နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းကို မလျစ်လျူရှုသင့်ပါ၊ အကြောင်းမှာ ကုသနိုင်သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းစနစ်ဆိုင်ရာ ရောဂါများ၏ အချက်ပြ လက္ခဏာဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အာလර්ဂျီကြောင့် နှာခေါင်းရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါတို့ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် မကြာခဏတွေ့ရသော ရောဂါများဖြစ်ကာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် တိုးလာနေသည့် လမ်းကြောင်းရှိသည်။ ဆက်စပ်သော အချက်များတွင် လေထုညစ်ညမ်းမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်အပြောင်းအလဲများနှင့် လက်ရှိနေထိုင်မှုပုံစံတို့ ပါဝင်သည်။ ချောင်းဆိုးခြင်းသည် ၈ ပတ်ထက်ပိုပြီး ဆက်လက်ရှိနေပါက အမှန်တကယ်ဖြစ်ရပ်အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်ပြီး၊ အစောပိုင်းအဆင့်တွင် သင့်လျော်သည့် ကုသမှုကို လက်ခံရရှိခြင်းအားဖြင့် ရောဂါထိန်းချုပ်နိုင်ရန်၊ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားမှုကို လျော့ချနိုင်ရန်နှင့် ဘဝအရည်အသွေးကောင်းမွန်လာစေရန် ကူညီပေးနိုင်သည်
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းဆိုတာ ဘာလဲ
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း (Chronic Cough) ဆိုသည်မှာ ၈ ပတ်ထက်ပို၍ ဆက်တိုက်ချောင်းဆိုးနေသော အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းသည် ရောဂါတစ်ခုမဟုတ်သော်လည်း ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း တချို့ရောဂါတစ်ခုခု ပုန်းကွယ်နေနိုင်ကြောင်းကို ပြသသော အချက်ပြဖြစ်ပြီး သင့်လျော်စွာ အကြောင်းရင်းရှာဖွေရန် လိုအပ်သည်
လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လူဦးရေ၏ ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၉ – ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းတွင် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းတွေ့ရှိရပြီး၊ အိပ်စက်မှု၊ အလုပ်လုပ်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေးတို့အပါအဝင် ဘဝအရည်အသွေးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။ ထို့အပြင် လူနာအချို့တွင် ကြွက်သားနာကျင်မှု၊ ဆီးယိုယွင်းမှု သို့မဟုတ် စိတ်ကျရောဂါကဲ့သို့ အခြေအနေများကိုပါ ဖြစ်စေနိုင်သည်
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးသည့်အခါ အန္တရာယ်အချက်ပြ လက္ခဏာများ
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းရှိသူအများစုတွင် ပြင်းထန်သောရောဂါမဟုတ်နိုင်သော်လည်း၊ ဆရာဝန်သည် အန္တရာယ်အချက်ပြ လက္ခဏာများ (Red Flag Signs) ကို အရင်ဆုံး ခွဲခြားစစ်ဆေးရမည်ဖြစ်သည်။ ဥပမာ
- သွေးချောင်းဆိုးခြင်း
- အကြောင်းမသိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း
- နာတာရှည်ဖျားနာခြင်း
- ပုံမှန်မဟုတ်အောင် အလွန်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
- ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း
- နာတာရှည်အသံပျက်ခြင်း
- မျိုချရာတွင် ခက်ခဲခြင်း
- အဆုတ်ရောင်ရမ်းခြင်း ပြန်ပြန်ဖြစ်ခြင်း
ဤလက္ခဏာများကို တွေ့ရှိပါက အရေးပေါ်အဖြစ် ထပ်မံစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။ သို့သော် လူနာအများအပြားတွင် အန္တရာယ်အချက်ပြ လက္ခဏာများ (Red Flag Signs) မရှိဘဲ အဆုတ်ဓာတ်မှန် (Chest X-ray) လည်း ပုံမှန်ဖြစ်တတ်သည်။ ထို့အခါ အများဆုံးတွေ့ရသော အကြောင်းရင်းများသို့ ဦးတည်၍ ရောဂါရှာဖွေမည်ဖြစ်ပြီး အများစုမှာ ကုသနိုင်သည် (Treatable trait in Chronic Cough)
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အများဆုံးတွေ့ရသော အကြောင်းရင်းဖြစ်သည့် ရောဂါများ
ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း သုတေသနများနှင့် ဆေးကုသရေးလမ်းညွှန်ချက်များအရ နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အရေးကြီးသော အကြောင်းရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
