Cesium ကို သိအောင်လုပ်ပါ။
စီစီယမ် (Cesium: Cs-137) သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဓာတ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် Cesium ၏အိုင်ဆိုတုပ်ဖြစ်သည်။ ဆားမှုန့်ကဲ့သို့ အခဲဖြစ်သည်။ ထုပ်ပိုးထားသော ဆေးတောင့်မှ ကွဲသွားသောအခါတွင် လူစုခွဲနိုင်သည်။ ၎င်းသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အနှစ် 30 ကျော်ရှည်လျား ပြီး သက်တမ်း တစ်ဝက်ခန့်ရှိသည်။ ဆွေးမြေ့သွားသောအခါတွင် ၎င်းသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဘီတာရောင်ခြည်၏ 95% ခန့် (မထိုးဖောက်ခြင်း) နှင့် ဂမ်မာရောင်ခြည်များ (Penetrate) တို့ကို ထုတ်လွှတ်ကာ Barium -137 (Ba-137) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ .
Cesium အသုံးချမှု
- သေးငယ်သောပမာဏ Geiger-Muller ကောင်တာများကဲ့သို့သော ဓာတ်ရောင်ခြည်ထောက်လှမ်းသည့်ကိရိယာများကို ချိန်ညှိရန် အသုံးပြုသည်။
- ကင်ဆာကုသရန် ပမာဏများစွာကို အသုံးပြုကြသည်။ ပိုက်များတွင် အရည်များ စီးဆင်းနှုန်းကို တိုင်းတာရန် အသုံးပြုသည်။ စက္ကူ၊ ဖလင်နှင့် သံမဏိကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုများ၏ အထူကို တိုင်းတာရန် စက်မှုကဏ္ဍတွင် အသုံးပြုသည်။
Cesium ပြင်းထန်မှု
ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်ရှိ ဓါတ်ရောင်ခြည်၏ပြင်းထန်မှုသည် ထိတွေ့ရသည့်အချက်များပေါ်တွင်မူတည်သည်။
- ဓာတ်ရောင်ခြည်ပမာဏ
- ကာလ
- ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ
Cesium နှင့်၎င်း၏ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်သက်ရောက်မှု
ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်သက်ရောက်မှု | အသေးစိတ် | ||
ရေတိုရလဒ်များ | 1) ဒေသဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ (ဒေသဆိုင်ရာ ဓာတ်ရောင်ခြည် ဒဏ်ရာ/ Cutaneous Radiation Syndrome) | အရေပြား ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် နီမြန်းခြင်း၊ ယားယံခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ အရည်ကြည်ဖုများ သို့မဟုတ် အနာများ ဖြစ်စေသည်။ တစ်စုံတစ်ဦး သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ဆံပင်များ ကျွတ်ထွက်နိုင်သည်။ | |
2) အလွန်များသော ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်ခြင်း (Acute Radiation Syndrome) ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အခြားစနစ်များအပေါ် သက်ရောက်မှု၊ | ပျို့ခြင်း၊ အော့အန်ခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းစသည့် လက္ခဏာများ အဲဒီနောက်မှာတော့ ရောဂါလက္ခဏာတွေဟာ 1-3 ပတ်ခန့် ခေတ္တပျောက်ကွယ်သွားမှာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှာတော့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အဓိကစနစ် (3) ခုကို ထိခိုက်သွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ | 1) သွေးလည်ပတ်မှုစနစ်သည် ရိုးတွင်းခြင်ဆီအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ သွေးဖြူဥများ၊ သွေးနီဥများနှင့် သွေးဥများ ကျဆင်းစေနိုင်သည်။ | |
2) အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်းစနစ် ပျို့ခြင်း၊ အော့အန်ခြင်း၊ အစားအသောက်ပျက်ခြင်းနှင့် သွေးထွက်လွန်ဝမ်းလျှောခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ | |||
