ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့် နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေးရောင်ရမ်းခြင်း (Allergic Rhinitis) သည် ဓာတ်မတည့်စေသောအရာများနှင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ တုံ့ပြန်မှုကြောင့် နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေး ရောင်ရမ်းလာသော အခြေအနေဖြစ်ပြီး ရေယိုနှာရည်ယိုခြင်း၊ နှာပိတ်ခြင်း၊ နှာချေခြင်းနှင့် နှာခေါင်းယားယံခြင်း စသည့် ရေရှည်ဖြစ်တတ်သော လက္ခဏာများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ကလေးများနှင့် လူကြီးများတွင်လည်း တွေ့ရနိုင်ပြီး လူနေမှုဘဝအရည်အသွေး၊ အိပ်စက်မှု၊ စာသင်ကြားမှုနှင့် အလုပ်လုပ်နိုင်စွမ်းတို့ကိုပါ သက်ရောက်စေနိုင်သည်
လက်ရှိတွင် နှာခေါင်းဓာတ်မတည့်ရောဂါကို ပိုမိုများပြားစွာ တွေ့ရလာပြီး အထူးသဖြင့် မြို့ပြဒေသများတွင် လေထုညစ်ညမ်းမှု၊ PM2.5 ဖုန်မှုန့်နှင့် လေထုအတွင်းရှိ အလားတူ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသောအရာများကြောင့် ဖြစ်သည်
ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့် နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေးရောင်ရမ်းခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများ
1. မျိုးရိုးဗီဇ
ဓာတ်မတည့်ရောဂါများသည် မျိုးရိုးလိုက်ကူးစက်နိုင်သည်။ မိဘတစ်ဦးဦးတွင် ဓာတ်မတည့်ရောဂါရှိခဲ့ပါက ကလေးတွင် နှာခေါင်းဓာတ်မတည့်ခြင်း၊ အဆုတ်အကြပ် (Asthma) သို့မဟုတ် အရေပြားဓာတ်မတည့်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ချေ ပိုများလာသည်
2. ဓာတ်မတည့်စေသောအရာများ
ဓာတ်မတည့်စေသောအရာများသည် IgE-mediated အမျိုးအစား ဓာတ်မတည့်တုံ့ပြန်မှုကို လှုံ့ဆော်ပေးသည့် အရေးကြီးသော အကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် ကိုယ်ခန္ဓာထဲသို့ ဝင်ရောက်တတ်သည်။ ဥပမာ
- ဖုန်မှုန့်အိမ်မွှား (Dust mites)
- ပန်းမှုန် (Pollen)
- ဖန်ဂိုင် (Fungi)
- တိရစ္ဆာန်အမွှေး
- ပိုးဟပ်
3. လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသောအရာများ
PM2.5 ဖုန်မှုန့်၊ ဆေးလိပ်မီးခိုး၊ ယာဉ်အိပ်ဇော့မီးခိုး သို့မဟုတ် ဓာတုပစ္စည်းအချို့ကဲ့သို့သော လှုံ့ဆော်ကာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသောအရာများသည် နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေးကို ရောင်ရမ်းစေပြီး ဓာတ်မတည့်လက္ခဏာများ ပြန်လည်ဆိုးရွားလာစေနိုင်သည်
နှာခေါင်းဓာတ်မတည့်ရောဂါ၏ လက္ခဏာများ
လူနာများတွင် အောက်ပါ လက္ခဏာ 4 မျိုးအနက် အနည်းဆုံး 2 မျိုးကို တွေ့ရတတ်သည်
- ရေကြည်နှာရည်ယိုခြင်း
- နှာပိတ်ခြင်း
- နှာခေါင်းယားယံခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိယားယံခြင်း
- နှာချေခြင်းများခြင်း (အထူးသဖြင့် မနက်ပိုင်း)
ဓာတ်မတည့်စေသောအရာနှင့် ထိတွေ့ရသော ကြိမ်နှုန်းပေါ်မူတည်၍ လက္ခဏာများသည် တစ်ခါတစ်လေ ဖြစ်တတ်ပျောက်တတ်နိုင်သလို ရေရှည်ဖြစ်နေတတ်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးရာတွင် တွေ့နိုင်သော လက္ခဏာအထွေထွေ
ဆရာဝန်သည် နှာခေါင်းဓာတ်မတည့်ရောဂါရှိသူများတွင် အထူးလက္ခဏာအချို့ကို တွေ့နိုင်သည်။ ဥပမာ
- မျက်ကွင်းအောက် မည်းခြင်း (Allergic shiner)
- နှာခေါင်းကို မကြာခဏ ပွတ်ခြင်းကြောင့် နှာတံပေါ် အလျားလိုက် အမှတ်ကြောင်းပေါ်ခြင်း (Nasal crease)
- နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေး ဖောင်း၍ အရောင်ဖျော့ခြင်း
တွဲဖက်ရောဂါများနှင့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ
ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့် နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေးရောင်ရမ်းခြင်းသည် အခြားရောဂါများနှင့်လည်း တွဲဖက်တွေ့ရနိုင်သည်။ ဥပမာ
- အဆုတ်အကြပ် (Asthma)
- ဆိုင်းနပ်စ်ရောင်ရမ်းခြင်း (Rhinosinusitis)
