ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ COVID-19 ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် Kawasaki ကဲ့သို့သော ရောဂါနှင့် COVID-19 အကြား ဆက်စပ်မှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကြောင့် ကလေးငယ်များ သေဆုံးစေခဲ့သည်။ နှလုံးရောင်ခြင်းကြောင့် သို့မဟုတ် နှလုံးကြွက်သားကို ထောက်ပံ့ပေးသော သွေးကြောများ ကျယ်လာခြင်း၊ myocardial ischemia ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့ကြောင့် မိဘများ စိတ်မဆိုးသင့်ပါ။ ရောဂါလက္ခဏာများကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပါ။ သံသယရှိလျှင် ကလေးကို ဆရာဝန်ထံ ချက်ချင်းခေါ်သွားသင့်သည်။
ကလေးများနှင့် COVID-19
ကူးစက်ရောဂါ COVID-19 သို့မဟုတ် ၎င်း၏တရားဝင်အမည်မှာ SAR-CoV-2 ဗိုင်းရပ်စ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဝူဟန်မြို့တွင် ပထမဆုံးတွေ့ရှိခဲ့သည့် ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယင်းနောက် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အခြားနိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ WHO (WHO) သည် 2020 ခုနှစ် မတ်လတွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကူးစက်ရောဂါ (Pandemic) အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး အတည်ပြုလူနာပေါင်း သန်းနှင့်ချီရှိခဲ့သည်။ အဲဒီအထဲမှာ ကမ္ဘာတဝှမ်းမှာ ဒီရောဂါကြောင့် သေဆုံးနေရသူ ရာနဲ့ချီပါတယ်။ ဒီရောဂါကို တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပမှာ ပထမဆုံးတွေ့ရှိတဲ့ လူနာအဖြစ် ဇန်နဝါရီ 2020 ကတည်းက ထိုင်းနိုင်ငံမှာ အစီရင်ခံခဲ့ပါတယ်။ COVID-19 ဟာ Corona Virus မိသားစုထဲက ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများရှိသော ရောဂါပိုးရှိသူအများစုမှာ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများဖြစ်သည်။ အသက် 18 နှစ်အောက် COVID-19 ကူးစက်ခံရသူဦးရေသည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် 2.2% နှင့် အမေရိကန်တွင် 2% သာရှိသည်။
COVID-19 ကူးစက်ခံထားရသော ကလေးများသည် မကြာခဏ ရောဂါလက္ခဏာမပြဘဲ သို့မဟုတ် အပျော့စား လက္ခဏာများသာ ပြသလေ့ရှိသည်။ 2020 ခုနှစ် ဧပြီလလယ်ခန့်တွင် (ဥရောပတွင် စတင်ဖြစ်ပွားပြီး တစ်လခန့်အကြာ) အင်္ဂလန်ရှိ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်တစ်ဦးသည် မရှင်းပြနိုင်သော ရောဂါတစ်ခုရှိသည့် ကလေးတစ်ဦးကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ လက္ခဏာများမှာ အဖျားကြီးခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ လည်ချောင်းနာခြင်း၊ အစာအိမ်နာခြင်းနှင့် အော့အန်ခြင်း တို့ပါဝင်ပါသည်။အချို့သောသူများသည် Toxic Shock Syndrome နှင့်ဆင်တူသော အဖုအပိန့်များ နှင့် အချို့သောလူနာများတွင် အဖုအပိမ့်များထွက်ခြင်း၊ မျက်လုံးနီခြင်းနှင့် နှုတ်ခမ်းနီခြင်းများ ရှိပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် Kawasaki Disease ရှိသောကလေးများနှင့်ဆင်တူသော သွေးကြောကျဉ်းသွေးလွှတ်ကြောများ သွေးလွှတ်ကြောများပေါက်နေခြင်းတို့ကြောင့် လူနာအားလုံးနီးပါးတွင် ခုခံအားတုံ့ပြန်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ယခင်က COVID-19 ကူးစက်ခံထားရပြီး လူနာ၏ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းတွင် မတွေ့နိုင်၊
