COVID-19 နှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ရောဂါများ

ယခုအချိန်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ လူတိုင်းသည် COVID-19 ဗိုင်းရပ်စ်အမျိုးအစားအသစ်ဖြစ်သောကြောင့် အာရုံစိုက်နေကြပါသည်။ ဤရောဂါပိုးကူးစက်ခံထားရသော လူနာအများစုသည် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ နှာရည်ယိုခြင်း၊ လည်ချောင်းနာခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ကိုက်ခဲခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းကဲ့သို့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ရှိလာနိုင်ပါသည်။ COVID-19 ဗိုင်းရပ်စ်သည် ကူးစက်ခြင်းအပြင်၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းစနစ် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းသည် အခြားစနစ်များကိုပါ ကူးစက်နိုင်သောကြောင့် အချို့သောလူနာများတွင် သာမန်မဟုတ်သော အခြားစနစ်များတွင် ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။ ထိုလက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ အာရုံကြောရောဂါလက္ခဏာများ

COVID-19 နှင့် အာရုံကြောစနစ်

ဝူဟန်မှာ သုတေသနလုပ်တယ်။ COVID-19 လူနာများ၏ 36% သည် အာရုံကြောဆိုင်ရာ လက္ခဏာများခံစားရနိုင်သည်ဟု တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ တွေ့ရှိခဲ့သည် ။ ယင်းလက္ခဏာများကို ဗဟိုအာရုံကြောစနစ် (Central Nervous System) နှင့် အနားပတ်အာရုံကြောစနစ် (Peripheral Nervous System) နှစ်ခုစလုံးတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ လက္ခဏာများသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် အာရုံကြောစနစ်သို့ တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး ရောင်ရမ်းမှုဖြစ်စေရန် ခုခံအားစနစ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲဒီနောက် ရလဒ်အနေနဲ့ အာရုံကြောဆဲလ်တွေကို ထိခိုက်စေပါတယ်။

အထက်ဖော်ပြပါ သုတေသနပြုချက်များအရ တွေ့ရှိရပါသည်။ COVID-19 လူနာ များတွင် အာရုံကြောဆိုင်ရာ လက္ခဏာများသည် မူးဝေခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် အရသာ သို့မဟုတ် အနံ့ခံနိုင်မှု လျော့နည်းခြင်းစသည့် အပျော့စား လက္ခဏာများမှ ပါဝင်နိုင်သည်။ အာရုံကြော သို့မဟုတ် ကြွက်သားများ နာကျင်ခြင်း။ သတိလစ်ခြင်း၊ တက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် လေဖြတ်ခြင်း၏ လက္ခဏာများ ကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ

ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ COVID-19 ဗိုင်းရပ်စ်အကြောင်း လူနာအစီရင်ခံစာတွေလည်း ရှိပါတယ် ။ (Encephalitis) သို့မဟုတ် ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါ (Meningitis)၊ Guillain Barre Syndrome ( ငယ်ရွယ်သော အရွယ်ရောက်ပြီးသူများတွင် ပြင်းထန်သော သွေးကြောပိတ်ခြင်း လေဖြတ်ခြင်း)၊

COVID-19 နှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာရောဂါများ

ဝက်ရူးပြန်ရောဂါ သို့မဟုတ် လေဖြတ်ခြင်းကဲ့သို့သော ရှိရင်းစွဲ အာရုံကြောဆိုင်ရာရောဂါများ ရှိသူများအတွက်။ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ သို့မဟုတ် ပါကင်ဆန်ရောဂါ ဒေတာဘေ့စ်များနှင့် သုတေသနများကို ရှာဖွေခဲ့ရာမှ ယနေ့အထိ၊ ထိုကဲ့သို့သော အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများသည် COVID-19 ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်နိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေကြောင်း မတွေ့ရသေးသလို တိကျရှင်းလင်းသော ပံ့ပိုးပေးသည့် အချက်အလက်များလည်း မရှိသေးပါ။ ထိုကဲ့သို့သော အာရုံကြောဆိုင်ရာဆေးဝါးများသည်လည်း ကူးစက်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်။

