ရာသီဥတုပူလို့ အပူဒဏ်ကို သတိထားပါ။

အပူဖြတ်ခြင်းအကြောင်း သိပါရစေ

အပူလွန်ကဲခြင်း (Heat Stroke ) သို့မဟုတ် အပူ အရေးပေါ်အခြေအနေ (Heatstroke) သည် ခန္ဓာကိုယ် အပူလွန်ကဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အများအားဖြင့် အပူချိန်မြင့်မားသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ အလုပ်ကြမ်းလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်တတ်ပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် 40 ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (104 ဖာရင်ဟိုက် ) သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသောအခါတွင် အပူလေဖြတ်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် နွေရာသီတွင် သို့မဟုတ် စိုထိုင်းဆများသောနေရာများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ချေပိုများသည်။ 

အပူဒဏ်ကြောင့် ဦးနှောက်၊ နှလုံး၊ အဆုတ်၊ ကျောက်ကပ်နှင့် ကြွက်သားများကဲ့သို့ အရေးကြီးသော အင်္ဂါများကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ မှန်ကန်သောကုသမှုကို အချိန်မီမခံယူပါက အရေးကြီးသည်မှာ လူနာများသည် ကုသမှု နှောင့်နှေးပါက အန္တရာယ်ရှိသော နောက်ဆက်တွဲများ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်။ တချို့က မသန်မစွမ်းဖြစ်ပြီး သေတောင် သေသွားနိုင်တယ်။ 

Heatstroke နှင့် cerebrovascular disease

Heatstroke သည် Stroke နှင့် ကွဲပြားသည် ၊ ကျဉ်းမြောင်းခြင်း / ပိတ်ဆို့ခြင်း (Ischemic Stroke) သို့မဟုတ် ပေါက်ပြဲခြင်း (Hemorrhagic Stroke) ကြောင့်ဖြစ်သော အာရုံကြောစနစ်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေဖြစ်သည့် Stroke နှင့် ကွဲပြားသည်၊၊ မကြာခဏဆိုသလို အားနည်းခြင်း၊ ထုံခြင်း၊ စကားပြောရခက်ခဲခြင်း၊ ပါးစပ်ပုံမမှန်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများ ဖြစ်စေသည်။ ဟန်ချက်ညီ၍ ပုံမှန် စူးရှသော လေဖြတ် လူနာများနှင့် အရေးပေါ် ကုသမှု ခံယူနေရပေသည်။ ဒါပေမယ့် Heatstroke ထက် ကွဲပြားတဲ့ ရောဂါရှာဖွေ ကုသနည်းဗျူဟာ ရှိပါတယ်။

အပူလေဖြတ်ခြင်း၏အကြောင်းရင်းများ

Heatstroke ကို ၎င်း၏ အကြောင်းရင်းများ အရ အဓိက အမျိုးအစား ၂ မျိုး ခွဲခြားထားသည်။ 

1. Classic Heatstroke သို့မဟုတ် Non – Exertional Heatstroke သည် အပူချိန်မြင့်မားသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို မြင့်စေတယ်။ ပူပြီး စိုစွတ်သော နေရာများတွင် အချိန်အကြာကြီး နေတတ်သူများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။
2. ဤအခြေအနေတွင် Exertional Heatstroke သည် အပူချိန်မြင့်သောနေရာတွင် အလုပ်လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းမှ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် မြင့်တက်လာသည်။ ပူပြင်းတဲ့ရာသီဥတုကို အသုံးမချတဲ့သူတွေမှာ ဒီလိုဖြစ်နိုင်ခြေပိုများတယ်။ အရမ်းထူပြီး အလွန်အကျွံဝတ်ထားတာကြောင့် ချွေးတွေက အငွေ့ပျံပြီး အေးမြဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။ အရည်ချို့တဲ့ခြင်း။ အရက်သောက်ခြင်း။ ဒါက ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အပူချိန်ထိန်းညှိမှု ယန္တရား မူမမှန်ဖြစ်လာပြီး Heatstroke ရဲ့ အဖြစ်များတဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခုပါ။ 

အပူဒဏ်အတွက် အန္တရာယ်အချက်များ 

အန္တရာယ်အချက်များစွာ ၎င်းသည် အချို့သောလူနာများ အပါအဝင် အပူလေဖြတ်ခြင်းကို ပိုမိုဖြစ်ပွားစေသည်- 

