“သွေးရောဂါ” လို့ ပြောရင် သွေးရောဂါဟာ…“သွေးအားနည်းရောဂါ” သို့မဟုတ်…“သာလာဆီးမီးယားရောဂါ” လို့ ထင်ကောင်းထင်ကြပေမယ့် တကယ်တော့ သွေးရောဂါဟာ ကျယ်ပြန့်တဲ့ အဓိပ္ပါယ်ရှိပြီး အဲဒီ့ထက်ပိုတဲ့ ရောဂါတွေကို ကာမိစေပါတယ်…သွေးကင်ဆာ အပါအဝင်၊ . Lymphoma ရိုးတွင်းခြင်ဆီ သွေးကြောကျဉ်းခြင်း။
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဤသွေးစနစ်ဖြင့် လူနာများ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ဆက်တိုက်တိုးလာသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ ဆဲလ်များ၏ မူမမှန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော မူမမှန်မှုများကို စီမံခန့်ခွဲရန် လုပ်ငန်းစဉ်များ ရှိသော်လည်း၊ ဒါပေမယ့် တစ်နေ့မှာ စိုးရိမ်စိတ်၊ ပိုးဝင်တာ၊ ဓာတုပစ္စည်းတွေနဲ့ အချိန်အကြာကြီး ထိတွေ့မှုစတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ မညီမျှမှုတွေ ဖြစ်လာရင်…
ဤအချက်များသည် ခုခံအားယန္တရားအား မမျှတစေပါ။ “ပုံမှန်မဟုတ်သောဆဲလ်များ” သည် အရေအတွက်များလာကာ နောက်ဆုံးတွင် “ကင်ဆာ” ဖြစ်လာသည်အထိ ထိန်းချုပ်မရဖြစ်လာသည်။
ပါမောက္ခဒေါက်တာ Suraphon Isarakraisil, အကြီးတန်းညွှန်ကြားရေးမှူး Bangkok Hematology Center ၊ Bangkok Cancer Hospital Wattanosoth ၏ ပြောကြားချက်အရ သွေးလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာရောဂါများသည် ထိုင်းလူမျိုးများနှင့် နိုင်ငံခြားသားများကြားတွင် အဖြစ်များသော ရောဂါအုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အထူးသဖြင့် စူးရှသောသွေးကင်ဆာသည် အခြားကင်ဆာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး ကုသရန်ခက်ခဲကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ထို့ကြောင့် “သွေးစနစ်” သည် အဆုတ်နှင့် နှလုံးပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အရေးကြီးသောစနစ်တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အောက်ဆီဂျင်ကို ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။
သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါများ သို့မဟုတ် သွေးရောဂါများသည် သွေးဆဲလ်များ၊ ရိုးတွင်းခြင်ဆီနှင့် reticuloendothelial စနစ်၏ရောဂါများ သို့မဟုတ် မူမမှန်မှုများကို ရည်ညွှန်းသည်။ Lymph node များနှင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် သွေးခဲခြင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများ အပါအဝင် အုပ်စု ၂ ခု ခွဲထားသည်။
သွေးကင်ဆာအုပ်စု
အဖြစ်များသော တွေ့ရှိမှုများဖြစ်သည့် သွေးကင်ဆာ (Leukemia)၊ lymphoma (Lymphoma)၊ ရိုးတွင်းခြင်ဆီကင်ဆာ (Multiple Myeloma သို့မဟုတ် MM)၊
ကင်ဆာမဟုတ်သော သွေးရောဂါအုပ်စု
အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည်။