သို့သော် အချို့သော အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါဝေဒနာရှင်များသည် အသက်ကြီးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် ငယ်ရွယ်သူများထက် COVID-19 ကူးစက်နိုင်ခြေ ပိုများကြောင်း သိရှိရပါသည် ။ အဲဒီထဲမှာ လက္ခဏာတွေက ပိုပြင်းထန်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါဝေဒနာရှင်များသည် ဆေးဆက်သောက်နေရန် လိုအပ်ပါသည်။ ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ပါ။ ပြီးတော့ ရောဂါပိုးမွှားတွေကို လည်း မှန်ကန်တဲ့ ကာကွယ်မှုလည်း ရှိတယ်။

အချို့သော အာရုံကြောဆိုင်ရာရောဂါများဖြစ်သည့် Myasthenia Gravis၊ Multiple Sclerosis သို့မဟုတ် Chronic Inflammatory Neuropathy (CIDP)၊ အချို့သောလူနာများတွင် ရောဂါကိုထိန်းချုပ်ရန် immunosuppressive သို့မဟုတ် immunosuppressive ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုရန်လိုအပ်ပါသည်။ အချက်အလက်တွေကနေ အခုအချိန်အထိ ဒီဆေးအုပ်စုကို တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ ၎င်းသည် COVID-19 ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရခြင်းမှ ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မတိုးစေပါ ။ ဆေးမသောက်တဲ့လူအုပ်စုထက် ပိုပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့သောဆေးများကို ရပ်ဆိုင်းရန် မထောက်ခံပါ။ ဆေးညွှန်းပေးသော ဆရာဝန်နှင့် မတိုင်ပင်မီ cerebrovascular disease or dementia ဝေဒနာရှင်တွေထဲမှာ လူနာများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းသည် အခြားသူများနှင့် မတူပါ။ ကိုယ့်ကို အနီးကပ် ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးတဲ့လူတွေကို သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤလူနာအုပ်စုနှစ်စုတွင် အမျိုးမျိုးသောနေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ကူညီရန် ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးသူ သို့မဟုတ် လူနာအား ကာယလေ့ကျင့်မှုပေးရန် ကာယကုထုံးများ လာတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤလူများသည် လူနာထံ ကူးစက်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုကဲ့သို့သောလူသည် အိမ်၌ လူနာကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် အကြံပြုထားသည်။ Mask များကို အချိန်တိုင်း ဝတ်ဆင်ပြီး လက်ကို ပုံမှန်ဆေးကြော ရပါမည်။ လူနာသည် အပြင်ထွက်ရန် လိုအပ်သော ကိစ္စများတွင် ပုံမှန်အတိုင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ သို့သော် ပုံမှန်လူများကဲ့သို့ ကျင့်ဝတ်နှင့် ပတ် သက်၍ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုရှိသော မျက်နှာဖုံးကို အချိန်တိုင်း ၀တ်ဆင်ရမည်။ အရာတွေနဲ့ ထိတွေ့မိတဲ့အခါ လက်ကို ဆေးကြောပေးပါ။ မျက်လုံးကို မပွတ်ပါနဲ့ မျက်နှာကို မထိပါနဲ့။ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ။ 

အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများအပြင် COVID-19 ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံရခြင်း။ အာရုံကြောဆိုင်ရာ လက္ခဏာအမျိုးမျိုးကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဤရောဂါလက္ခဏာအများစုသည် ဤဗိုင်းရပ်စ်အတွက် သီးခြားမဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် သင့်တွင် ရောဂါလက္ခဏာများ သို့မဟုတ် မေးခွန်းများရှိပါက အာရုံကြောပါရဂူနှင့် တိုင်ပင်ပြီး မှတ်တမ်းယူရန်၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန်နှင့် ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန် နောက်ထပ် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုထားသည်။ တခါတရံမှာ ရောဂါလက္ခဏာတွေက တခြားအကြောင်းတွေကြောင့် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အမြဲတမ်း COVID-19 ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။

အချက်အလက်- အပြုအမူဆိုင်ရာ အာရုံကြောပညာနှင့် စိတ်ကျရောဂါကို အထူးပြုသော အာရုံကြောပါရဂူနှင့် သမားတော် ဒေါက်တာ Chaisak Damrikanlert ။

Ref.

1. ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ 2019 (COVID-2019)။ အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးစင်တာများ။ https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.

