အမျိုးသမီး မီနိုပေါ့စ် (သွေးဆုံးကာလ) ဆိုတာဘာလဲ — လက္ခဏာများ၊ အကြောင်းရင်းများနှင့် နားလည်စွာ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနည်းများကို သိရှိပါ

သွေးဆုံးကာလသည် အပြောင်းအလဲများဖြစ်ပေါ်လာသော အမျိုးသမီးဘဝအဆင့်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှုကြောင့် ပူလောင်တက်ခြင်း၊ စိတ်ခံစားမှုမတည်ငြိမ်ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်း၊ ယောနိခြောက်သွေ့ခြင်း စသည့် သွေးဆုံးလက္ခဏာများက အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေ၍ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို ထိခိုက်စေပါသည်။ ထို့ကြောင့် သွေးဆုံးကာလကို သိရှိနားလည်ပြီး မှန်ကန်သောနည်းလမ်းဖြင့် ကိုင်တွယ်နိုင်ပါက နေ့စဉ်ဘဝကို ပျော်ရွှင်စွာ အသုံးချနိုင်ရန် အထောက်အကူဖြစ်စေပါသည်

အမျိုးသမီးသွေးဆုံးဆိုတာဘာလဲ

သွေးဆုံးအခြေအနေ (Menopause) ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီး၏ အုံဥ (ovary) များသည် အလုပ်လုပ်ခြင်းကို ရပ်တန့်၍ အီစထရိုဂျင် (Estrogen) နှင့် ပရိုဂျက်စတရုန်း (Progesterone) ဟော်မုန်းများကို အမြဲတမ်း မထုတ်လုပ်တော့ခြင်းကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် အုံဥကို ခွဲစိတ်ဖြုတ်ထုတ်ပြီး သွေးရာသီ မတိုင်မီဆုံးသွားသော အခြေအနေများတွင်လည်း သွေးဆုံးအဖြစ် ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်

အမျိုးသမီးသွေးဆုံးက အသက်ဘယ်လောက်က စတင်သလဲ

အမျိုးသမီးများ သွေးဆုံးသို့ ဝင်ရောက်လေ့ရှိသော အသက်အရွယ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် 45–55 နှစ်အတွင်း ဖြစ်သော်လည်း သွေးရာသီတစ်နှစ်တိတိ ဆက်တိုက်မလာတော့ခြင်းကို သွေးဆုံးပြီးပြည့်စုံစွာ ဝင်ရောက်ပြီးဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါသည်

သွေးဆုံးကာလ၏ အဆင့်များက ဘယ်လိုလဲ

• သွေးဆုံးမတိုင်မီကာလ (Perimenopause) အုံဥ၏ လုပ်ဆောင်မှု လျော့နည်းလာပြီး သွေးရာသီ မမှန်ကန်လာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
• သွေးဆုံးကာလ (Menopause) အုံဥက လုံးဝရပ်တန့်အလုပ်မလုပ်တော့ခြင်းဖြစ်ပြီး သွေးရာသီ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ၁ နှစ်ပြည့်သည့်အချိန်မှ စတင်တွက်ချက်သည်
• သွေးဆုံးပြီးနောက်ကာလ (Postmenopause) သွေးရာသီ မဆုံးတော့သည့်အချိန်မှ ၁ နှစ်ကျော်ပြီးနောက် ကျန်ရှိသောဘဝကာလဖြစ်သည်

သွေးဆုံးလက္ခဏာ들을 ဘယ်လိုသတိပြုမလဲ

သွေးဆုံးလက္ခဏာများကို ကိုယ်ခန္ဓာဆိုင်ရာ လက္ခဏာများနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ/ဦးနှောက်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများမှ သတိပြုနိုင်သည်၊ ဥပမာအားဖြင့်

