လူနာကို နောက်ဆုံးအဆင့် နာတာရှည်ကျောက်ကပ်ရောဂါဟု ရောဂါအတည်ပြုလိုက်သောအခါ လူအများစွာ စိုးရိမ်မိသော ပထမဆုံးအရာမှာ သွေးဖယ်ရှားခြင်း (Hemodialysis) သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အတွင်းမှ ကျောက်ကပ်ဆေးကြောခြင်း (Peritoneal Dialysis) ဖြစ်ပြီး အချိန်ယူရကာ နေ့စဉ်ဘဝပုံမှန်နေထိုင်မှုအပေါ် မလွဲမသွေ သက်ရောက်မှုရှိသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်ဆေးပညာတွင် ရလဒ်ကောင်းသော ကုသမှုရွေးချယ်စရာတစ်ခုမှာ သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးခြင်း (Pre-emptive Kidney Transplantation) ဖြစ်ပြီး သွေးဖယ်ရှားခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အတွင်းမှ ကျောက်ကပ်ဆေးကြောခြင်းတို့ဖြင့် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်အစားထိုးကုထုံး (Renal Replacement Therapy) လုပ်ရန် အချိန်မရောက်မီ ကျောက်ကပ်အသစ်ကို ခွဲစိတ်ပြီး အစားထိုးထည့်သွင်းပေးခြင်း ဖြစ်သည်
သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးခြင်းဆိုတာဘာလဲ
သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးခြင်း (Pre-emptive Kidney Transplantation) ဆိုသည်မှာ မူလကျောက်ကပ်၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ပျက်စီးလာတော့မည့် အစောပိုင်းကာလ (ဖယ်ရှားဆေးကြောရန် စတင်လိုအပ်လာနိုင်သော ကျောက်ကပ်ရောဂါအဆင့် 4 သို့မဟုတ် အဆင့် 5) တွင် အစီအစဉ်တကျ ခွဲစိတ်၍ ကျောက်ကပ်အစားထိုးခြင်းကို ကြိုတင်ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ရေရှည်သွေးဖယ်ရှားရန် သွေးကြောလမ်းကြောင်း (AV access) ဖန်တီးရမည့်အထိ စောင့်ဆိုင်းရန်မလို၊ ဝမ်းဗိုက်အတွင်းမှ ကျောက်ကပ်ဆေးကြောခြင်းအတွက် ပြင်ဆင်ရမည့်အထိ စောင့်ရန်လည်း မလိုပါ။ နာတာရှည်ကျောက်ကပ်ရောဂါရှိသူတွင် eGFR <10 ml/min/1.73m2 ဖြစ်ပါက သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးခြင်းကို ပြုလုပ်နိုင်သည်
ဘာကြောင့် သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးရသလဲ
ဆရာဝန်များက သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးခြင်း (Pre-emptive Kidney Transplantation) ကို အကြံပြုရသောအကြောင်းရင်းမှာ လူနာအတွက် မျိုးစုံသော အကျိုးကျေးဇူးများရှိသဖြင့် ဖြစ်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
- ကျောက်ကပ်အသစ်၏ သက်တမ်းပိုရှည် ဤနည်းလမ်းဖြင့် အစားထိုးရရှိသော ကျောက်ကပ်သည် များသောအားဖြင့် ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး သက်တမ်းပိုရှည်တတ်သည်။ ထို့အပြင် သွေးဖယ်ရှားခြင်းကို အရင်လုပ်ပြီးနောက် အစားထိုးသည့်အခါနှိုင်းယှဉ်လျှင် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းပျက်ကွက်မှုနှုန်းလည်း ပိုနည်းသည်
- အင်္ဂါအစားထိုးမှုကို ကိုယ်ခံစနစ်က တားဆီးတိုက်ဖျက်ခြင်းအန္တရာယ် လျော့ချနိုင် ခန္ဓာကိုယ်သည် သွေးဖယ်ရှားမှုလုပ်ငန်းစဉ် သို့မဟုတ် သွေးလက်ခံရရှိခြင်းကြောင့် မတိုင်မီက ကိုယ်ခံစနစ်ကို မလှုံ့ဆော်ထားသဖြင့် ကိုယ်ခံစနစ်က ကျောက်ကပ်အသစ်ကို ပိုကောင်းစွာ တုံ့ပြန်နိုင်သည်
- ကျောက်ကပ်ဖယ်ရှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သော ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို မကြုံရ လူနာသည် သွေးဖယ်ရှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည့် သက်ရောက်မှုများကို အကုန်လုံး ရှောင်လွှဲနိုင်သည်။ ဥပမာ အားနည်းပင်ပန်းမှု၊ အစားအစာနှင့် ရေသောက်မှုကန့်သတ်ချက်များ၊ တစ်ပတ်လျှင် ရက်များစွာ ဆေးရုံ/ကုသရေးဌာနတွင် အချိန်ကုန်ရခြင်းတို့
