အားကစားမှ တိုက်ရိုက်နှင့် သွယ်ဝိုက်သော သက်ရောက်မှုများကို ထိတွေ့ခြင်းသည် ညောင်းညာခြင်း၊ ညိုမဲခြင်း၊ အရိုးကျိုးခြင်းနှင့် အရိုးကွဲခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ကြွက်သားများ သို့မဟုတ် အရွတ်များ ကိုက်ဖြတ်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် အားကစားကစားခြင်းကြောင့် ဒဏ်ရာများ တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာတတ်ပါသည်။ ကြွက်သားများနှင့် အရွတ်များကဲ့သို့သော အဆစ်များနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများတွင် အများဆုံးဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အရိုးနှင့်အရိုးနု အရိုးနုအချပ်များနှင့် ကျောရိုးအချပ်များ အမြှေးပါးများနှင့် အရွတ်များသည် အဆစ်များကို ဖုံးအုပ်ထားသည်။ အာရုံကြောများနှင့် သွေးကြောများ အရေးကြီးတာက ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းဟာ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်းထက် အားကစားကြောင့် ဒဏ်ရာရနိုင်ခြေပိုများပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အားကစားကစားခြင်းကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရနိုင်သည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများအကြောင်း သိထားရန် လိုအပ်ပါသည်။
အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရနိုင်ခြေကို သတိထားပါ။
အားကစားကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရနိုင်သည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်သည်-
့
ပခုံး
ပခုံးဒဏ်ရာများသည် အများအားဖြင့် ထိုးနှက်ခြင်း၊ လှုပ်ခါခြင်း သို့မဟုတ် ပခုံးဧရိယာ သို့မဟုတ် ပခုံးဓါးမှ ထွက်လာသော လက်မောင်းအပေါ်ပိုင်းကို ပြုတ်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ အင်္ဂါများကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေသည်။
- အဆစ်တွေကို ထိန်းထားတဲ့ အင်္ဂါတွေဟာ ရေကူးခြင်းနဲ့ ခေါင်းစွပ်အားကစားတွေကြောင့် ပျက်စီးသွားပါတယ်။
- ဂေါက်ကစားခြင်းကြောင့် လက်မောင်းအပေါ်ပိုင်းရှိ အရွတ်များနှင့် အရွတ်များ ရောင်လာသည်။
- ညှပ်ရိုးကျိုး
- Brachial Plexus သည် ကိုယ်အလေးချိန်တက်ခြင်းနှင့် အားကစားနှင့် ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် ဒဏ်ရာရခြင်း။
- ဘားဘဲလ် ကျွမ်းဘား အားကစားလုပ်ခြင်းကြောင့် လက်မောင်းအတွင်း Radial Nerve ဒဏ်ရာရခြင်း။
- အရိုးကြီးထွားပြား (Growth Plate) က ဒဏ်ရာရတယ်။ ချိန်သီးပစ်ခြင်း အားကစားကြောင့် အသက် 15 နှစ်အောက် အားကစားသမားများတွင် ဖြစ်တတ်သည်။
့
တင်ပါးဆုံရိုးနှင့် တင်ပါး
တင်ပါးဆုံနဲ့ တင်ပါးဒဏ်ရာ မကြာခဏဆိုသလို အောက်ပါကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေပါသည်။
- အရွတ်စုတ်ပြဲခြင်းနှင့် နာတာရှည် ကြွက်သားများ စုတ်ပြဲခြင်း။
- ဘိုးလင်းနှင့် ဘောလုံးတို့တွင် အရွတ်များ နှင့် အရွတ်တွယ်ကပ်နေသော အမှတ်များ။