United Kingdom ၏ Royal College of Pediatricians မှ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်များအား ရောဂါအကြောင်း သတိပေးစာတစ်စောင်ကို 2020 ခုနှစ် ဧပြီလ 27 ရက်နေ့တွင် Pediatric Multisystem Inflammatory Syndrome – Temporally Associated with COVID-19 (PIMS-TS) ဟု အမည်ပေးထားကြောင်း သိရသည်။ ဥရောပနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အခြားနိုင်ငံများစွာမှ အချို့သော ရောဂါများသည် အလွန်ပြင်းထန်သောကြောင့် ကလေးငယ်များ သေဆုံးစေပါသည်။ United States of Disease Control (CDC) မှ ဤရောဂါနှင့် ပတ်သက်၍ မေလ 14 ရက်၊ 2020 တွင် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို Multisystem Inflammatory Syndrome in Children Associated ဟု အမည်ပေးထားသည်။ with COVID-19 (MIS-C)
နှလုံးရောဂါနှင့် KAWASAKI DISEASE
Kawasaki Disease ကို 1961 ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ Tomisaku Kawasaki မှ စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကို ဂျပန်နှင့် အင်္ဂလန်ရှိ ဆေးပညာဂျာနယ်များတွင် 1967 နှင့် 1974 ခုနှစ်များတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ရောဂါဖြစ်ပွားရခြင်းအကြောင်းရင်းကို လောလောဆယ် မသိရသေးပါ။ ဒါပေမယ့် 4-5 ရက်ထက် ပိုကြာတဲ့ အဖျားရှိတဲ့ အသက် 5 နှစ်အောက် ကလေးငယ်တွေမှာ တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ တခြားလက္ခဏာတွေကတော့-
- အဖု
- မျက်မြှေးရောင်ခြင်း။
- အနီရောင် ပါးစပ်နှင့်/သို့မဟုတ် လျှာ (စတော်ဘယ်ရီလျှာ)
- ခြေလက်များ နီရဲပြီး ရောင်ရမ်းခြင်း။
- လည်ပင်းရှိ lymph node များ ကျယ်လာသည်။
ရောဂါလက္ခဏာ အနည်းဆုံး 4 ပါးရှိပါက Complete Kawasaki Disease ဟုခေါ်တွင်သော်လည်း အချို့သောအခြေအနေများတွင် Incomplete Kawasaki Disease ဟုခေါ်သော ရောဂါလက္ခဏာ 4 ချက်အောက်သာရှိနိုင်ပါသည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းခြင်း (Aortic Aneurysm) ကိုဖြစ်စေနိုင်သော သွေးကြောများ ရောင်ရမ်းခြင်း (Aortic Aneurysm) သည် နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းခြင်းနှင့် စူးရှသော myocardial သေဆုံးခြင်း (Acute Myocardial Infarction) တို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
နှလုံးရောဂါနှင့် MIS-C
ကလေးများတွင် Multisystem Inflammatory Syndrome သို့မဟုတ် MIS-C သည် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများစွာကို ရောင်ရမ်းစေသည်။ Kawasaki ရောဂါရှိသော ကလေးလူနာများတွင် အလားတူ ကလေးလူနာများတွင် လက္ခဏာများနှင့် လက္ခဏာများစွာ ရှိသည်၊
- အဖျားကြီးမယ်။
- အဖု
- မျက်မြှေးရောင်ခြင်း။
- အနီရောင်နှုတ်ခမ်း
- ကြီးမားသော lymph nodes