• ကိုယ်ခန္ဓာဆိုင်ရာလက္ခဏာများ
  • ပူလောင်တက်ခြင်း (Hot Flushes) ရင်ဘတ်၊ လည်ပင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာအလယ်ပိုင်းတွင် ပူတက်လာပြီး မျက်နှာနီရဲလာကာ အိပ်စက်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည်
  • ညဘက်ချွေးထွက်ခြင်း အနားယူမှု မလုံလောက်စေသည်
  • မျိုးပွားရေးစနစ်ပြောင်းလဲမှု ယောနိခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ယားယံခြင်း၊ လိင်ဆက်ဆံရာတွင် နာကျင်ခြင်း၊ ဆီးမကြာခဏသွားရခြင်း သို့မဟုတ် ဆီးမထိန်းနိုင်ခြင်း၊ ဆီးလမ်းကြောင်းပိုးဝင်မှု မကြာခဏဖြစ်ခြင်း
  • ကြွက်သားနှင့် အဆစ်ဆိုင်ရာလက္ခဏာ ကြွက်သားနှင့် အဆစ်နာကျင်ခြင်းများ ဖြစ်နိုင်သည်
  • အသားအရေနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာပုံသဏ္ဌာန် အသားအရေခြောက်သွေ့၍ လျော့တင်းပြန်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာခြင်း၊ ဗိုက်ပေါက်လွယ်လာခြင်း
• စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဦးနှောက်ဆိုင်ရာလက္ခဏာများ
  • စိတ်ခံစားမှုမတည်ငြိမ်ခြင်း လွယ်လွယ်ကူကူစိတ်တိုခြင်း၊ စိတ်နာလွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ကျရောဂါလက္ခဏာရှိခြင်း
  • ဦးနှောက်မောပန်းခြင်း (Brain Fog) မကြာခဏမေ့လျော့ခြင်း၊ အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာခြင်း
  • အိပ်စက်မှုဆိုင်ရာပြဿနာ အိပ်မပျော်ခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်ရာနိုးရော ရောဖြစ်ခြင်း 

သွေးဆုံးကို ဘယ်လိုစစ်ဆေးအတည်ပြုမလဲ

• ရာဇဝင်မေးမြန်းခြင်း အသက်အရွယ်၊ သွေးရာသီပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ပေါ်ထွက်လာသည့် လက္ခဏာများကို ကြည့်ရှုသည်
• သွေးစစ်ပြီး ဟော်မုန်းအဆင့် (FSH & Estradiol) ကိုကြည့်ခြင်း အုံဥက တကယ်တမ်းအလုပ်ရပ်တန့်သွားပြီဟု အတည်ပြုရန်
• သက်ဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်း
  • ရင်သားကင်ဆာ စစ်ဆေးခြင်း ဟော်မုန်းပေးမီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန်
  • မျိုးပွားအင်္ဂါရောဂါ စစ်ဆေးခြင်း ဥပမာ—သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ စစ်ဆေးရန် အတွင်းပိုင်းစစ်ဆေးခြင်း၊ မျိုးပွားအင်္ဂါရောဂါများကို သုံးသပ်ရန် အလွန်အသံလှိုင်း စစ်ဆေးခြင်း
  • အရိုးထုထည် စစ်ဆေးခြင်း (Bone Density Scan) အရိုးပေါက်ရောဂါအခြေအနေကို စစ်ဆေးရန်၊ အထူးသဖြင့် အသက် 45 နှစ်မတိုင်မီ သွေးဆုံးသူများ သို့မဟုတ် အရိုးပေါက်စေနိုင်သော အခြားအန္တရာယ်အချက်များရှိသူများ

သွေးဆုံးကို ကုသဖို့လိုလား

သွေးဆုံးသည် မဖြစ်မနေ ကုသရန် မလိုအပ်ပါ။ သို့သော် နေ့စဉ်ဘဝကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည့် လက္ခဏာများရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် အမြန်ဆုံး တိုင်ပင်သင့်ပါသည်။ အမျိုးသမီး သွေးဆုံးအခြေအနေကို ကုသရန် နည်းလမ်းများမှာ

• ဟော်မုန်းအစားထိုးကုသမှု ပူလောင်တက်ခြင်း၊ ယောနိခြောက်သွေ့ခြင်းကို လျော့ချရန်နှင့် အရိုးပေါက်ရောဂါကို ကာကွယ်ရန် အထိရောက်ဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်ပြီး ဆရာဝန်၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင်သာ လုပ်ဆောင်ရမည်
• ဟော်မုန်းမဟုတ်သော ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း
• ပူလောင်တက်ခြင်းကို လျော့စေသော ဆေးဝါးများ ဥပမာ—အချို့သော စိတ်ကျဆေးအုပ်စုများ၊ Black Cohosh
• အာရုံကြောစနစ်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများနှင့် အိပ်မပျော်ခြင်းကို လျော့စေသော ဆေးဝါးများ ဥပမာ—စိတ်ပူပန်မှုလျော့စေသောဆေး သို့မဟုတ် အိပ်ရေးအကူအညီပေးသောဆေး
• ယောနိအစိုဓာတ်တိုးစေသော ဂျယ်
• နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်း ပူလောင်တက်ခြင်းကို လှုံ့ဆော်နိုင်သော အရာများကို ရှောင်ကြဉ်ရန်—အရသာပြင်းအစားအစာများ၊ အရက်သောက်ပစ္စည်းများ၊ ကဖိန်းဓာတ် ပါဝင်သောအရက်မဟုတ်သည့် အဖျော်ယမကာများ၊ အိုက်အိုက်ဆတ်ဆတ်နေရာများတွင် နေခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရန်