- ပေါင်အပြင်ဘက်အရိုးသည် ပြေးခြင်း၊ ဘောလုံးကစားခြင်း (ဂိုးသမား)၊ ကခုန်ခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ခြင်းနှင့် စက်ဘီးစီးခြင်းတို့ကြောင့် ယားယံသည်။
- Inguinal hernia နှင့် Umbilical hernia ကိုယ်အလေးချိန် မြှင့်တင်ခြင်းမှ နှင့် ချိန်သီးပစ်ခြင်း အားကစား
့
ဒူး
ဒူးဒဏ်ရာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ- တဆစ်ဆစ်နဲ့ ပြုတ်ကျတယ်။ အောက်ပါ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေပါသည်။
- ခုန်ခြင်းကြောင့် ကြွက်သားများ ဆန့်ထွက်၍ ဒဏ်ရာရခြင်း၊
- အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အရွတ်များ ယိုယွင်းလာသည်။
- နှင်းလျှောစီးခြင်း၊ ကားပြိုင်ခြင်းနှင့် ဘောလုံးခြင်းတို့ကြောင့် အဆစ်လွဲသွားခြင်း နှင့်/သို့မဟုတ် patella ကျိုးခြင်း
- ဒူးဆစ်အောက်ရှိ tibia ကျိုးခြင်း။
- ဘောလုံးကစားခြင်းနှင့် နှင်းလျှောစီးခြင်းတို့ကြောင့် ဒူးဆစ်ရှိ အရွတ်များနှင့် အရွတ်များ ဒဏ်ရာရရှိခြင်း။
- အရိုးနု/အရိုးဒဏ်ရာ (အစိတ်အပိုင်းလေးတွေခွဲထားပါ)
- ဘောလုံးကစားခြင်းနှင့် နှင်းလျှောစီးခြင်းတို့ကြောင့် meniscus အရိုးနုဒဏ်ရာ
- စက်ဘီးစီးခြင်းကြောင့် အရိုးအဆစ်ဒဏ်ရာ၊
့
လက်နှင့်လက်ကောက်ဝတ်
အားကစားဒဏ်ရာများသည် လက်နှင့် လက်ကောက်ဝတ်များတွင် ဒဏ်ရာများနှင့်အတူ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး အောက်ဖော်ပြပါ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို ဒဏ်ရာရစေသည်-
- အားကစားနှင့် ဂျူဒို ထိတွေ့ခြင်းမှ လက်ချောင်းများရှိ flexor ကြွက်သားများ စုတ်ပြဲသွားခြင်း။
- လှေပြိုင်ပွဲ နှင့် ကနူးလှေစီးခြင်း ကြောင့် အရွတ်နှင့် အရွတ်အစွပ်ဒဏ်ရာများ
- မြင်းပြိုင်ပွဲတွင် လက်ချောင်းဒဏ်ရာ
- လက်ဝှေ့မှာ လက်အဆစ်တွေ ဒဏ်ရာရတယ်။
- လက်ဖဝါးနှင့် လက်ချောင်းအရိုးများ ကျိုး၍ဝှေ့ခြင်း၊
- လက်နှင့် လက်ကြားရှိ အဆစ်များ ကျိုးသွားသည်။
- အဆစ်အမြှေးပါးများနှင့် အရွတ်များ ပျက်စီးခြင်း။ ဒဏ်ရာအသေးစားတွေကြောင့်ပါ။ ကျွမ်းဘားကစားခြင်းမှ
- ကာရံခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်းနှင့် လှေလှော်ခြင်းတို့ကြောင့် အာရုံကြောထိခိုက်ခြင်း။
့
တံတောင်ဆစ်
တံတောင်ဆစ်ကို အပြင်းအထန် လှုပ်ခြင်းကြောင့် ဒဏ်ရာများဖြစ်သည့် ပစ်လိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် လွှဲခြင်းကဲ့သို့သော အားကစားများတွင် အဖြစ်များပါသည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေသည်။
- ပစ်ခြင်း၊ ဂေါက်ရိုက်ခြင်းနှင့် တောင်တက်ခြင်းတို့ကြောင့် Flexor အရွတ်ဒဏ်ရာ။
- အရွတ် အာရုံကြော ဒဏ်ရာ။
- စက်ဘီးစီးခြင်းကြောင့် ဦးခေါင်း သို့မဟုတ် လည်ပင်းရှိ အချင်းဝက်အရိုးကျိုးခြင်း။
- ထိတွေ့အားကစားကြောင့် အူလ်နာ (သို့) လက်သန်းလေးပေါ်ရှိ လက်ဖျံရိုး ကျိုးသွားပါသည်။
- ဂျူဒိုမှ အရိုးအနည်းငယ် ဒဏ်ရာရ
- အရိုးကြီးထွားပြား (Growth Plate) က ဒဏ်ရာရတယ်။ အသက် 15 နှစ်အောက် အားကစားသမားများတွင် ဖြစ်တတ်သည်။