- thalassemia ကဲ့သို့သော သွေးအားနည်းရောဂါများ မျိုးရိုးဗီဇရောဂါတစ်ခုဖြစ်သည်။ သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့် သွေးအားနည်းခြင်း။ ဗီတာမင် B12 နှင့် ဖောလိတ်ဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့် သွေးအားနည်းရောဂါ ရှိသူများသည် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပြီးနောက် မောပန်းလွယ်ကာ မောပန်းနွမ်းနယ်လာတတ်သည်။ ပြင်းထန်သောအခြေအနေများတွင် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ဖောက်ပြန်ခြင်းကဲ့သို့သော ရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင် မူမမှန်သောရောဂါများ ရိုးတွင်းခြင်ဆီသည် သွေးနီဥများ၊ သွေးဖြူဥဆဲလ်များနှင့် သွေးဥဆဲလ်များ နည်းပါးလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤရောဂါရှိသူများသည် ဖျော့တော့ခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အားအင်မရှိခြင်း၊ purpura၊ သွေးထွက်ခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ နှင့် ကူးစက်ရောဂါများ ခံစားရလိမ့်မည်။
- ပြင်းထန်သော သွေး ကင်ဆာ (Acute Leukemia)၊ နာတာရှည်သွေးကင်ဆာ (Chronic Leukemia)၊ lymphoma ကဲ့သို့သော သွေးကင်ဆာများ။ စူးရှသောသွေးကင်ဆာရှိသောလူနာများတွင် purpura၊ သွေးယိုအစက်အပြောက်များနှင့် နှာခေါင်းသွေးယိုမှုများရှိမည်။ Scurvy သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ ရာသီသွေးဆင်းခြင်း။ အဖျားရှိပြီး သွေးအားနည်းရောဂါ ရှိပါသလား။ နာတာရှည် သွေးကင်ဆာရှိသော လူနာတွင် သရက်ရွက် ကြီးနေပါသည်။ သို့မဟုတ် ကြီးမားသော lymph node များ Lymphoma လူနာများတွင် လည်ပင်း၊ ချိုင်းကြားနှင့် ပေါင်ခြံများတွင် အရည်ကြည်ဖုများ ကျယ်လာသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ အဖုများသည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားသော်လည်း မနာကျင်ပါ။
- ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေးဆင်းခြင်းကဲ့သို့သော ရောဂါများ အသည်းရောဂါ သို့မဟုတ် သွေးကြောအတွင်းတွင်ကျယ်သော သွေးခဲများကဲ့သို့ အခြားသော အကြောင်းတရားများမှ သွေးထွက်ပုံမမှန်ခြင်း။
- သွေးပြန်ကြောပိတ်ဆို့ခြင်းကို ဖြစ်စေသော အဖြစ်များဆုံး ရောဂါများမှာ ခြေထောက်ရှိ သွေးပြန်ကြောများ ပိတ်ဆို့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခြေထောက်တစ်ဖက်ကို ရောင်ရမ်းစေတယ်။ သွေးခဲသည် ပိတ်ဆို့ပြီး အဆုတ်အတွင်းရှိ သွေးကြောများကို ပိတ်ဆို့နိုင်သည်။
ပါမောက္ခဒေါက်တာ Suraphon Isarakraisil, အကြီးတန်းညွှန်ကြားရေးမှူး Bangkok Hematology Center ၊ Bangkok Cancer Hospital Wattanosoth က သွေးကင်ဆာသည် အသေအပျောက်အများဆုံး ကင်ဆာအမျိုးအစားဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြသည်။ စူးရှသောသာ သီးသန့်သွေးကင်ဆာ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတာ အရင်သိရမယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့် သွေးဥ ၃ မျိုးရှိသည်- သွေးနီဥ၊ သွေးဖြူဥနှင့် သွေးဥဆဲလ်များ။
“သွေးနီဥများသည် အဆုတ်မှ အောက်ဆီဂျင်ကို ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများဆီသို့ သယ်ဆောင်ပေးကာ သွေးဖြူဥများသည် စစ်သည်များကဲ့သို့ ကာကွယ်ရေး… ပိုးမွှားများကို တိုက်ထုတ်သည်။ Platelets များသည် သွေးထွက်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် တာဝန်ရှိသည်။
