តើតម្លៃអង់ស៊ីមថ្លើមខ្ពស់កើតមកពីអ្វី ដឹងទាន់រោគសញ្ញា ការព្យាបាល និងវិធីថែទាំថ្លើមឱ្យត្រឡប់មករឹងមាំវិញ

ថ្លើមជាសរីរាង្គសំខាន់ដែលមានមុខងារបំបាត់សារធាតុពុល បង្កើតប្រូតេអ៊ីន ផលិតទឹកប្រមាត់ និងគ្រប់គ្រងការរំលាយអាហារនៃសារធាតុចិញ្ចឹមផ្សេងៗក្នុងរាងកាយ។ ប្រសិនបើលទ្ធផលពិនិត្យសុខភាពរកឃើញថា តម្លៃថ្លើមខ្ពស់ អាចបង្ហាញពីការរលាកថ្លើម ឬថ្លើមត្រូវបានខូចខាតពីមូលហេតុផ្សេងៗ ដូចជា ជំងឺថ្លើមខ្លាញ់ ការផឹកអាល់កុល ការឆ្លងវីរុសរលាកថ្លើម ឬផលប៉ះពាល់ពីថ្នាំ និងឱសថបុរាណមួយចំនួន។ ទោះបីតម្លៃថ្លើមខ្ពស់មិនមែនមានន័យថាជាជំងឺថ្លើមធ្ងន់ធ្ងរជានិច្ចក៏ដោយ ប៉ុន្តែការស្វែងរកមូលហេតុ និងព្យាបាលឱ្យសមរម្យតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង នឹងជួយការពារការកើតជាជាលិកាស្នាម (fibrosis) ក្រិនថ្លើម និងមហារីកថ្លើមនៅអនាគតបាន

តម្លៃថ្លើមជាអ្វី

តម្លៃថ្លើម (Liver Function Tests; LFTs) គឺជាការតេស្តឈាមដើម្បីវាយតម្លៃសុខភាពថ្លើម ទាំងការរលាក មុខងារថ្លើម និងការខូចខាតកោសិកាថ្លើម។ តម្លៃដែលត្រួតពិនិត្យរួមមាន៖

• AST (Aspartate Aminotransferase)
• ALT (Alanine Aminotransferase)
• Alkaline Phosphatase (ALP)
• Gamma – Glutamyl Transferase (GGT)
• Bilirubin
• Albumin
• Prothrombin Time (PT/INR)

ក្នុងចំណោមនេះ AST និង ALT ជាអង់ស៊ីមដែលប្រើសម្រាប់បង្ហាញការរលាក ឬការរបួសនៃកោសិកាថ្លើមបានល្អបំផុត។ តម្លៃធម្មតាអាចខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចតាមមន្ទីរពិសោធន៍នីមួយៗ

តម្លៃថ្លើមខ្ពស់ជាអ្វី

ស្ថានភាពតម្លៃថ្លើមខ្ពស់ គឺការដែលកម្រិតអង់ស៊ីមថ្លើម ជាពិសេស ALT និង AST ខ្ពស់ជាងតម្លៃធម្មតា ដែលបង្ហាញថាមានការខូចខាត ឬការរលាកនៃកោសិកាថ្លើម។ ទោះយ៉ាងណា តម្លៃថ្លើមខ្ពស់មិនតែងតែបង្ហាញពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺទេ ចាំបាច់ត្រូវវាយតម្លៃរួមជាមួយរោគសញ្ញា ការពិនិត្យរាងកាយ និងការពិនិត្យបន្ថែម ដើម្បីស្វែងរកមូលហេតុពិតប្រាកដ

មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យតម្លៃថ្លើមខ្ពស់

មូលហេតុនៃតម្លៃថ្លើមខ្ពស់មានច្រើន ដោយមូលហេតុដែលជួបញឹកញាប់ រួមមាន៖

• ជំងឺថ្លើមខ្លាញ់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងភាពមិនប្រក្រតីផ្នែកមេតាបូលិក (MASLD) ដែលជួបច្រើនក្នុងអ្នកដែលមានជំងឺធាត់ ទឹកនោមផ្អែម ខ្លាញ់ក្នុងឈាមខ្ពស់ ឬស្ថានភាពមេតាបូលិកសិនដ្រូម
• ជំងឺថ្លើមពីអាល់កុល ដោយសារផឹកភេសជ្ជៈមានអាល់កុលក្នុងបរិមាណច្រើន ឬផឹកបន្តជាយូរពេល
• ការឆ្លងវីរុសរលាកថ្លើមប្រភេទ B និង C ដែលអាចបណ្តាលឱ្យរលាកថ្លើមរ៉ាំរ៉ៃ ក្រិនថ្លើម និងមហារីកថ្លើម
• ថ្នាំ ឱសថបុរាណ និងអាហារបំប៉នមួយចំនួន ដែលអាចបណ្តាលឱ្យកើតរលាកថ្លើមពីថ្នាំ
• ជំងឺប្រព័ន្ធភាពស៊ាំវាយប្រហារខ្លួនឯង ជំងឺផ្លូវទឹកប្រមាត់ និងជំងឺតាមមេរោគសាស្ត្រមួយចំនួន ដែលជួបតិចជាង ប៉ុន្តែជាមូលហេតុសំខាន់ដែលគួរត្រូវបានវិនិច្ឆ័យ

អ្នកណាខ្លះដែលមានហានិភ័យតម្លៃថ្លើមខ្ពស់

អ្នកដែលមានកត្តាខាងក្រោម មានឱកាសកើតតម្លៃថ្លើមខ្ពស់ច្រើនជាងមនុស្សទូទៅ រួមមាន៖

• អ្នកដែលមានទម្ងន់លើស ឬជំងឺធាត់
• អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែម ឬខ្លាញ់ក្នុងឈាមខ្ពស់
• អ្នកដែលផឹកភេសជ្ជៈមានអាល់កុលជាប្រចាំ
• អ្នកដែលធ្លាប់ឆ្លងវីរុសរលាកថ្លើមប្រភេទ B ឬ C
• អ្នកដែលប្រើថ្នាំ ឱសថបុរាណ ឬអាហារបំប៉នមួយចំនួនជាប្រចាំ
• អ្នកដែលមានប្រវត្តិក្នុងគ្រួសារមានជំងឺថ្លើម
• អ្នកដែលមានអាកប្បកិរិយាហានិភ័យក្នុងការឆ្លងវីរុសរលាកថ្លើម ដូចជា ប្រើម្ជុលរួមគ្នា ឬប៉ះពាល់ឈាមដោយគ្មានការការពារ

តម្លៃថ្លើមខ្ពស់មានរោគសញ្ញាឬទេ

នៅដំណាក់កាលដំបូង អ្នកដែលមានតម្លៃថ្លើមខ្ពស់ភាគច្រើនមិនមានរោគសញ្ញា ហើយជាញឹកញាប់រកឃើញពីការពិនិត្យសុខភាពប្រចាំឆ្នាំ។ ប្រសិនបើរលាកថ្លើម ឬជំងឺធ្ងន់ធ្ងរឡើង អាចមានរោគសញ្ញា ដូចជា៖

• អស់កម្លាំង ងាយហត់
• មិនឃ្លានអាហារ ចង់ក្អួត ក្អួត
• ឈឺ ឬតឹងនៅតំបន់ចុងឆ្អឹងជំនីខាងស្តាំ
• ស្បែកលឿង ភ្នែកលឿង
• ទឹកនោមពណ៌ងងឹត លាមកពណ៌ស្លេក
• រមាស់ស្បែក

តម្លៃថ្លើមខ្ពស់គ្រោះថ្នាក់ឬទេ

តម្លៃថ្លើមខ្ពស់គ្រាន់តែជាសញ្ញាព្រមានថា ថ្លើមអាចកំពុងមានភាពមិនប្រក្រតី មិនមែនជាជំងឺដោយផ្ទាល់ទេ។ ប្រសិនបើទុកចោលដោយមិនបានវិនិច្ឆ័យ និងព្យាបាល អាចនាំទៅរកជំងឺថ្លើមរ៉ាំរ៉ៃ និងផលវិបាក ដូចជា៖

• ជំងឺថ្លើមខ្លាញ់
• រលាកថ្លើមរ៉ាំរ៉ៃ
• ជាលិកាស្នាមក្នុងថ្លើម
• ក្រិនថ្លើម
• ខ្សោយថ្លើម
• មហារីកថ្លើម

វិធីបន្ថយតម្លៃថ្លើម និងការថែទាំថ្លើម

ការបន្ថយតម្លៃថ្លើមគួរចាប់ផ្តើមពីការស្វែងរក និងព្យាបាលមូលហេតុនៃតម្លៃថ្លើមខ្ពស់ មិនមែនត្រឹមតែញ៉ាំអាហារ ឬផលិតផលបំប៉នថ្លើមតែប៉ុណ្ណោះទេ។ ការថែទាំខ្លួនឯងដែលជួយឱ្យតម្លៃថ្លើមប្រសើរឡើង រួមមាន៖