• အသက်ငယ်လွန်းသလား။
• နှလုံးရောဂါ၊ အဆုတ်ရောဂါ၊ အဝလွန်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးခြင်းစသည့် မွေးရာပါရောဂါများ ရှိသည်။
• အရည်ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်စေသော ဆေးဝါးအချို့ကို အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် မြင့်မားသောခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို အပြည့်အဝ မတုံ့ပြန်နိုင်ခြင်း၊ (Vasoconstrictors)၊ သွေးပေါင်ကျစေသောဆေးဝါးများ (သို့) နှလုံးရောဂါ (Beta-Blockers)၊ ဆီးထိန်းဆေး (Diuretics) နှင့် စိတ်ရောဂါကုဆေးအချို့။ Amphetamines နှင့် Cocaine အုပ်စုများမှ မူးယစ်ဆေးဝါးများ အပါအဝင် (စိတ်ကျဆေး၊ စိတ်ကျဆေးနှင့် စိတ်ကြွဆေးများ) ။
• ပူပြင်းသော ရာသီဥတုရှိသော နိုင်ငံသို့ ခရီးထွက်ခြင်းကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ်သည် ရုတ်တရက် အပူချိန် တိုးလာခြင်းဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် အပူလှိုင်း တစ်ခုအတွင်း ခန္ဓာကိုယ်က လိုက်လျောညီထွေမဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အပူလေဖြတ်ခြင်းကို ပိုမိုလွယ်ကူစေသည်။

Heatstroke လက္ခဏာများ

အပူဒဏ်ခံလူနာများသည် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် 40 ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ ရှိလိမ့်မည်။ ပြောင်းလဲလာသော အသိစိတ်နှင့် အတူ ၎င်းတို့သည် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ တုန်လှုပ်ချောက်ချားခြင်း၊ မေ့မျောခြင်း၊ တက်ခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ နှလုံးခုန်နှုန်းမြန်ခြင်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်း။ အသက်ရှုနှုန်း တိုးလာသည်။ အချို့လူနာများတွင် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ အော့အန်ခြင်းနှင့် နီရဲခြင်း၊ ပူသော်လည်း အရေပြားခြောက်သွေ့ခြင်းများ ခံစားရတတ်ပါသည်။ Exertional Heatstroke ဝေဒနာရှင်များမှလွဲ၍ အရေပြား အနည်းငယ် စိုစွတ်လာနိုင်သည့် အချို့သော အခြေအနေများ ရှိပါသည်။

အပူလေဖြတ်ခြင်း၏ရောဂါရှာဖွေခြင်း။

ဆရာဝန်များသည် လူနာ၏ ရာဇဝင်ကို သိရှိခြင်းဖြင့် ဤအခြေအနေအတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေများ ရှိမရှိ၊ အထူးသဖြင့် အပူနှင့်ထိတွေ့ခြင်း (Heat Exposure) ရှိမရှိ၊ လူနာ၏ ရာဇဝင်ကို သိရှိခြင်းဖြင့် အပူဒဏ်ကို သိရှိနိုင်ပြီး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများသည် စနစ်အမျိုးမျိုးရှိ လက္ခဏာများနှင့်အတူ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် မြင့်မားသည်ကို ပြသနိုင်ပြီး အချို့ကိစ္စများတွင် ၎င်း၊ အပူရှိန်၏နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကိုရှာဖွေရန် သွေးစစ်ဆေးမှုများနှင့် ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်းတို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်နိုင်ပါသည်။ အပူရှိန်ကြောင့်ဟု သံသယလူနာတစ်ဦးနှင့် ကြုံတွေ့ရပါက အရေးပေါ်ဆေးဌာန သို့မဟုတ် အနီးနားရှိ ဆေးရုံသို့ ချက်ချင်းဆက်သွယ်၍ အကူအညီတောင်းခံသင့်ပါသည်။

အချို့လူနာများတွင် ရှိရင်းစွဲ အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများနှင့် မူမမှန်မှုများ၊ မြင့်မားသောအပူချိန်နှင့် အချိန်အကြာကြီး ထိတွေ့သောအခါ သို့မဟုတ် များစွာသော နဗ်ကြောရောဂါ သို့မဟုတ် ဝက်ရူးပြန်ရောဂါရှိသော လူနာများကဲ့သို့ ယခင် အာရုံကြောဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည့် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် သိသိသာသာ မြင့်တက်စေသည့် အခြေအနေများ ရှိပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဖြစ်ပွားစေသည့် ယန္တရားများသည် နိုင်ငံတစ်ခုစီတွင် မတူညီပါ။ ရောဂါ