- ဓာတ်မတည့်ကြောင့် မျက်ကြည်အမြှေးရောင်ရမ်းခြင်း (Allergic conjunctivitis)
- အလယ်နားရောင်ရမ်းခြင်း (Otitis media)
မကုသဘဲထားပါက အိပ်စက်မှုအရည်အသွေး၊ အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်းနှင့် အထွေထွေကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်နိုင်သည်
နှာခေါင်းဓာတ်မတည့်ရောဂါကို စစ်ဆေးသတ်မှတ်ခြင်း
1. အရေပြားစမ်းသပ်မှု (Skin Prick Test)
ဓာတ်မတည့်စေသောအရာကို ရှာဖွေရန် အရေပြားကို အနည်းငယ် ထိုးခြစ်စမ်းသပ်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အလွန်အကျွံတုံ့ပြန်မှုကို ကြည့်ရှုသော စစ်ဆေးမှုဖြစ်သည်
2. Specific IgE ကို သွေးစစ်ခြင်း
ဓာတ်မတည့်စေသောအရာ တစ်မျိုးချင်းစီအပေါ် သီးသန့်ရှိသော ကိုယ်ခံအားပမာဏကို စစ်ဆေးပြီး လက္ခဏာဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းကို ပိုမိုတိကျစွာ သတ်မှတ်ရန် ကူညီပေးသည်
ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့် နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေးရောင်ရမ်းခြင်းကို ကုသနည်းများ
1. ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းမှု
ဓာတ်မတည့်စေသောအရာများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့် လှုံ့ဆော်ပေးသောအရာများကို လျှော့ချခြင်းသည် လက္ခဏာထိန်းချုပ်ရာတွင် အရေးကြီးသောနည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ဥပမာ
- အိပ်ရာခင်းများကို ပူနွေးသောရေနှင့် ပုံမှန်လျှော်ဖွတ်ခြင်း
- အိပ်ခန်းအတွင်း ဖုန်မှုန့်နှင့် ပွတ်တီးရုပ်/အထည်ရုပ်များကို လျှော့ချခြင်း
- ဆေးလိပ်မီးခိုးကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း
- လိုအပ်သလို လေသန့်စင်စက် အသုံးပြုခြင်း
2. ဆားရေဖြင့် နှာခေါင်းဆေးခြင်း
နှာရည်ကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေးဖောင်းရောင်ခြင်းကို လျှော့စေကာ နှာခေါင်းတွင်းရှိ အပြင်အရာဝတ္ထုများကို ဖယ်ရှားသည့် စနစ်ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ကူညီပေး၍ အသက်ရှူရလွယ်ကူစေသည်
3. ဆေးဝါးအသုံးပြုခြင်း
ဆရာဝန်သည် လူနာ၏ လက္ခဏာအလိုက် ကုသမှုကို စဉ်းစားရွေးချယ်နိုင်သည်။ ဥပမာ
- ဓာတ်မတည့်ဆေး (Antihistamine)
- နှာခေါင်းပက်ဆေး အမျိုးအစား စတီရွိုက် (Intranasal Steroids)
- Leukotriene တားဆီးဆေး (Anti-leukotriene)
4. ဓာတ်မတည့်ဗက်ဆင်း (Immunotherapy)
ဓာတ်မတည့်စေသောအရာ၏ ထုတ်ယူချက်ကို ပမာဏနည်းနည်းဖြင့် ပေးပြီး တဖြည်းဖြည်း ပမာဏတိုးပေးကာ ရေရှည်ကာလတွင် ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ တုံ့ပြန်မှုကို ပြောင်းလဲညှိနှိုင်းပေးသည့် ကုသမှုဖြစ်သည်
အောက်ပါ လူနာများအတွက် သင့်တော်သည်
- လက္ခဏာများ ရေရှည်ဖြစ်နေသူ
- ဆေးသောက်ပြီးနောက် လက္ခဏာထိန်းချုပ်မှု မကောင်းသူ
- ရေရှည်တွင် ဆေးအသုံးပြုမှုကို လျှော့ချလိုသူ
နှာခေါင်းဓာတ်မတည့်ရောဂါကို ကာကွယ်နည်းများ
- အိမ်နှင့် အိပ်ခန်းကို ပုံမှန် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ခြင်း
- ဖုန်မှုန့်၊ မီးခိုးနှင့် လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း
- ဖုန်မှုန့်များသော နေရာတွင် ရှိသည့်အခါ မျက်နှာဖုံးဝတ်ခြင်း
- ကျန်းမာရေးကို ကြံ့ခိုင်စေရန် စောင့်ရှောက်ပြီး လုံလောက်စွာ အနားယူခြင်း
- လက္ခဏာများ ရေရှည်ဖြစ်နေပါက စစ်ဆေးမှုခံယူခြင်း
အကျဉ်းချုပ်
ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့် နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေးရောင်ရမ်းခြင်းသည် မကြာခဏ တွေ့ရသောရောဂါဖြစ်ပြီး ရေရှည်ကာလတွင် လူနေမှုဘဝအရည်အသွေးကို သက်ရောက်နိုင်သည်။ သင့်လျော်စွာ စစ်ဆေးသတ်မှတ်၍ ကုသခြင်းနှင့်အတူ ဓာတ်မတည့်စေသောအရာများကို ရှောင်ကြဉ်နိုင်ပါက လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ပြန်လည်ဆိုးရွားလာမှုကို လျှော့ချကာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ထိရောက်စွာ လျှော့ချနိုင်သည်