- ရေရှည်ကုန်ကျစရိတ် လျော့နည်း ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး စီးပွားရေးဗေဒ လေ့လာချက်များအရ သက်ရှိဆွေမျိုးမှ သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးခြင်းသည် သွေးဖယ်ရှားကုန်ကျစရိတ်ကို တစ်သက်လုံး ထမ်းဆောင်ရခြင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရေရှည်တွင် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာမှု အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်
- ဘဝအရည်အသွေး ပိုကောင်း လူနာသည် အလုပ်သို့ပြန်သွားနိုင်ခြင်း၊ ပညာသင်ယူမှုဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ မိသားစုနှင့်အတူ ပုံမှန်ဘဝကို နေထိုင်နိုင်ခြင်းတို့အပြင် လွတ်လပ်မှု ပိုမိုရရှိနိုင်သည်
ဘယ်သူတွေက Pre-emptive Kidney Transplantation နည်းလမ်းဖြင့် ကျောက်ကပ်အစားထိုးနိုင်သလဲ
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် Pre-emptive Kidney Transplantation နည်းလမ်းဖြင့် ကျောက်ကပ်အစားထိုးခွဲစိတ်မှု သည် သက်ရှိအလှူရှင် (Living Donor) ထံမှ အင်္ဂါကို အသုံးပြုသည်။ အကြောင်းမှာ ထိုင်းကာကြက်ဖြူအသင်း (Thai Red Cross) မှတဆင့် သေဆုံးပြီးနောက် လှူဒါန်းသည့် ကျောက်ကပ်များကို များသောအားဖြင့် သွေးဖယ်ရှားမှုလုပ်ငန်းစဉ်ထဲ ဝင်ရောက်ပြီးသား လူနာများအတွက်သာ ခွဲဝေသတ်မှတ်ပေးတတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
|
လူနာ (ကျောက်ကပ်လက်ခံသူ) |
ကျောက်ကပ်အလှူရှင် (Living Donor) |
|
ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှုအဆင့်: ဖယ်ရှားဆေးကြောရန်လိုအပ်လာနိုင်သော ကျောက်ကပ်ရောဂါအဆင့် 5 (eGFR < 10 ml/min/1.73m2 သို့မဟုတ် ယူရီးမီးယား (Uremia) ရှိခြင်း) |
ကျောက်ကပ်၏ ပြည့်စုံကောင်းမွန်မှု: ကျောက်ကပ်စစ်ထုတ်နှုန်း (eGFR) သည် 90 ml/min/1.73m2 ထက်ပိုရမည်။ ထို့အပြင် ဆီးထဲတွင် ပရိုတိန်းယိုစိမ့်မှု တွေ့ရှိပါက သတ်မှတ်စံနှုန်းကို မကျော်လွန်ရ |
|
အထွေထွေကျန်းမာရေး: မထိန်းချုပ်နိုင်သေးသော ပြင်းထန်ကူးစက်ရောဂါမရှိရ၊ ကင်ဆာရောဂါမရှိရ (အကယ်၍ တစ်ချိန်က ရှိခဲ့ပါက ကုသပြီး ပြန်လည်ပျောက်ကင်းလာပြီး 2 – 5 နှစ် ကျော်ပြီးသားဖြစ်ရ) |
ကျန်းမာရေး: ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာပြည့်စုံရ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါ သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်ရခက်သော သွေးတိုးရောဂါသမိုင်းမရှိရ၊ ကိုယ်အလေးချိန်ညွှန်းကိန်း (BMI) သည် 35 kg/m2 မကျော်လွန်ရ |
|
ကိုယ်ခန္ဓာအခြေအနေ: ခွဲစိတ်မှုအန္တရာယ် မြင့်စေသော ပြင်းထန်နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်အဆုတ်ရောဂါမရှိရ၊ ထို့အပြင် ပြင်းထန်သော စိတ်ကျန်းမာရေးပြဿနာမရှိရ |
ဥပဒေအရ ဆက်နွယ်မှု: သွေးစည်းမျိုးရိုးဆွေမျိုး (ဥပမာ အဖေ၊ အမေ၊ သားသမီး၊ ညီအစ်ကိုမောင်နှမ) သို့မဟုတ် တရားဝင်လက်ထပ်မှတ်ပုံတင်ထားသော ဇနီးမောင်နှံ ဖြစ်ရ၊ သို့မဟုတ် ပွင့်လင်းထင်ရှားစွာ အတူနေထိုင်ပြီး အနည်းဆုံး 3 နှစ် မပြည့်မီဖြစ်လျှင် (အတူသွေးရင်းသားသမီးရှိပါက 3 နှစ်မစောင့်လည်း ရ) |
|
(မှတ်ချက်: ကျောက်ကပ်တစ်ဖက် လှူဒါန်းခြင်းသည် အသက်တိုစေခြင်း မဟုတ်ပါ။ အလှူရှင်သည် ပုံမှန်ဘဝအတိုင်း နေထိုင်နိုင်သည်။ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်းသည် ဥပဒေအရ လုံးဝတားမြစ်ထားသည်) |
|
ခွဲစိတ်မှုမတိုင်မီ ဘယ်လိုပြင်ဆင်ရမလဲ