1) အာလර්ဂျီကြောင့် နှာခေါင်းရောင်ရမ်းခြင်း (Allergic Rhinitis) နှင့် လည်ချောင်းအောက်သို့ နှာရည်ယိုစီးခြင်းအခြေအနေ (Upper Airway Cough Syndrome)
နိုင်ငံအများအပြားတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ နာတာရှည်ချောင်းဆိုးကလင်နစ်မှ အခြေခံအချက်အလက်များအရ နာတာရှည်ချောင်းဆိုးလူနာ 70% ထက်ပိုတွင် အာလර්ဂျီကြောင့် နှာခေါင်းရောင်ရမ်းခြင်းကို တွဲဖက်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းသည် အပေါ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်း အသက်ရှူလမ်းကြောင်းရောဂါများအကြား ဆက်နွယ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်
လူနာများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသော လက္ခဏာများမှာ
- နှာခေါင်းပိတ်ခြင်း
- ကြည်လင်သော နှာရည်ယိုခြင်း
- နှာချေခြင်း
- နှာခေါင်းယားခြင်း၊ မျက်လုံးယားခြင်း
- လည်ချောင်းအောက်သို့ ချွဲယိုစီးနေသလိုခံစားရ၍ မကြာခဏ လည်ချောင်းရှင်းရခြင်း
- ညအချိန်တွင် ချောင်းဆိုးများခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်ရာမှနိုးချိန်တွင် ချောင်းဆိုးများခြင်း
2) ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ (Asthma)
လူအများက ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါမှာ အမြဲအသက်ရှူကျပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝီဇ်သံ (wheeze) ရှိရမည်ဟု နားလည်ကြသည်။ အမှန်မှာ လူနာအချို့တွင် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းသာ ရှိတတ်သည် (Cough Variant Asthma)။ မကြာခဏ တွေ့ရသော လက္ခဏာများမှာ
- ညအချိန် ချောင်းဆိုးခြင်း
- လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ချိန် ချောင်းဆိုးခြင်း
- အအေးမိပြီးနောက် ချောင်းဆိုးခြင်း
- ဖုန်၊ မီးခိုး၊ အေးသောလေကို ကြုံတွေ့သည့်အခါ ချောင်းဆိုးခြင်း
- အာလර්ဂျီဖြစ်စေသော ပစ္စည်းများကို ထိတွေ့သည့်အခါ ချောင်းဆိုးခြင်း
ကုသမှုမရရှိပါက ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါအဖြစ် အပြည့်အဝ ဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်သည်
3) အီးအိုဇီနိုဖီလ်မြင့်သော ချောင်းလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းခြင်း (Non – asthmatic Eosinophilic Bronchitis)
လူနာများတွင် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါကဲ့သို့ နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းရှိသော်လည်း အဆုတ်လုပ်ဆောင်ချက်မှာ ပုံမှန်ဖြစ်နေပြီး အသက်ရှူကျပ်ခြင်း မရှိတတ်သည်။ ဤလူနာအုပ်စုသည် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါကဲ့သို့ပင် စတီးရွိုက်ဖျန်းဆေး (inhaled steroid) ကို ကောင်းစွာ တုံ့ပြန်သည်
အာလ်လားဂျီကြောင့် နှာခေါင်းရောင်ရမ်းခြင်း၊ ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါနှင့် အီးအိုဇီနိုဖီလ်ချောင်းလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းခြင်းတို့သည် Type 2 Inflammation ဟုခေါ်သော တူညီသည့် ရောင်ရမ်းမှုအမျိုးအစား ရှိသဖြင့် လူနာအများအပြားတွင် ရောဂါအများအပြား ပူးတွဲဖြစ်နေခြင်းမှာ မထူးဆန်းပါ။ ဥပမာ
- နှာခေါင်းအာလ်လားဂျီ + ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ
- နှာခေါင်းအာလ်လားဂျီ + ချောင်းလမ်းကြောင်းလွယ်လွယ်တုံ့ပြန်မှု (bronchial hyperresponsiveness)
- နှာခေါင်းအာလ်လားဂျီ + ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ + ဆိုင်နပ်စ်ရောင်ရမ်းခြင်း
ဤအယူအဆကို United Airway Disease ဟုခေါ်ပြီး နှာခေါင်းမှစ၍ အဆုတ်အထိ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်လုံး ဆက်နွယ်နေကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းကြောင့် လူနာများတွင် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို မည်သို့ စစ်ဆေးရှာဖွေနိုင်သလဲ
အန္တရာယ်အချက်ပြ လက္ခဏာများ မရှိဘဲ အဆုတ်ဓာတ်မှန် ပုံမှန်ဖြစ်ပါက၊ ဆရာဝန်သည် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အမှန်တကယ် အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန် ထပ်မံစစ်ဆေးမှုများကို ရွေးချယ်နိုင်သည်