• គ្រប់គ្រងទម្ងន់ឱ្យស្ថិតក្នុងកម្រិតសមស្រប
• ទទួលទានអាហារមានតុល្យភាព ផ្តោតលើបន្លែ ផ្លែឈើ គ្រាប់ធញ្ញជាតិមិនចម្រាញ់ ត្រី និងប្រូតេអ៊ីនខ្លាញ់ទាប
• កាត់បន្ថយអាហារផ្អែម ភេសជ្ជៈមានជាតិស្ករខ្ពស់ និងអាហារកែច្នៃ
• ហាត់ប្រាណយ៉ាងហោចណាស់ 150 នាទីក្នុងមួយសប្តាហ៍
• ឈប់ផឹកភេសជ្ជៈមានអាល់កុល
• ជៀសវាងការប្រើថ្នាំ ឱសថបុរាណ ឬអាហារបំប៉នដោយមិនចាំបាច់
• សម្រាកឱ្យគ្រប់គ្រាន់ និងគ្រប់គ្រងជំងឺប្រចាំកាយ ដូចជា ទឹកនោមផ្អែម ខ្លាញ់ក្នុងឈាមខ្ពស់ និងសម្ពាធឈាមខ្ពស់
• ចូលរួមពិនិត្យតាមដានតាមការណែនាំរបស់វេជ្ជបណ្ឌិត

អាហារជួយថែរក្សាសុខភាពថ្លើម

បច្ចុប្បន្ននេះ មិនទាន់មានអាហារប្រភេទណាមួយដែលបានបញ្ជាក់ថាអាចព្យាបាលជំងឺថ្លើម ឬធ្វើឱ្យតម្លៃថ្លើមត្រឡប់ទៅធម្មតាបានទេ។ ជាពិសេស ការទទួលទានអាហារដែលមានប្រយោជន៍ និងមានតុល្យភាព គឺជាវិធីដែលមានភស្តុតាងវេជ្ជសាស្ត្រគាំទ្រច្រើនបំផុត រួមមាន៖

• អាហារដែលគួរទទួលទាន បន្លែ និងផ្លែឈើចម្រុះ គ្រាប់ធញ្ញជាតិមិនចម្រាញ់ ត្រី និងសាច់ខ្លាញ់ទាប គ្រាប់សណ្ដែក និងគ្រាប់ពូជ ទឹកស្អាតក្នុងបរិមាណសមស្រប
• អាហារដែលគួរជៀសវាង អាហារចៀន និងអាហារខ្លាញ់ខ្ពស់ អាហារកែច្នៃ និងអាហាររហ័ស (fast food) ភេសជ្ជៈ និងបង្អែមមានជាតិស្ករខ្ពស់ ភេសជ្ជៈមានអាល់កុល

លើសពីនេះ គួរជៀសវាងការទទួលទានអាហារដែលអាចបំពុលដោយសារធាតុអាហ្វ្លាតុកស៊ីន (Aflatoxin) ដូចជា សណ្តែកដី គ្រាប់ធញ្ញជាតិ ឬគ្រឿងទេសដែលរក្សាទុកមិនសមស្រប ព្រោះសារធាតុនេះបង្កើនហានិភ័យនៃការកើតមហារីកថ្លើម

តម្លៃថ្លើមខ្ពស់អាចត្រឡប់ទៅធម្មតាវិញបានឬទេ

ប្រសិនបើបានវិនិច្ឆ័យ និងព្យាបាលមូលហេតុឱ្យសមរម្យ ដូចជា គ្រប់គ្រងទម្ងន់ ឈប់អាល់កុល ព្យាបាលវីរុសរលាកថ្លើម ឬឈប់ថ្នាំដែលជាមូលហេតុ តម្លៃថ្លើមអាចត្រឡប់ទៅធម្មតាវិញបានក្នុងអ្នកជំងឺជាច្រើន។ ទោះយ៉ាងណា ការដែលតម្លៃថ្លើមត្រឡប់ទៅធម្មតា មិនមានន័យថាជំងឺថ្លើមបានជាសះស្បើយពេញលេញជានិច្ចទេ។ អ្នកជំងឺខ្លះ ដូចជា អ្នកដែលមានវីរុសរលាកថ្លើមប្រភេទ B ឬជំងឺថ្លើមខ្លាញ់ អាចនៅតែមានជំងឺថ្លើមរ៉ាំរ៉ៃ ទោះបីតម្លៃថ្លើមស្ថិតក្នុងកម្រិតធម្មតាក៏ដោយ។ ដូច្នេះគួរតែបន្តតាមដានការព្យាបាលតាមការណែនាំរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតយ៉ាងជាប់លាប់

ពេលណាគួរទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិត

ប្រសិនបើរកឃើញតម្លៃថ្លើមខ្ពស់ គួរចូលរួមវាយតម្លៃដោយវេជ្ជបណ្ឌិតដើម្បីស្វែងរកមូលហេតុ ជាពិសេសក្នុងករណីតម្លៃថ្លើមខ្ពស់ជាបន្តបន្ទាប់ ឬមានរោគសញ្ញារួម ដូចជា ស្បែកលឿង ភ្នែកលឿង ទឹកនោមពណ៌ងងឹត លាមកពណ៌ស្លេក ឈឺពោះខ្លាំង មានក្តៅខ្លួនរួមជាមួយស្បែកលឿង ស្រវឹងសន្លប់/ងងឹតចិត្ត ច្របូកច្របល់ ឬក្អួតឈាម។ ក្នុងអ្នកជំងឺដែលមានតម្លៃ AST ឬ ALT ខ្ពស់ជាងតម្លៃធម្មតា 10 ដង គួរទទួលការវាយតម្លៃដោយវេជ្ជបណ្ឌិតយ៉ាងបន្ទាន់ ព្រោះអាចជាស្ថានភាពរលាកថ្លើមស្រួចស្រាវ

ការការពារតម្លៃថ្លើមខ្ពស់

ការកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការកើតជំងឺថ្លើម និងតម្លៃថ្លើមខ្ពស់ អាចធ្វើបានដោយ

• គ្រប់គ្រងទម្ងន់ឱ្យស្ថិតក្នុងកម្រិតសមស្រប
• ទទួលទានអាហារដែលមានប្រយោជន៍ និងហាត់ប្រាណជាប្រចាំ
• ឈប់ ឬជៀសវាងការផឹកភេសជ្ជៈមានអាល់កុល
• ប្រើថ្នាំ ឱសថបុរាណ និងអាហារបំប៉នដោយប្រុងប្រយ័ត្ន
• គ្រប់គ្រងកម្រិតជាតិស្ករ និងខ្លាញ់ក្នុងឈាម
• ចាក់វ៉ាក់សាំងការពារវីរុសរលាកថ្លើមប្រភេទ A និង B សម្រាប់អ្នកដែលមានសូចនាករ
• ជៀសវាងការប៉ះពាល់ឈាម ឬការប្រើម្ជុលរួមជាមួយអ្នកដទៃ
• ពិនិត្យសុខភាពជាប្រចាំ ជាពិសេសអ្នកដែលមានកត្តាហានិភ័យ ឬមានជំងឺថ្លើមរ៉ាំរ៉ៃ

ការរកឃើញតម្លៃថ្លើមខ្ពស់ មិនមែនជារឿងដែលគួរភ័យខ្លាចពេកទេ ប៉ុន្តែក៏មិនគួរមើលរំលង។ ការស្វែងរកមូលហេតុ និងទទួលការថែទាំព្យាបាលឱ្យសមរម្យតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង នឹងជួយទប់ស្កាត់ការរីកចម្រើននៃជំងឺ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យក្រិនថ្លើម និងមហារីកថ្លើមក្នុងរយៈពេលវែងបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព

មន្ទីរពេទ្យដែលមានជំនាញជំងឺថ្លើម

មជ្ឈមណ្ឌលជំងឺប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ និងថ្លើម Bangkok Hospital ត្រៀមខ្លួនផ្តល់សេវាពិនិត្យពិនិត្យសុខភាពថ្លើម តម្លៃថ្លើមដែលសមស្រប រួមទាំងការពិនិត្យវិនិច្ឆ័យ និងការថែទាំព្យាបាលជំងឺថ្លើម ដោយវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសដែលមានជំនាញខ្ពស់ គិលានុបដ្ឋាយិកា និងក្រុមពហុវិស័យ ដោយប្រើឧបករណ៍ និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ដើម្បីឱ្យមានសុខភាពថ្លើមរឹងមាំក្នុងរយៈពេលវែង

វេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញជំងឺថ្លើម

Thaninee Prasoppokakorn, MD វេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសអាយុរវេជ្ជសាស្ត្រផ្នែកប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ មជ្ឈមណ្ឌលជំងឺប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ និងថ្លើម Bangkok Hospital

អាចចុចទីនេះ ដើម្បីកក់ពេលណាត់ដោយខ្លួនឯង