3) အာရုံကြောစနစ်၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ စိတ်ကျရောဂါနှင့် တက်ခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ပြင်းထန်သောကိစ္စများတွင် ဖြစ်စေသည်။ | |||
ရေရှည်ရလဒ်များ | သွေးကင်ဆာ၊ သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ စသည်တို့အပါအဝင် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေပါသည်။ | ||
Cesium ဆုံးရှုံးမှု
Prachinburi ခရိုင်ရှိ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်း Cesium 137 ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အဖြစ်အပျက်မှ သိရသည်။
- အခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာရှိ လက်ရှိ ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြင်းအား (လုပ်ဆောင်ချက်) သည် 41.4 mCi ဖြစ်ပြီး၊ မတ်လ 1 ရက် ၊ 1995 တွင် 80 mCi ဖြင့်တိုင်းတာသော ကနဦးဓာတ်ရောင်ခြည်ပြင်းအားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက သို့မဟုတ် အလေးချိန်အဖြစ် တွက်ချက်ပါက ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် 0.000505 ဂရမ် (505 micrograms ) ဖြစ်သည်။ 129 mSv/hr ပါ၀င်သော သံမဏိတုတ်မှထုတ်လွှတ်သော ဓာတ်ရောင်ခြည်ပမာဏသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို 15 နာရီခွဲ ကြာ ပွေ့ဖက်ထားလျှင် အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်း၊ နီမြန်းခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် နီခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။
- ဧပြီလ 26 ရက် 1986 ခုနှစ် Chernobyl နျူကလီးယားဓာတ်အားပေးစက်ရုံ မတော်တဆမှုတွင် Cesium ဓာတ်ရောင်ခြည်ပမာဏသည် 27 ကီလိုဂရမ် (2.35×10 9 mCi) တွင် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် Cesium ညစ်ညမ်းမှုရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ မတော်တဆမှုဖြစ်ပွားသည့်ပမာဏထက် ပိုများသော ဓာတ်ရောင်ခြည်ပမာဏနှင့် ညီမျှသည်။ အကြိမ်ရေ 56.76. သန်း ( http://large.stanford.edu/courses/2012/ph241/wessells1/ )
- 2011 ခုနှစ် မတ်လ 11 ရက်နေ့တွင် Fukushima Daiichi နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ မတော်တဆမှုတွင် ဓာတ်ရောင်ခြည် ယိုယွင်းမှု ပမာဏသည် 17 PBq (4.60×10 8 mCi) ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အရောင်ညစ်ညမ်းမှု ဆိုးရွားလာသည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ဒီအတွက်ကြောင့် အကြိမ်ရေ 11 သန်း ( https://fukushima.jaea.go.jp/QA/en/q112.#:~:text=JAEA's%20research%20shows%20t hat%20the,directly%20released%20into ရာခိုင်နှုန်း 20 မှ 20% ပင်လယ်။ )
ရေဒီယိုသတ္တိကြွ Cesium 137 ဆုံးရှုံးခြင်းမှ အန္တရာယ်ရှိသော အုပ်စုများမှာ- အလုပ်သမားသည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ စီဆီယမ် 137 ပါရှိသော သံတုတ်ဟု သံသယရှိသော အရာတစ်ခု၏ အရည်ပျော်ချိန် သို့မဟုတ် ဧရိယာတွင် ရှိနေသည်။
Cesium Radiation နှင့်ထိတွေ့ခြင်း။
ဓါတ်ရောင်ခြည်ထိတွေ့မှုချန်နယ် | အသေးစိတ် |
ပြင်ပဓါတ်ရောင်ခြည်နှင့်ထိတွေ့ခြင်း။ (ပြင်ပဓါတ်ရောင်ခြည်အန္တရာယ်) | အရေပြား |
ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း သည် အခြေခံမူများ (TDS စည်းမျဉ်းများ- အချိန်၊ အကွာအဝေး နှင့် အကာအရံများ) ● အချိန် (Time) ကို တတ်နိုင်သမျှ နည်းအောင် သုံးပါ။ ● ဓာတ်ရောင်ခြည်အရင်းအမြစ်နှင့် ဝေးနိုင်သမျှဝေးဝေးနေပါ ။ (အကွာအဝေး)။ ● ရောင်ခြည်ဖြာထွက်ခြင်း (Shielding) မှ ကာကွယ်ရန် စက်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုပါ။ | |
ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ အရင်းအမြစ်များမှ ဓါတ်ရောင်ခြည်များနှင့် ထိတွေ့ခြင်း။ (အတွင်းပိုင်းဓါတ်ရောင်ခြည်အန္တရာယ်) | ၁) ရှူရှိုက်ခြင်း (Inhalation)၊ |
၂) မသန့်ရှင်းသော အရာများကို စားသုံးခြင်း (Ingestion)၊ |
စူးရှသော Cesium အဆိပ်သင့်ခြင်းကို ကုသပါ။
ပြင်းထန်သောအဆင့်တွင် အဆိပ်သင့်ခြင်းကို ကုသခြင်း။
- Activated Charcoal ပေးခြင်းဖြင့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း (GI Decontaminate) စုပ်ယူမှုကို လျှော့ချရန် အကြံပြုထားခြင်း မရှိပါ။
- ရောဂါလက္ခဏာအရ ကုသပါ။ အရည်အစားထိုး နှင့် အော့အန်ခြင်းတိုက်ဖျက်ဆေး ပေးခြင်းဖြင့်။
- QT ပိုရှည် စေသောကြောင့် electrocardiogram (EKG) ကိုစစ်ဆေးပါ။
- Prussian အပြာရောင် ဖြစ်သည့် အဆိပ်ဖြေဆေး (Antidote) ပေးပါ။ လောလောဆယ် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် မရရှိနိုင်ပါ။ ဒါပေမယ့် ကုသရာမှာ အသုံးပြုဖို့ ညှိနှိုင်းနေပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ Cesium ညစ်ညမ်းမှု (Internal Contamination) ရှိသော လူနာများအတွက်သာ ညွှန်ပြထားသည် ။ အရေပြားမှတစ်ဆင့် သို့မဟုတ် အဝတ်အစားတွင် ညစ်ညမ်းနေပါက ကုသရန် အသုံးမပြုပါနှင့်။
အန္တရာယ်အုပ်စုများကို သတိထားပါ။
အန္တရာယ်ရှိ လူဦးရေ၏ ကျန်းမာရေး စောင့်ကြည့်မှု ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအတိုင်း တစ်နှစ်လျှင် အနည်းဆုံး တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့် စည်းရုံးခြင်းဖြင့် အဆိုပါ ဖြစ်ရပ်တွင် 0.2 Gy သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ ဓာတ်ရောင်ခြည် ထိတွေ့မှု ပိုများသော အရာရှိ သို့မဟုတ် နိုင်ငံသားများကို ဆိုသည်။
- မှတ်တမ်း ယူခြင်း နှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု
- ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်မှုများတွင်-
- ပြီးပြည့်စုံသောသွေး အရေအတွက် (CBC)
- ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်တန်ဖိုးများ (Creatinine၊ eGFR)၊
- အသည်းအင်ဇိုင်းတန်ဖိုးများ (AST, ALT)၊
- ဆီး စစ်ခြင်း (UA)
- သွေးသကြားတန်ဖိုး (FBS)
- သွေးတွင်း lipid ပရိုဖိုင် (Lipid Profile)
- ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Imaging)၊
- ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Chest X-ray)
- ရင်သားကင်ဆာစစ်ဆေးခြင်း (Mammogram နှင့် Ultrasound Breasts)
- ဝမ်းဗိုက်တစ်ခုလုံး အာထရာဆောင်း စစ်ဆေးခြင်း (Whole Abdominal Ultrasound)
- Electrocardiogram (EKG) စစ်ဆေးခြင်း။
- အခြား အထူးစစ်ဆေးခြင်းများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။
သံသယဖြစ်ဖွယ် ပစ္စည်းတစ်ခုကို တွေ့ရှိပါက၊ ၎င်းကို ပြန်မပေးသင့်ပါ သို့မဟုတ် ၎င်းကို ကိုယ်တိုင်စစ်ဆေးရန် ကြိုးစားပါ။ လုပ်သင့်တာကတော့ ဧရိယာကို ပိတ်ဆို့ပြီး နျူကလီးယားနှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်မှုဆိုင်ရာ အရေးပေါ် လိုင်း 1296၊ Atoms for Peace ရုံးသို့ အကြောင်းကြားပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကို ရေဒီယိုမီတာဖြင့်သာ တိုင်းတာနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