1) အသက်ရှူထုတ်လေမှ FeNO တန်ဖိုး စစ်ဆေးခြင်း (Fractional Exhaled Nitric Oxide) သည် အသက်ရှူထုတ်ခြင်း တစ်ကြိမ်သာ ပြုလုပ်၍ ချောင်းလမ်းကြောင်းအတွင်း Type 2 အမျိုးအစား ရောင်ရမ်းမှုကို တိုင်းတာခြင်းဖြစ်သည်။ FeNO တန်ဖိုး မြင့်နေပါက၊ အထူးသဖြင့် 25 ppb ထက်ပိုပါက ချောင်းဆိုးအထူးပြု ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ သို့မဟုတ် အီးအိုဇီနိုဖီလ်ကြောင့် ချောင်းလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး စတီးရွိုက်ဖျန်းဆေးကုသမှုအပေါ် တုံ့ပြန်မှုကိုလည်း အကဲဖြတ်နိုင်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှု၏ အားသာချက်မှာ နာကျင်မှုမရှိ၊ အချိန်တိုတောင်းပြီး ရလဒ်ကို ချက်ချင်း သိနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်
2) အဆုတ်လုပ်ဆောင်ချက် စစ်ဆေးခြင်း (Spirometry) သည် အောက်ပါအချက်များကို အကဲဖြတ်ရန် အရေးကြီးသော အခြေခံစစ်ဆေးမှုဖြစ်သည်
- ချောင်းလမ်းကြောင်း ကျဉ်းနေမှုရှိ/မရှိ
- ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါရှိ/မရှိ
- နာတာရှည် အဆုတ်လေကြောင်းပိတ်ဆို့ရောဂါ (COPD) ရှိ/မရှိ
လူနာအချို့တွင် ဖုံးကွယ်နေသော ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါကို ရှာဖွေရန် Bronchodilator response သို့မဟုတ် Bronchial Provocation Test ကို ထပ်မံပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်
3) နှာခေါင်းအတွင်းကြည့်မှန်ဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း (Nasal Endoscopy) သည် ဆရာဝန်ကို နှာခေါင်းအတွင်းအသားပြား ရောင်ရမ်း၍ အာလ်လားဂျီပုံစံရှိ/မရှိ၊ နှာခေါင်းအဖု (Polyp) ရှိ/မရှိ၊ ဆိုင်နပ်စ်မှ ထူသော နှာရည်၊ လည်ချောင်းအောက်သို့ နှာရည်ယိုစီးခြင်း စသည့် အခြေအနေများကို မြင်နိုင်စေပြီး ၎င်းတို့သည် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အရေးကြီးသော အကြောင်းရင်းဖြစ်နိုင်သည်
4) အာလ်လားဂျီကြောင့် နှာခေါင်းရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါကို လှုံ့ဆော်သော အာလ်လားဂျင်များကို စစ်ဆေးခြင်း ကို Skin Prick Test နည်းလမ်း သို့မဟုတ် သွေးစစ်၍ အာလ်လားဂျင်အထူး IgE (Specific IgE) ကို လေထုမှတဆင့်ဝင်ရောက်သော အာလ်လားဂျင်များ (Inhalation Allergen) အပေါ် စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ လေထုအာလ်လားဂျင်အပေါ် Skin Test သည် အဆိုပါရောဂါများ၏ လက္ခဏာများကို လှုံ့ဆော်စေသော အာလ်လားဂျင်ကို ရှာဖွေရန် စံသတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး ဥပမာ ဖုန်မှုန့်ပိုး (dust mite)၊ မြက်ပင်ပန်းမှုန့် (grass pollen)၊ သစ်ပင်ပန်းမှုန့် (tree pollen)၊ မှို (mold)၊ ခွေးအရေခွံအမှုန် (dog dander)၊ ကြောင်အရေခွံအမှုန် (cat dander) စသည်တို့ပါဝင်သည်။ သွေးစစ်၍ Specific IgE စစ်ဆေးခြင်းသည် အာလ်လားဂျီဆေးကို မရပ်နိုင်သူများ သို့မဟုတ် အရေပြားရောဂါပြင်းထန်သူများကဲ့သို့ Skin Test မလုပ်နိုင်သူများအတွက် သင့်တော်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် Skin Test ကဲ့သို့ပင် လေထုအာလ်လားဂျင်များကို သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ရန် ကူညီပေးသည်
အကြောင်းရင်းကို သိရှိပြီးနောက် လူနာသည် အာလ်လားဂျင်များကို မှန်ကန်စွာ ရှောင်ရှားနိုင်သည်။ လူနာအချို့တွင် အာလ်လားဂျင်ဖြင့် ကိုယ်ခံအားကုထုံး (Allergen Immunotherapy) ဖြင့် ကုသခြင်းသည် သင့်တော်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းရောဂါများဖြစ်သည့် အာလ်လားဂျီကြောင့် နှာခေါင်းရောင်ရမ်းခြင်း၊ ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ စသည်တို့ကို အရင်းမြစ်မှစ၍ ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ကုသမှု (Disease modification) ဖြစ်သည်
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့် အရေးကြီးသနည်း