- ပစ်ပေါက်ခြင်းနှင့် ရက်ကက်အားကစားကြောင့် အလယ်အလတ်အရွတ်ဒဏ်ရာရခြင်း။
- တင်းနစ်ကစားခြင်းကြောင့် Radial အာရုံကြောထိခိုက်ခြင်း။
- ထိတွေ့အားကစားကြောင့် Ulnar အာရုံကြောဒဏ်ရာ
့
ခြေဖဝါးအဆစ်များ
အရွတ်လိမ်ခြင်းနှင့် အဆစ်ကျိုးခြင်းများသည် အားကစားကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေသည်။
- ခြေချင်းဝတ်အတွင်းသို့ လှည့်၍ ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။
- plantar fascia ရှိအရွတ်စုတ်ပြဲ။
- ဘောလုံးနှင့် နှင်းလျှောစီးခြင်းကြောင့် ခြေချင်းဝတ် ကျိုးသွားခြင်း။
- ခုန်ချရာမှ ကျိုးနေသော scaphoid အရိုး
- ခြေချောင်းရိုးကျိုးခြင်း။
- အရိုးအဆစ်အမြှေးပါးများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဘောလုံးပွဲမှာ ဒဏ်ရာအနည်းငယ်ရရှိခဲ့ပါတယ်။
- ရွရွပြေးခြင်းကြောင့် ခြေဖဝါးနောက်ဘက်တွင် ထပ်ခါတလဲလဲ ဒဏ်ရာရခြင်း။
့
အစက်အပြောက်များကို ထိရောက်စွာ ကုသခြင်း။
အားကစားကြောင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသည့်အခါ ကုသမှုခံယူရန် နည်းလမ်းများအနေနှင့် နည်းလမ်းတစ်ခု သို့မဟုတ် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုနိုင်သည့် ဆေးဝါး၊ ကာယကုထုံးနှင့် ခွဲစိတ်မှုအပါအဝင် ကွဲပြားနိုင်သည်။ ကုသမှုကို တစ်ဦးချင်း ပြုလုပ်ခြင်း (Custom Made) ဟူသည့် ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ Bangkok Institute of Sports and Exercise Medicine (BASEM) သည် စံလမ်းညွှန်ချက်များကို အမြဲလိုက်နာခဲ့သည်။ ထို့အပြင်၊ အနီးနားရှိ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများအပေါ် သက်ရောက်မှုကို လျော့နည်းစေသည့် ပစ်မှတ်ထားကုထုံးကို အလေးပေးဆောင်ရွက်ပါသည်။ endoscopic ခွဲစိတ်မှုမှတဆင့် အသေးစား ခွဲစိတ်မှုများ BASEM မှ ကုသရန်အတွက် ခေတ်မီနည်းပညာကို အသုံးပြုထားသည့် (Arthroscopic Surgery) ကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (FIFA Medical Center of Excellence) ၏ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ထူးချွန်ဗဟိုဌာနတစ်ခုဖြစ်ရန် ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (FIFA) မှ စံချိန်စံညွှန်းများအား သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ဘောလုံးအသိပညာများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခြင်းဆိုင်ရာ အရည်အချင်းများ အပြည့်အစုံဖြင့် အားကစားဆိုင်ရာ ဆေးပညာ လေ့လာမှု နှင့် ဗဟုသုတ ဖလှယ်ခြင်း ရှိပါသည်။ ဖီဖာက ထောက်ခံထားတဲ့ ဆေးအဖွဲ့ရှိတယ်။ ဘောလုံးကစားခြင်းမှ ဒဏ်ရာရခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အစီအစဉ်လည်း ရှိပါသည်။ FIFA 11+ ဟုလည်းလူသိများသော၊ BASEM သည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် ကျန်းမာရေးမြှင့်တင်ရန် အသိပညာပေးသည်။ နိုင်ငံ့လက်ရွေးစင်အားကစားသမားများ၊ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အားကစားသမားများနှင့် ကလပ်အဆင့်အားကစားသမားများကို ဂရုစိုက်ပါ။
