည် အဖျားတက်ခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း နှင့် တဖြည်းဖြည်း ထုံထိုင်းလာသည်။ အချို့မှာ လည်ပင်း တောင့်တင်းခြင်း သို့မဟုတ် နောက်ကျောအပြင် ခြေလက်များ ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်းကိုလည်း ခံစားရနိုင်သည်။ ADEM လူနာအများစုသည် လုံးဝပြန်လည်ကောင်းမွန်လာနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် ယခင်က ဝက်သက် သို့မဟုတ် ရေကျောက်ပေါက်ဖူးသူများ၊ မသန်စွမ်းမှုအချို့ကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ ပြင်းထန်သော ဦးနှောက်ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော လူနာများသည် သေဆုံးသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည့် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်သည်။ ADEM သည် အရွယ်ရောက်ပြီးသူများထက် ကလေးများတွင် ပိုအဖြစ်များပြီး အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး နှစ်ဦးစလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။
Demyelinating Disease (DMD) ရှိသော လူနာအများစုသည် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ ခံစားရမည်ဖြစ်ပြီး ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းတို့သည် လျင်မြန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး နောက်ဆုံးရက်များတွင် သို့မဟုတ် နာရီအနည်းငယ်သာ ကြာမည်ဖြစ်သည်။ ဤပြင်းထန်သော လက္ခဏာများသည် ပုံမှန် သို့မဟုတ် ပုံမှန်နီးပါးသို့ ပြန်ရောက်သည်အထိ၊ ထို့နောက် ပြန်ဖြစ်သည်အထိ တဖြည်းဖြည်း သက်သာလာနိုင်သည်။ MS ဝေဒနာရှင်အများစုသည် တစ်ပတ် သို့မဟုတ် လများအတွင်း တဖြည်းဖြည်း ပိုဆိုးလာမည်ကို ဆိုလိုသည်။
ထို့ကြောင့်၊ လူနာများသည် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ရောဂါ၏ အနာဂတ်တွင် ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အထူးကုဆရာဝန် ထံမှ မှန်ကန်သောရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ပုံမှန်စောင့်ရှောက်မှုခံယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် မူမမှန်မှုတစ်စုံတစ်ရာတွေ့ရှိပါက အထိရောက်ဆုံးကုသမှုနှင့် ရောဂါပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချနိုင်စေရန်အတွက် ဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်းတိုင်ပင်ပါ။
မှ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းအပ်ပါသည်။
ဒေါက်တာ Khanitha Suwansirinon
အာရုံကြောပါရဂူ
အာရုံကြောနှင့် ဦးနှောက်ရောဂါဌာန၊ ဘန်ကောက်ဆေးရုံ ချင်းမိုင်