အတိတ်ကာလတွင် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးလူနာများသည် ချောင်းဆိုးဆေး အမျိုးမျိုးကို မကြာခဏ ရရှိခဲ့သော်လည်း ချောင်းမပျောက်သေးတတ်သည်။ လက်ရှိကာလတွင် အယူအဆအသစ်မှာ “Know the Cause. Treat the Trait. End the Cough.” ဆိုသကဲ့သို့ အကြောင်းရင်းကို သိပြီး မှန်ကန်စွာ ကုသမှသာ ချောင်းဆိုးလက္ခဏာကို ရပ်တန့်နိုင်သည် ဟုဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ကုသမှုသည် ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အမှန်တကယ် အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေ၍ စီမံခန့်ခွဲရန်ကို အဓိကထားပြီး၊ ဥပမာ အာလ်လားဂျီကြောင့် နှာခေါင်းရောင်ရမ်းခြင်းကို ကုသခြင်း၊ ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ချောင်းလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းမှုကို လျော့ချခြင်း၊ အာလ်လားဂျင်များကို ရှောင်ရှားခြင်း နှင့် ဆက်စပ်နေသော အခြားပူးတွဲရောဂါများကို ကုသခြင်းတို့ ပါဝင်သည်
အစောပိုင်းအဆင့်တွင် ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်းကို ပြုလုပ်ပါက လူနာအများစုတွင် လက္ခဏာများ သိသာစွာ ကောင်းမွန်လာပြီး၊ ရောဂါပြန်လည်ဖြစ်ပွားမှုကို လျော့ချနိုင်ကာ ဘဝအရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ရေရှည်တွင် ရောဂါတိုးတက်သွားခြင်းကို နှေးကွေးစေခြင်း သို့မဟုတ် ကာကွယ်နိုင်ခြင်း (Disease Modification) ကိုလည်း ကူညီပေးနိုင်သည်
Reference
- WHO. Climate change, air pollution, pollen and health. 2025.
- Kanjanawasee D, Poachanukoon O, Sriprasart T, Chiewchalermsri C, et al. Chronic cough management: Practical guidelines and PICO-based evidence for screening and investigation. Asian Pac J Allergy Immunol. 2024;42:305–317.
- Kanjanawasee D, Poachanukoon O, Sriprasart T, Chiewchalermsri C, et al. Chronic cough management: Practical guidelines and PICO-based evidence for treatment. Asian Pac J Allergy Immunol. 2024;42:318–332.
- Oliveira A, Lee YJ, Chiewchalermsri C, Choi H, Song WJ. From symptom to disease: Reclassifying chronic cough through the treatable traits framework. Respir Med. 2026;254:108729.
- Global Initiative for Asthma (GINA). Global Strategy for Asthma Management and Prevention. 2026.
- Bousquet J, Schünemann HJ, Togias A, et al; Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma Working Group. Next-generation Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma (ARIA) guidelines for allergic rhinitis based on Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation (GRADE) and real-world evidence. J Allergy Clin Immunol. 2020 Jan;145(1):70-80.e3.
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းကို ကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်သည့် ဆေးရုံ
အာလ်လားဂျီနှင့် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါစင်တာ၊ Bangkok Hospital သည် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးလက္ခဏာရှိသူများကို စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ခြင်း၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသစောင့်ရှောက်မှုကို နီးကပ်စွာ ပံ့ပိုးပေးရန် အဆင်သင့်ရှိပြီး၊ အထူးကုဆရာဝန်များနှင့် အတွေ့အကြုံပြည့်ဝသော အထူးပြုအဖွဲ့စည်းမျိုးစုံ ပူးပေါင်းအဖွဲ့ဖြင့် မှန်ကန်သော အကြံပြုချက်များနှင့် အသိပညာပေးမှုများကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးကာ လူနာများ၏ ဘဝအရည်အသွေးကို ကောင်းမွန်စေရန် ရည်ရွယ်သည်
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးလက္ခဏာကို ကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်သည့် ဆရာဝန်
ဒေါက်တာ ချီရာဝတ် ချီယေါ်ချလမ်ဆရီ အာလ်လားဂျီနှင့် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ ဘာသာရပ် ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်၊ အာလ်လားဂျီနှင့် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါစင်တာ၊ Bangkok Hospital
မိမိကိုယ်တိုင် ချိန်းဆိုရန် ဒီမှာနှိပ်ပါ