ပြီးတော့ ဒုတိယအင်္ဂါရပ်ကတော့ ဤသွေးဆဲလ်သုံးမျိုး၏ အရေအတွက်သည် မှန်ကန်ရပါမည်။ အရမ်းလည်း မနည်းပါဘူး။ ရိုးတွင်းခြင်ဆီဟုခေါ်သော စက်ရုံတစ်ခုရှိသည်။ ငါတို့ထဲကအများစု အရွယ်ရောက်ပြီးသူများတွင် ဦးခေါင်းခွံအရိုးများကဲ့သို့ ပြန့်ပြူးသောအရိုးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ sternum တင်ပါးဆုံရိုး
ရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင် သွေးဆဲလ်များဖန်တီးခြင်းသည် “ပင်မဆဲလ်” သို့မဟုတ် “progenitor cell” ဟုခေါ်သော ပထမဆဲလ်မှ စတင်ကာ သွေးနီဥများ၊ သွေးဖြူဥများနှင့် သွေးဥဆဲလ်များအဖြစ် ကြီးထွားလာပြီး ကွဲသွားပါသည်။ သွေးထဲသို့မထုတ်မီ ငယ်ရွယ်သူဖြစ်လာသည်အထိ အဆင့် 5 ဆင့်လုပ်ပါ။ ကွာခြားချက်က အဲဒါပါပဲ။ ရိုးတွင်းခြင်ဆီရှိ သွေးဆဲလ်များသည် အလုပ်မလုပ်သေးပါ။ လူငယ်တစ်ယောက်အဖြစ် ကြီးပြင်းလာသည်။ သူ့အလုပ်ကို လုပ်နိုင်တဲ့အခါ သွေးထဲကို ထွက်လာတယ်။
“သွေးကင်ဆာ သို့မဟုတ် သွေးကင်ဆာ ၎င်းသည် ပင်မဆဲလ် သို့မဟုတ် ပင်မဆဲလ်များမှ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သော သန္ဓေသားသွေးဖြူဆဲလ်အဆင့်၏ မူမမှန်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ အရေအတွက်ကို တိုးမြှင့်ခြင်းဖြင့် ကင်ဆာထည့်ပါ။ မရပ်မနား တိုးလာသည်။ အဲဒါက အချိန်တိုင်း အပိုတွေ ရှိနေတယ်။”
“သွေးကင်ဆာ” ကို ပြင်းထန်သော အမျိုးအစားနှင့် နာတာရှည် အမျိုးအစား (၂)မျိုး ခွဲခြားထားသည်။ စူးရှသောအမျိုးအစား လူအိုကြီးအဖြစ်သို့ ကြီးထွားလာမည်မဟုတ်ပေ။ သန္ဓေသားလောင်းမျှသာဖြစ်သည်။ ဒါတွေက ရိုးတွင်းခြင်ဆီထဲမှာ စုပုံနေပြီး ရိုးတွင်းခြင်ဆီမှာရှိတဲ့ ပုံမှန်သွေးဆဲလ်ထုတ်လုပ်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ပုံမှန်သွေးဆဲလ်များ လျော့နည်းသွားစေသည်။ သွေးနီဥများ၊ သွေးဖြူဥများနှင့် သွေးဥဆဲလ်များ လျော့နည်းသွားသည်။
လျော့နည်းသွားသောအခါတွင် သွေးနီဥများသည် ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးသို့ အောက်ဆီဂျင်နည်းသွားခြင်း၊ သွေးအားနည်းခြင်း၊ မောပန်းလွယ်ခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ ဖြူဖျော့ခြင်း စသည့် ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် ပိုးမွှားများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သွေးဥများ နည်းပါးခြင်းကလည်း ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေးထွက်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ အရေပြားအောက် သွေးထွက်ခြင်း။ နှာခေါင်း၊ သွားများ၊ သို့မဟုတ် ဆီးတွင် သွေးများပင် အပါအဝင် အခြားအရေးကြီးသော အင်္ဂါများမှ သွေးခဲများ သို့မဟုတ် သွေးထွက်ခြင်း။
“ကုသမှုကို ဦးစွာ ဓာတုကုထုံး လိုအပ်တယ်။ ရိုးတွင်းခြင်ဆီရှိ သွေးကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ရန် ဓာတုကုထုံးဆေးများ ပေးသည်။ ဆေးသောက်ပြီးတာနဲ့… ရိုးတွင်းခြင်ဆီမှာရှိတဲ့ ဆဲလ်တွေလည်း ပျက်စီးသွားပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ဆေးကို တပြိုင်နက် တခါတည်း မပေးသင့်ပါ။ ဒါပေမယ့် ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်း ၃…၄…၅ ရက် တစ်ကြိမ် ၇ ရက်ပေးရပါမယ်။ပြီးတာနဲ့ ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပြန်ကောင်းလာဖို့အတွက် ရပ်လိုက်ပါ။”
