Bipolar Disorder သည် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲနိုင်သော စိတ်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပြင်းထန်သောစိတ် (Mania) နှင့် အလွန်ဝမ်းနည်းခြင်း (Depress) နှစ်မျိုးလုံးသည် သတင်းများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည့် အကြောင်းရင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။ ဒါပေမယ့် ဦးနှောက်ထဲမှာ ဓာတုပြောင်းလဲမှုတွေကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ မူးယစ်ဆေးဝါး၊ စွဲလမ်းစေသော အရာများနှင့် အချို့သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာရောဂါများမှဖြစ်စေ ယေဘုယျကိန်းဂဏန်းများအရ ဤရောဂါဖြစ်ပွားနှုန်းသည် လူဦးရေ၏ 1-2% ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၏ လက္ခဏာများ
ရောဂါလက္ခဏာများကို နှစ်ဖက်စလုံးတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ သို့သော် အချို့လူများတွင် စိတ်ကျရောဂါရာဇဝင်လုံးဝမရှိဘဲ Mania တစ်မျိုးတည်းသာ ခံစားရနိုင်သည် (နှစ်မျိုးလုံးကို Bipolar I Disorder ဟုခေါ်သည်) အခြားသူများတွင် အများအားဖြင့် ဝမ်းနည်းစရာ လက္ခဏာများနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှု အနည်းငယ် (Hypomania) ရှိသည် ( Bipolar II disorder )။
1) စိတ်လှုပ်ရှားမှု လက္ခဏာများ (Mania and Hypomania)
Severe mania (Mania) နှင့် mild mania (Hypomania) တို့သည် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ Hypomania ဟုခေါ်သော ရောဂါလက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုသာလျှင် ပြင်းထန်သည်မဟုတ်။
ရောဂါလက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
- စိတ်အားထက်သန်မှု ၊ ပျော်ရွှင်မှု ခံစားရခြင်း။ စိတ်ဓာတ်က တောက်ပလွန်းတယ်။
- စွမ်းအင်များစွာ၊ တက်ကြွခြင်း သို့မဟုတ် မငြိမ်မသက်ဖြစ်နိုင်သည်။ စိတ်တိုလွယ်သည်။
- ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု မြင့်မားလွန်းတယ်။ သို့မဟုတ် လက်တွေ့တွင် သင်မဟုတ်သော်လည်း သင်သည် ထက်မြက်သူ၊ ကြီးမြတ်သူ၊ အရေးကြီးသည်ဟု ခံစားရသည်။
- ဥပမာ- အိပ်ချိန် 3 နာရီပဲ လုံလောက်တယ် ။
- ထိုလူ၏ သာမာန်အမူအကျင့်များထက် ပိုပြောတတ်သည် သို့မဟုတ် တစ်ချိန်လုံး စကားပြောရန် အတွင်း၌ ဖိအားများခံစားရတတ်သည်။
- ဦးနှောက်ထဲမှာ အတွေးတွေ အများကြီးရှိတယ်၊ မြန်မြန်ဆန်ဆန် ရွေ့လျားတယ်၊ မြန်မြန်ဆန်ဆန် ပြောင်းလဲတယ်။
- သင့်အာရုံကို အမြန်ပြောင်းပါ။ သင့်အတွေးများကို အလွယ်တကူ လှုံ့ဆော်ပေးသည့် အရာများဆီသို့ ပြန်ညွှန်းပါ။
- သင်လုပ်သမျှတွင် ပန်းတိုင်တစ်ခုရှိ၊မရှိ လုပ်ပါ။ တစ်ခါတလေ ကြည့်လိုက်ရင် စိတ်တိုနေပုံရတယ်။
- ငွေကြေးသုံးစွဲခြင်း၊ ရင်းနှီးမြုပ်နှံခြင်း သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသောလိင်ဆက်ဆံခြင်းစသည့် မှားယွင်းသော ဆုံးဖြတ်ချက်များချကြခြင်း သို့မဟုတ် အမျိုးမျိုးသော အရာများကို ပြုလုပ်ကြသည်ကို မကြာခဏ တွေ့ရှိရသည်။
2) ဝမ်းနည်းစရာ လက္ခဏာများ (Depress)၊
ဝမ်းနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းနည်းသောစိတ်၏ လက္ခဏာများသည် အလုပ်၊ စာကျက်ခြင်းနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေထိုင်ခြင်းကဲ့သို့သော ပုံမှန်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ရာတွင် ထိခိုက်မှု သို့မဟုတ် အခက်အခဲဖြစ်စေတတ်သည်။ သို့မဟုတ် အခြားသူများနှင့် လူသားချင်း ဆက်ဆံမှုပင်
ရောဂါလက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
- ဝမ်းနည်းစိတ်၊ ဗလာဖြစ်၊ မျှော်လင့်ချက်မဲ့၊ ငိုလွယ်တယ်။
- တစ်ချိန်က ပျော်ရွှင်မှုပေးသော လှုပ်ရှားမှုများကို စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးခြင်း။
- အစာစားချင်စိတ် ဆုံးရှုံးနိုင်ပြီး ကိုယ်အလေးချိန် ကျသွားနိုင်သလို ကောင်းကောင်းစားနိုင်ပါတယ်။
- မအိပ်နိုင်ဘဲ အိပ်ရုံနဲ့ ဘာမှ မလုပ်ချင်ဘူး။