သွေးဆုံးဖြစ်လာသောအခါ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းမလဲ

• အစားအသောက် ကယ်လစီယမ်နှင့် ဗီတာမင် D ကို အဓိကထားပါ—ဥပမာ နို့၊ ငါးသေးငါးနည်း၊ အစိမ်းရွက်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ။ စပ်ပူသောအစားအစာများ၊ ကဖိန်းနှင့် အရက်ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ
• လေ့ကျင့်ခန်း Weight Bearing အမျိုးအစားကို အလေးထားပါ—ဥပမာ မြန်မြန်လျှောက်ခြင်း၊ သေးသေးလေးပြေးခြင်း—အရိုးခိုင်မာမှုကို ထိန်းထားရန်
• စိတ်ဖိစီးမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း ဥပမာ တရားထိုင်ခြင်း၊ ယိုးဂါ၊ နှစ်သက်သော ဝါသနာလုပ်ခြင်း
• ပတ်ဝန်းကျင် လေဝင်လေထွက်ကောင်းသော အဝတ်အစားဝတ်ဆင်ခြင်း၊ အေးမြသက်သာသော နေရာတွင် နေခြင်းဖြင့် ပူလောင်တက်ခြင်းကို လျော့ချနိုင်သည်

ပုံမှန်ထက် သွေးဆုံးမြန်စေသော အချက်များ

• အုံဥခွဲစိတ်မှု လုပ်ဖူးခြင်း အုံဥ နှစ်ဖက်လုံးကို ဖြုတ်ထုတ်ခွဲစိတ်ထားပါက ချက်ချင်း သွေးဆုံးအခြေအနေသို့ ဝင်ရောက်မည်
• သားအိမ်ခွဲစိတ်မှု လုပ်ဖူးခြင်း အုံဥ မကျန်သေးပါက အလုပ်လုပ်ဆက်နိုင်သော်လည်း အုံဥလုပ်ဆောင်မှု လျော့နည်းလာခြင်း ပိုမိုမြန်နိုင်သည်
• ကင်ဆာအတွက် ဓာတုကုထုံး (Chemotherapy) သို့မဟုတ် ရေဒီယေးရှင်းကုထုံး (Radiation therapy) ခံယူခြင်း ဥဆဲလ်နှင့် အုံဥအထည်အသားများကို ပျက်စီးစေနိုင်ပြီး ပုံမှန်ထက် စောစောသွေးဆုံးသွားနိုင်သည်
• ရေရှည်စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်းကို အနှောင့်အယှက်ပေးကာ မညီမျှမှုဖြစ်စေပြီး ဥထွက်စက်ဝန်း မမှန်ကန်စေနိုင်သည်
• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း နီကိုတင်းက အီစထရိုဂျင် ထုတ်လုပ်မှုနှင့် လုပ်ဆောင်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး ဆေးလိပ်မီးခိုးရှိ အဆိပ်ပစ္စည်းများက ဥဆဲလ်ပျက်စီးမှုကို လှုံ့ဆော်သဖြင့် ဥအရေအတွက် လျော့နည်းလာကာ ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် ပုံမှန်ထက် 1–2 နှစ် စောစော သွေးဆုံးတတ်သည်
• မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ခရိုမိုဆိုမ် မိသားစုရာဇဝင်—ဥပမာ မိခင်၊ အစ်မ၊ ညီမတို့ သွေးဆုံးစောပါက ပုံမှန်ထက် စောစော သွေးဆုံးနိုင်သော အန္တရာယ်ရှိသည်။ သို့မဟုတ် Turner Syndrome သို့ Fragile X ကဲ့သို့ ခရိုမိုဆိုမ်ရောဂါရှိသူများတွင် သွေးဆုံးစောတတ်သည်
• ကိုယ်အလေးချိန်နည်းခြင်း သို့မဟုတ်ကိုယ်အလေးချိန်ညွှန်ကိန်း (BMI) နိမ့်လွန်းခြင်း ခန္ဓာကိုယ်အဆီနည်းလွန်း၍ အီစထရိုဂျင်ထုတ်လုပ်ရန် မလုံလောက်သဖြင့် သွေးရာသီပျောက်ကွယ်နိုင်သည်
• အချို့သော နာတာရှည်ရောဂါများ ဥပမာ သိုင်းရိုက်အဆီပြန်ရောင်ရမ်းရောဂါ၊ အဒရီနယ်ဂလန် အလုပ်မလုပ်ခြင်းနှင့် လူးပပ်စ် (SLE)