ကုသပေးသောစကားလုံးသည် ရိုးတွင်းခြင်ဆီရှိ ကင်ဆာဆဲလ်များ၏ 5% ထက်နည်းသည်… ရိုးတွင်းခြင်ဆီရှိ သွေးဆဲလ်များ ထုတ်လုပ်မှုသည် ပုံမှန်ဖြစ်သည်။
အရေးကြီးတဲ့ ပြဿနာက အဲဒါပါပဲ။ ပျောက်ကင်းသွားသော်လည်း ကင်ဆာပြန်ဖြစ်ရန် အခွင့်အလမ်းရှိသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကုသရေးနည်းပညာအသစ်များ ပေါ်လာပါသည်။ Hematopoietic stem cell transplant ဟုလည်းလူသိများသည်။ ဤနေရာတွင် "ရိုးတွင်းခြင်ဆီ အစားထိုးခြင်း" ကို အသုံးပြုလာသည်၊ ၎င်းတွင် ပင်မဆဲလ် အစားထိုးကုသမှု သို့မဟုတ် အခြားသူ၏ ရိုးတွင်းခြင်ဆီ အသုံးပြု၍ ဓာတုကုထုံးများ မြင့်မားစွာ ပေးခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။
“ရောဂါက ပြန်ဖြစ်လာတယ်။ ရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင် သွေးကင်ဆာဆဲလ်အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သောကြောင့် ၎င်းတို့မှာ ကျန်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ အရေအတွက်များလာတဲ့အခါ ရောဂါပြန်ပေါ်လာတော့ ကျန်သူတွေကို သတ်ပစ်ရမယ်။ ပင်မဆဲလ်များနှင့် ပေါင်းစပ်ဆေးသွင်းကုသခြင်း ထို့အပြင် သွေးဆဲလ်အသစ်များကိုလည်း ဖန်တီးပေးသည်။ ရိုးတွင်းခြင်ဆီဆဲလ်များတွင် သွေးကင်ဆာဆဲလ်များကို တိုက်ရိုက်ဖျက်ဆီးသည့် ပစ္စည်းများလည်း ရှိပါသည်။ ရောဂါကို လုံးဝပျောက်ကင်းစေတယ်။”
နောက်တစ်ခုသိထားသင့်တာက စိုက်တဲ့အခါ။ အကောင်းဆုံးအလှူရှင်များသည် မျိုးရိုးဗီဇ တူညီသော ညီအစ်ကို မောင်နှမများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဒါပေမယ့် တူညီတဲ့ မိဘရှိတဲ့ မောင်နှမ တွေမှာ တူညီတဲ့ အခွင့်အလမ်း က 25% ပဲ ရှိပါတယ်။
တစ်စုံတစ်ယောက်တွင် မွေးချင်းမရှိခြင်း သို့မဟုတ် မပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း စစ်ဆေးပြီးပါက သို့မဟုတ် အချင်းချင်း မပေါင်းသင်းပါက အခြားတစ်ဦးကို ရှာဖွေရန် လိုအပ်ပါသည်။ ယခုတွင် ရွေးချယ်စရာ 2 ခုရှိပါသည်။
- ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အလှူရှင်များထံမှ ရှာဖွေပါ။ ထိုင်းကြက်ခြေနီမှာ စာရင်းသွင်းထားတဲ့ အလှူရှင်တွေ ရှိ၊ မရှိ လိုက်ဖက်မှုရှိ၊ မရှိ ကြည့်ရှုပြီး အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
- မျိုးရိုးဗီဇ တစ်ဝက်သာတူညီသော ဆွေမျိုးသားချင်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ဥပမာ- မိဘများက သားသမီးများကို မွေးသည်၊ သားသမီးများကို မိဘများက မွေးဖွားပေးသည် သို့မဟုတ် မွေးချင်းကြီးများက မွေးချင်းငယ်များကို မွေးဖွားပေးသည်။ လက်ရှိနည်းစနစ်သည် အောင်မြင်စွာ အစားထိုး စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ပုံမှန်လူများတွင် “ကင်ဆာ” ဖြစ်လာသော ပုံမှန်မဟုတ်သော ဆဲလ်များ။ ဒါပေမယ့် ခန္ဓာကိုယ်မှာ ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ ဆဲလ်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ခုခံအားစနစ်က ရှိပြီးသားပါ။စိတ်ဖိစီးမနေပါနဲ့ စိတ်ဓာတ်မကျပါနဲ့ ဝေဒနာမခံစားရပါစေနဲ့။