2. Zhu J၊ Ji P၊ Pang J၊ et al။ COVID-19 ၏ လက်တွေ့လက္ခဏာများ- မက်တာ-ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု။ J Med Virol 2020

3. Zhou F, Yu T, Du R, et al ။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ Wuhan တွင် COVID-19 ဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ အတွင်းလူနာများ သေဆုံးမှုအတွက် ကုသမှုဆိုင်ရာ သင်တန်းနှင့် အန္တရာယ်အချက်များ- နောက်ကြောင်းပြန်တွဲလေ့လာမှု။ Lancet 2020

4. Madjid M၊ Safavi-Naeini P၊ Solomon SD၊ et al. နှလုံးသွေးကြောစနစ်အပေါ် Coronaviruses ၏အလားအလာသက်ရောက်မှု- သုံးသပ်ချက်။ Lancet Cardiol 2020

5. Mao L၊ Jin H၊ Wang M၊ et al။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ Wuhan တွင် coronavirus ရောဂါ 2019 ဖြင့်ဆေးရုံတက်လူနာများ၏အာရုံကြောဆိုင်ရာလက္ခဏာများ။ JAMA Neurol 2020

6. Xu Z၊ Shi L၊ Wang Y၊ et al။ စူးရှသောအသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာဒုက္ခလက္ခဏာစုနှင့်ဆက်စပ်သော COVID-19 ၏ရောဂါဗေဒဆိုင်ရာတွေ့ရှိချက်များ။ Lancet Respir Med 2020

7. Li YC၊ Bai WZ၊ Hashikawa T. SARS-CoV2 ၏ အာရုံကြောထိုးဖောက်နိုင်ခြေအလားအလာသည် COVID-19 လူနာများ၏ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုမှ ပါဝင်နိုင်သည်။ J Med Virol 2020

8. Helms J၊ Kremer S၊ Merdji H၊ et al။ ပြင်းထန်သော SARS-CoV-2 ကူးစက်မှုတွင် အာရုံကြောဆိုင်ရာအင်္ဂါရပ်များ။ NEJM 2020

9. Xiang P၊ Xu XM၊ Gao LL၊ et al။ ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါရှိ 2019 Novel Coronavirus ရောဂါ၏ပထမဆုံးဖြစ်ရပ်။ ChinaXiv 2020

10. Ye M, Ren Y, Lv T. Encephalitis သည် COVID-19 ၏ ဆေးခန်းပြမှုဖြစ်သည်။ Brain Behav Immune 2020

11. Moriguchi T, Harii N, Goto J, et al. SARS-Coronavirus-2 နှင့်ဆက်စပ်သော ဦးနှောက်အမြှေးရောင်/ဦးနှောက်ရောင်ခြင်း၏ ပထမဆုံးဖြစ်ရပ်။ Int J Infect Dis 2020

12. Poyiadji N၊ Shahin G၊ Noujaim D၊ et al။ COVID-1 နှင့်ဆက်စပ်သော Acute Hemorrhagic Necrotizing Encephalopathy- CT နှင့် MRI အင်္ဂါရပ်များ။ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း 2020

13. Zhao H၊ Shen D၊ Zhou H၊ et al။ SARS-CoV-2 ကူးစက်မှုနှင့်ဆက်စပ်နေသော Guillain-Barre syndrome ရောဂါ- အကြောင်းရင်း သို့မဟုတ် တိုက်ဆိုင်မှုလား။ Lancet Neurol 2020

14. Oxley TJ, Mocco J, Majidi S, et al. ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် Covid-19 ၏ အသွင်အပြင်တစ်ခုအဖြစ် သင်္ဘောကြီးလေဖြတ်ခြင်း။ NEJM 2020

15. Onder G၊ Rezza G၊ Brusaferro S. ဖြစ်ရပ်-သေဆုံးမှုနှုန်းနှင့် အီတလီရှိ COVID-19 နှင့်ဆက်စပ်၍ သေဆုံးနေသော လူနာများ၏ ဝိသေသလက္ခဏာများ။ JAMA 2020

16. Manji H, Carr AS, Brownlee WJ, et al. COVID-19 ကာလတွင် အာရုံကြောပညာ။ J Neurol Neurosurg စိတ်ရောဂါကု 2020