ကျောက်ကပ်ရောဂါအဆင့် 4 နှင့်အထက်ရှိသော လူနာများသည် သတ်မှတ်စံနှုန်းအရ ဆက်နွယ်မှုရှိသော အလှူရှင်ကို ရှာဖွေရန်၊ ခွဲစိတ်ရန် ကျန်းမာရေးအဆင်သင့်ရှိ/မရှိ အကဲဖြတ်ရန်၊ နှင့် ကျောက်ကပ်အလှူရှင်နှင့် လက်ခံသူအကြား တစ်ရှူးကိုက်ညီမှုကို စစ်ဆေးရန် အစောပိုင်းကတည်းက အထူးကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်နှင့် စတင်တိုင်ပင်သင့်သည်
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဘယ်လိုစောင့်ရှောက်ရမလဲ
- ကိုယ်ခံစနစ်နှိမ့်ချဆေး သောက်သုံးခြင်း ကျောက်ကပ်ပယ်ချခြင်း (Rejection) ကို ကာကွယ်ရန် လူနာသည် ကိုယ်ခံစနစ်နှိမ့်ချဆေးကို ဘဝတစ်လျှောက်လုံး တိတိကျကျနှင့် အချိန်မှန် သောက်သုံးရမည်
- လိင်ကျန်းမာရေးနှင့် မျိုးဆက်တိုးပွားရေး အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး လူနာများအတွက် ပုံမှန်အတိုင်း လိင်ဆက်ဆံနိုင်သည်။ အမျိုးသမီးလူနာများအတွက် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် အနည်းဆုံး 1 နှစ်ကြာ တင်းကျပ်စွာ သားဖွားခြားနားမှု (ကာကွယ်ရေး) ပြုလုပ်ရန် ဆရာဝန်များက အကြံပြုသည်။ ကလေးယူလိုပါက ကိုယ်အဆင်သင့်ရှိ/မရှိ အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် သန္ဓေကလေးအတွက် လုံခြုံစေရန် ဆေးဝါးကို ချိန်ညှိပေးနိုင်ရန် ကြိုတင်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ရမည်
- ဘဝပုံမှန်ပြန်လည်နေထိုင်ခြင်း လူနာအများစုသည် ဆေးရုံမှ ဆင်းပြီးနောက် 4 – 8 ပတ်အတွင်း အလုပ်သို့ ပြန်လည်သွားနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် နေ့စဉ်ဘဝကို ပုံမှန်ပြန်လည်လုပ်ဆောင်နိုင်သည်
သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးခြင်း၏ အန္တရာယ်များ
သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးပြီးနောက်တွင်လည်း ကျောက်ကပ်ရောဂါလူနာအဖြစ် သတ်မှတ်နေဆဲဖြစ်၍ ကျောက်ကပ်ပယ်ချမှုကို တားဆီးရန် ဆေးဝါးကို ဘဝတစ်လျှောက်လုံး သောက်သုံးရမည်။ ဆေးဝါးတွင် အန္တရာယ်နှင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ရှိနိုင်သဖြင့် ဆရာဝန်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် နေထိုင်ကာ ညွှန်ကြားချက်များကို တိတိကျကျ လိုက်နာရမည်
ကျောက်ကပ်အစားထိုးခြင်းကို ကြိုတင်စီမံကိန်းဆွဲခြင်းသည် တောက်ပသောဘဝသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေနိုင်သော အခွင့်အရေးတစ်ရပ် ဖြစ်သည်
“သွေးဖယ်ရှားရမည့်နေ့ရောက်မှ မစောင့်ပါနှင့်”
သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ဆေးရုံဘယ်မှာကောင်းလဲ
ကျောက်ကပ်ရောဂါဌာန Bangkok Hospital သည် သွေးဖယ်ရှားခြင်းမတိုင်မီ ကျောက်ကပ်အစားထိုးရန် လိုအပ်သော လူနာများအတွက် ကျောက်ကပ်ရောဂါ စစ်ဆေးအတည်ပြုခြင်းနှင့် ကုသစောင့်ရှောက်မှုများကို ပံ့ပိုးပေးရန် အဆင်သင့်ရှိသည်။ အထူးကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်များ၊ သူနာပြုများနှင့် ပေါင်းစည်းဆောင်ရွက်သော မျိုးစုံအထူးကုအဖွဲ့တို့က ခေတ်မီကိရိယာများနှင့် နည်းပညာများဖြင့် ပံ့ပိုးကူညီကာ နေ့စဉ်ဘဝအရည်အသွေးကောင်းမွန်စွာ ပြန်လည်ရရှိနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်
ကျောက်ကပ်ရောဂါကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်
ဒေါက်တာ အိုင်ရင် ဂျရိယာယိုသင် ကျောက်ကပ်ရောဂါနှင့် ကျောက်ကပ်အစားထိုး အတွင်းပိုင်းဆေးပညာ အထူးကု ဆရာဝန်၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါဌာနနှင့် ကျောက်ကပ်အတု (Dialysis) ဌာန၊ Bangkok Hospital
ချိန်းဆိုရန် မိမိကိုယ်တိုင်ဒီမှာနှိပ်ပါ