အချို့လူနာများတွင် Coronary Artery Aneurysm ကို အစီရင်ခံပါသည်။ သို့သော် ငယ်ရွယ်သော ကလေးများကို မကြာခဏ သက်ရောက်လေ့ရှိသော Kawasaki ရောဂါနှင့် ကွာခြားသည့် အသက်ကြီးသော ကလေးသူငယ်များ ဖြစ်လေ့ရှိသည့် MIS-C လူနာများကဲ့သို့ ကွဲပြားသည့် လက္ခဏာများစွာ ရှိပါသည်။ Kawasaki ရောဂါထက် MIS-C တွင် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများနှင့် တုန်လှုပ်ခြင်းများသည် ပိုအဖြစ်များပြီး ဓာတ်ခွဲခန်းရလဒ်များသည် ရောင်ရမ်းမှု ပြင်းထန်မှုကို ပြသလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင်၊ Kawasaki ရောဂါတွင်တွေ့ရှိရသည့်အတိုင်း ဂျပန်၊ ကိုးရီးယားနှင့် တရုတ်အပါအဝင် အရှေ့အာရှနွယ်ဖွားကလေးများတွင် MIS-C တွင် မြင့်မားစွာဖြစ်ပွားမှုမတွေ့ရှိရပါ။
MIS-C နှင့် KAWASAKI ရောဂါဝေဒနာရှင်များအား ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်း။
MIS-C သည် အသစ်တွေ့ရှိထားသော ရောဂါဖြစ်သောကြောင့် Kawasaki ရောဂါဝေဒနာရှင်များကဲ့သို့ MIS-C လူနာများအား ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုအတွက် ရှင်းလင်းပြတ်သားသော လမ်းညွှန်ချက်များ မရှိသေးပါ။ အထူးသဖြင့် နှလုံးနှင့် သွေးလည်ပတ်မှုစနစ် အမျိုးမျိုးကို ထိခိုက်နိုင်သည်။ ဒီရောဂါ ခံစားနေရတယ်လို့ ယူဆရတဲ့ လက္ခဏာရှိတဲ့ လူနာတွေဟာ ဆရာဝန်နဲ့ ပြသသင့်ပါတယ်။ သင့်လျော်သော ကုသမှုကို ပေးအပ်ရန် စဉ်းစားမည်ဖြစ်သည်။
MIS-C ပိုးရှိလူနာများကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရန်အတွက် အတွင်းလူနာအဖြစ် ကုသသင့်သည်။ Kawasaki ရောဂါအတွက် ရောဂါရှာဖွေရေး စံသတ်မှတ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီသော လူနာများကို Kawasaki Disease အဖြစ် ကုသလေ့ရှိပြီး အခြားလူနာများအတွက် ကုသမှုသည် အများအားဖြင့် palliative ဖြစ်သည်။ အချို့သောလူနာများသည် အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင် (ICU) တွင် ကုသရန် လိုအပ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ အလွန်အကျွံ ခုခံအားစနစ်ကို ဖိနှိပ်သည့် ဆေးဝါးများ ပေးထားသည်။
MIS-C နှင့် Kawasaki Disease နှစ်ခုစလုံးသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော ခုခံအားစနစ် (Autoimmune Disease) ကြောင့်ဖြစ်ပြီး အလားတူ လက္ခဏာများ ပြသသည်။ COVID-19 ကူးစက်မှုသည် Kawasaki ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သည်ဆိုသည်ကို မသိရသေးပါ။ ထို့ကြောင့် ကလေးတွင် MIS-C သို့မဟုတ် Kawasaki Disease နှင့် ဆင်တူသော လက္ခဏာများရှိနေပါက COVID-19 ကူးစက်ခံထားရသူနှင့် ထိတွေ့ဖူးသည့် ရာဇဝင်မရှိသော်လည်း မိဘများက ၎င်းတို့အား ဆရာဝန်ထံ ချက်ချင်းပြသသင့်သည်။ ဘာကြောင့်လဲ ဆိုတော့ အမြန်ကုသမှုက သင့်ပြန်လည်နာလန်ထူဖို့နဲ့ အသက်ရှင်သန်ဖို့ အခွင့်အလမ်းကို တိုးစေတာကြောင့်ပါ။ ထို့အပြင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အကြံပြုချက်နှင့်အညီ COVID-19 ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန် လူတိုင်းဆောင်ရွက်သင့်သည်။
Ref.
https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/pediatric-hcp.