- အချို့လူများသည် အာရုံကြောများ သို့မဟုတ် အချို့သူများသည် ပို၍နှေးကွေးစွာ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။
- ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း ၊ အားအင်တွေ ချို့တဲ့ခြင်း
- တန်ဖိုးမရှိဟု ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် အပြစ်ရှိသည်ဟု ခံစားရခြင်းမှာ ဤကိစ္စမျိုး မဟုတ်သော်လည်း၊
- ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မတွေးနိုင်၊ အာရုံမစိုက်နိုင်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်မချနိုင်
- တစ်ချို့လူတွေက ကိုယ့်ကိုကိုယ် ထိခိုက်စေတယ်လို့ ထင်ကောင်းထင်နိုင်ပါတယ်။ သတ်သေဖို့ စိတ်ကူးတွေ အပါအဝင်
စိတ်ကြွစေတယ်။ ထိုလူ၏ ယခင်အလေ့အထ သို့မဟုတ် ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် မတူသည်မှာ ထူးဆန်းပြီး တစ်နေ့တာလုံး သို့မဟုတ် တစ်နေ့တာ၏ အများစုတွင် ဖြစ်ပေါ်နေပါသည်။ ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိရန် ရက်ပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် ရက်သတ္တပတ်များစွာကြာသည်။ သို့သော် ရောဂါရှာဖွေရန် မလွယ်ကူနိုင်ဘဲ စိတ်ရောဂါအထူးကုဆရာဝန်မှ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။
့
စိတ်ကြွရောဂါကို ကုသပါ။
စိတ်ကြွရောဂါကို ကုသရန် နည်းလမ်းများစွာ ရှိပြီး၊
- ဆေးဝါး- ဆေးဝါး သည် ဤရောဂါအတွက် အထိရောက်ဆုံး ကုသမှုဖြစ်သည်။ ဆေးဝါးများသည် လုပ်ငန်းစတင်ရန် အချိန်အနည်းငယ်ကြာတတ်သည် (အချိန်ကုန်သွားသည်) နှင့် နေ့တိုင်း အဆက်မပြတ်သောက်ရန် လိုအပ်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာများ သက်သာလာသော်လည်း ပြန်ဖြစ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် လူများစွာသည် ဆေးကို တစ်သက်တာလုံး ဆက်သောက်နေရမည်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုဆေးသည် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး အချို့ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ လူနာများသည် ဆေးသောက်ရာတွင် စည်းကမ်းရှိရမည် သို့မဟုတ် ဆွေမျိုးများက ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း ဆေးလက်ခံရရှိမှုကို တင်းကြပ်စွာ ကြီးကြပ်သင့်သည်။ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများနှင့်ပတ်သက်၍ လူနာတစ်ဦးစီနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေရန် ၎င်းတို့ကို လျှော့ချရန် သို့မဟုတ် သက်သာရန် သို့မဟုတ် ချိန်ညှိရန် သင့်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်နိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် မူးယစ်ဆေးဝါးအုပ်စုများစွာရှိသည်။ စိတ်တည်ငြိမ်စေသောဆေးများ (Mood Stabilizers)၊ စိတ်ရောဂါဆန့်ကျင်သောဆေးများကဲ့သို့သော ဆေးဝါးအုပ်စု၏လက္ခဏာများပေါ်မူတည်၍ အချို့သောအဖွဲ့ သို့မဟုတ် အုပ်စုများကို တွဲသုံးနိုင်သည်။ စိတ်ကျဆေး (Antipsychotics)၊ စိတ်ကျဆေး (Antidepressants)၊ စိတ်ဖိစီးမှု သက်သာစေသောဆေး (Anti-Anxiety)၊
- ပြင်းထန်သော ရောဂါလက္ခဏာများ ခံစားရပါက ဆေးရုံတက်ပါ။ ရန်ဖြစ်ခြင်း၊ အင်အားသုံးခြင်း၊ အန္တရာယ်များသော အပြုအမူ၊ ငွေကို အတွေးမဲ့စွာ သုံးစွဲခြင်း၊ မှားယွင်းသော အရောင်းအ၀ယ်ပြုလုပ်ခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို အန္တရာယ်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ဓာတ်ကျနေသော လူနာများတွင် မိမိကိုယ်ကို သတ်သေရန် တွေးတောခြင်းစသည့် ကဲ့သို့သော လူနာ သို့မဟုတ် အခြားသူများကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
- အကြံဉာဏ်ရယူခြင်း။ စိတ်ခံစားမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် အပြုအမူကို ပြုပြင်ခြင်း။ ၎င်းသည် လူနာအား ပုံမှန်ဘဝနေထိုင်ရန် ကူညီပေးမည်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် လူနာသည် မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲခြင်း သို့မဟုတ် မူးယစ်ဆေးဝါးစွဲနေပါက တစ်ချိန်တည်းတွင် ကုသရမည်ဖြစ်သည်။ ဒီအချက်က စိတ်ကြွရောဂါကို ကုသရာမှာ ပိုခက်ခဲစေပါတယ်။