အုန်းရည်သောက်တာက သွေးဆုံးအခြေအနေကို တကယ်လျော့နိုင်လား

အုန်းရည်တွင် အပင်ဟော်မုန်း (Phytoestrogen) ပါဝင်၍ သွေးဆုံးအခြေအနေကို အနည်းငယ် ကူညီနိုင်သော်လည်း ပမာဏအလွန်နည်းသဖြင့် အဓိကဟော်မုန်းများကို အပြည့်အဝ အစားထိုးမနိုင်ပါ

သွေးဆုံးအမျိုးသမီးတိုင်း ကယ်လစီယမ်ဖြည့်စွက် ဆက်သောက်ရမလား

သွေးဆုံးအရွယ် အမျိုးသမီးများသည် တစ်နေ့လျှင် ကယ်လစီယမ် 1,000–1,200 မီလီဂရမ် လုံလောက်အောင် ရယူသင့်ပါသည်။ အစားအစာမှ လုံလောက်စွာ ရရှိနေပါက ကယ်လစီယမ်ဖြည့်စွက် သောက်ရန် မလိုအပ်ပါ။ သို့သော် အစားအစာမှ မလုံလောက်ပါက လုံလောက်အောင် ရရှိစေရန် ကယ်လစီယမ်ဖြည့်စွက် သောက်ရန် လိုအပ်ပါသည်

သွေးရာသီဆုံးသွားပြီးနောက် ကိုယ်ဝန်ရနိုင်သေးလား

သွေးဆုံးမတိုင်မီကာလ (Perimenopause) အတွင်း သွေးရာသီမမှန်ကန်သော အမျိုးသမီးများတွင် ကိုယ်ဝန်ရနိုင်သေးသည်။ သို့သော် သွေးရာသီပျောက်ကွယ်သွားပြီး 1 နှစ်ကျော်သွားပါက ကိုယ်ဝန်ရနိုင်ချေ မရှိသလောက်နည်းပါသည်

မိမိ သွေးဆုံးကာလထဲ ဝင်နေပြီလားဆိုတာ သံသယရှိပါက ဒီမှာသွေးဆုံး အခြေခံအကဲဖြတ်ပုံစံကို ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုပါသည် 

သွေးဆုံးအခြေအနေကို ကျွမ်းကျင်စွာ စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်သော ဆေးရုံ

အမျိုးသမီးကျန်းမာရေးဌာန Bangkok Hospital သည် အသက်အရွယ်အဆင့်တိုင်းရှိ အမျိုးသမီးများ၏ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးရန် အဆင်သင့်ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများဖြင့် ပြည့်နေသော သွေးဆုံးအရွယ် အမျိုးသမီးများအတွက် ဖြစ်ပါသည်။ နေ့စဉ်ဘဝအသုံးချမှုကို ထိခိုက်စေပါက အမျိုးသမီးကျန်းမာရေးဌာန Bangkok Hospital ၏ အထူးကုဆရာဝန်အဖွဲ့နှင့် ဘာသာရပ်ပေါင်းစုံအဖွဲ့သည် ကုသစောင့်ရှောက်မှုနှင့် အနီးကပ်အကြံပေးမှုကို ပေးအပ်ရန် အဆင်သင့်ရှိပါသည်

သွေးဆုံးအခြေအနေကို စောင့်ရှောက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်

ဒေါက်တာ ဝနီချာ ပဉ္ညာခမ်လတ် သားဖွားမီးယပ်အထူးကု ဆရာဝန်၊ အမျိုးသမီးကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သူ၊ အမျိုးသမီးကျန်းမာရေးဌာန Bangkok Hospital

မိမိဘာသာ ချိန်းဆိုရန် ဒီမှာနှိပ်ပါ