အပူဒဏ်ကို ကုသပါ။

ကနဦးကုသမှု (ပထမ-အကူအညီနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှု) သည် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို လျှော့ချခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ လူနာကို အိမ်တွင်း သို့မဟုတ် လေအေးပေးစက်နှင့် အေးသောအပူချိန်ရှိသော နေရာတွင် ယူဆောင်လာခြင်းဖြင့်။ အဝတ်အစားတွေကို ဖယ်ပြီး တင်းကျပ်တဲ့အဝတ်အစားတွေကို ဖြည်လိုက်ပါ။ ပြီးလျှင် ရေအေးဖြင့် စိုစွတ်သော အဝတ်ဖြင့် သုတ်နိုင်ပါသည်။ ခေါင်း၊ လည်ပင်း၊ ချိုင်းကြားနှင့် ပေါင်ခြံတို့တွင် ရေခဲအိတ်များ ထားပေးပါ။ အေးမြသောရေဖြန်း သို့မဟုတ် ရေချိုးခန်းသုံးပါ။ သို့မဟုတ် လူနာတင်ကားကို စောင့်နေစဉ် လူနာအား အေးသောရေချိုးကန်ထဲတွင် ထည့်ထားပါ။ အရေးကြီးသောအချက်မှာ သကြားပါသော သို့မဟုတ် အရက်ယမကာများ မသောက်ပါနှင့် အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းအချိုရည်များသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပူချိန်ထိန်းညှိနိုင်စွမ်းကို ဆုံးရှုံးစေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရေအေးက ဗိုက်အောင့်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

အပူလေဖြတ်ခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

Heatstroke သည် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်က ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ အပူချိန် ဘယ်လောက်ကြာကြာ ခံနေလဲပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ဆောလျင်စွာ မကုသပါက အရေးကြီးသော ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်စေနိုင်ပြီး အချို့သော အခြေအနေများတွင် သေဆုံးနိုင်သည်။ 

• ဦးနှောက် : တက်ခြင်း၊ ဦးနှောက်ရောင်ရမ်းခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး ဦးနှောက်ဆဲလ်များကို အမြဲတမ်း ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
• ကြွက်သားများ : rhabdomyolysis ဖြစ်စေနိုင်သည်။ (Rhabdomyolysis)
• ကျောက်ကပ် : Rhabdomyolysis သည် စူးရှသော ကျောက်ကပ်ပျက်ကွက်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
• အသည်း : အရည်ဆုံးရှုံးမှု။ အသည်းသို့ သွေးထောက်ပံ့မှုကို လျော့ကျစေသည်။ အသည်းပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
• Heart : နှလုံးရဲ့ အလုပ်က ပိုခက်တယ်။ ၎င်းသည် နှလုံးခုန်မြန်ခြင်းနှင့် နှလုံးဖောက်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
• အဆုတ်- Acute Respiratory Distress Syndrome ဖြစ်စေနိုင်သည် ။
• သွေး : ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သွေးထွက်လွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးခဲခြင်းများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

အပူဒဏ်ကိုကာကွယ်ပါ။ 

အပူဒဏ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။

• ပေါ့ပါးသောအဝတ်အစားကိုဝတ်ဆင်ပါ။ လေဝင်လေထွက် လွယ်ကူခြင်း။ ပူတဲ့ နေရာကို သွားရမယ် ဒါမှမဟုတ် လေဝင်လေထွက် လွယ်တာ သိရင်။
• နေကာမျက်မှန် သို့မဟုတ် ဦးထုပ်ကဲ့သို့သောအဝတ်အစားများဖြင့် သင့်ကိုယ်သင် နေရောင်မှကာကွယ်ပါ။ SPF 15 ထက်များသော နေရောင်ကာခရင်မ်ကို အသုံးပြုပါ။
• တစ်နေ့ကို ရေလုံလောက်စွာသောက်ပါ။
• သင့်ဆေးဝါးများနှင့်ပတ်သက်၍ သတိထားပါနှင့် သင်သောက်နေသောဆေးများသည် သင့်ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ထိန်းညှိမှုကို သက်ရောက်မှုရှိမရှိ သင့်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။
• ပူပြင်းပြီး လေ၀င်လေထွက်မကောင်းသော နေရာများတွင် အပြင်းအထန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ လိုအပ်ခဲ့လျှင် ဤနေရာများတွင် တတ်နိုင်သမျှ အချိန်နည်းနည်းပေးပါ။