អាលែកហ្ស៊ីអាហារកើតឡើងនៅវ័យពេញវ័យ (Adult – Onset Food Allergy) មិនមែនជារឿងឆ្ងាយពីខ្លួនទេ ហើយអាចកើតមានបាន។ ពេលខ្លះអ្វីដែលធ្លាប់ញ៉ាំហើយមិនអាលែកហ្ស៊ី ក៏អាចនៅពេលនេះ ឬអនាគតញ៉ាំហើយកើតអាលែកហ្ស៊ីអាហារបាន។ ភាពធ្ងន់ធ្ងរមានចាប់ពីរោគសញ្ញាស្រាលរហូតដល់ធ្ងន់។ ការយល់ដឹងទាន់ពេល និងដោះស្រាយឱ្យត្រឹមត្រូវ ជួយបង្ការភាពធ្ងន់ធ្ងរដែលមិនបានរំពឹងទុក
អាលែកហ្ស៊ីអាហារកើតឡើងនៅវ័យពេញវ័យ (Adult – Onset Food Allergy) គឺអ្វី
អាលែកហ្ស៊ីអាហារកើតឡើងនៅវ័យពេញវ័យ (Adult – Onset Food Allergy) គឺជាអាលែកហ្ស៊ីបែបស្រួចស្រាវ ដែលកើតពីប្រព័ន្ធភាពស៊ាំមានភាពខុសប្រក្រតីក្នុងការចងចាំសារធាតុដែលធ្លាប់មិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់រាងកាយ។ រោគសញ្ញាម្ដងៗភាគច្រើនកើតបន្ទាប់ពីទទួលទានអាហារដែលជាមូលហេតុបង្កអាលែកហ្ស៊ីត្រឹមប៉ុន្មាននាទី ឬក្នុងរយៈពេល 2 – 4 ម៉ោង។ អាចមានកន្ទួលរមាស់តាមរាងកាយ បបូរមាត់ហើម មុខហើម ឬមានរោគសញ្ញាប្រព័ន្ធផ្សេងៗរួមជាមួយ។ ជួបញឹកញាប់ក្នុងក្រុមអាហារសមុទ្រ គ្រាប់ធញ្ញជាតិមានសំបករឹង (nuts) បន្លែ និងផ្លែឈើស្រស់
កត្តាចម្បងកើតពីប្រព័ន្ធភាពស៊ាំនៅពោះវៀនដែលប្រែប្រួលដោយសារបរិស្ថានប្រែប្រួល ភាពតានតឹង ជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ អាយុ ការប្រែប្រួលតុល្យភាពមីក្រូអ័រហ្គានីសនៅពោះវៀន ការប្រើថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក ឬជំងឺប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ។ កត្តាទាំងនេះធ្វើឱ្យរាងកាយមានទំនោរងាយកើតអាលែកហ្ស៊ីចំពោះអាហារដែលមិនធ្លាប់មានរោគសញ្ញាមុន កាន់តែច្រើន
កត្តាជំរុញរួមដែលធ្វើឱ្យងាយកើតអាលែកហ្ស៊ីអាហារកាន់តែខ្លាំង (Cofactors)
អ្នកជំងឺខ្លះអាចទទួលទានអាហារប្រភេទនោះបានដោយគ្មានរោគសញ្ញា ប៉ុន្តែអាចកើតអាលែកហ្ស៊ីនៅពេលមានកត្តាជំរុញរួម (Cofactors) ដូចខាងក្រោម
- ការហាត់ប្រាណ (Food – Dependent Exercise – Induced Urticaria/Anaphylaxis; FDEIA) ដូចជា ម្សៅសាលី ឬអាហារសមុទ្រ រួមជាមួយការហាត់ប្រាណក្នុងរយៈពេល 1 – 4 ម៉ោង
- ថ្នាំក្នុងក្រុម NSIADs ដូចជា Aspirin បង្កើនការស្រូបយកសារធាតុបង្កអាលែកហ្ស៊ីនៅពោះវៀន
- អាល់កុល បង្កើនការរីករាលដាល និងការស្រូបយកសារធាតុបង្កអាលែកហ្ស៊ីចូលទៅក្នុងឈាម
- ការឆ្លងមេរោគ ឬឈឺខ្លួន ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំមានភាពងាយឆ្លើយតបខ្លាំងជាងមុន
- ការប្រែប្រួលកម្រិតហ័រមូនក្នុងអំឡុងពេលមានរដូវ
- ភាពតានតឹង និងការសម្រាកមិនគ្រប់គ្រាន់
សញ្ញាព្រមានអាលែកហ្ស៊ីអាហារកើតឡើងនៅវ័យពេញវ័យ (Signs and Symptoms)
- ប្រព័ន្ធស្បែក: កន្ទួលរមាស់ កន្ទួលអាលែកហ្ស៊ី (urticaria) បបូរមាត់ហើម ភ្នែកហើម រមាស់ក្នុងមាត់ អណ្ដាត ឬបំពង់ក
- ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ: ចង្អោរ ក្អួតខ្លាំង ឬរាគភ្លាមៗ
- ប្រព័ន្ធដង្ហើម: តឹងបំពង់ក តឹងទ្រូង ដង្ហើមលំបាក ឬមានសំឡេងវីដពេលដកដង្ហើម
- ប្រព័ន្ធឈាមរត់: មុខស្រអាប់ វិលមុខ ដោយសារសម្ពាធឈាមធ្លាក់
**ប្រសិនបើមានកន្ទួលអាលែកហ្ស៊ីឡើងពេញខ្លួន បបូរមាត់ហើម ឬមានរោគសញ្ញាចាប់ពី 2 ប្រព័ន្ធឡើងទៅ សូមទៅមន្ទីរពេទ្យភ្លាមៗ**
ការត្រួតពិនិត្យវិនិច្ឆ័យអាលែកហ្ស៊ីអាហារកើតឡើងនៅវ័យពេញវ័យ (Diagnosis Procedure)
បើមានរោគសញ្ញាអាលែកហ្ស៊ីអាហារ គួរប្រញាប់ទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិត ដើម្បីធ្វើតេស្តអាលែកហ្ស៊ីអាហារ មានច្រើនវិធី រួមមាន
- តេស្តលើស្បែក (Skin Prick Test) ដោយប្រើអាហារពិត (Prick to Prick test) ឬសារធាតុស្រង់ស្រេច (Allergen Extract) ពីអាហារដែលសង្ស័យថាអាលែកហ្ស៊ី ដាក់ជាដំណក់លើស្បែក ហើយប្រើម្ជុលចាក់ស្រាលៗ ដើម្បីមើលការឆ្លើយតបរបស់រាងកាយតាមស្បែក។ ជួយវិនិច្ឆ័យអាលែកហ្ស៊ីអាហារប្រភេទដែលកើតតាមមេកានិច IgE (IgE – Mediated Food Allergy)
- តេស្តឈាមរក Specific IgE (Serum Specific IgE for food) ដើម្បីវាស់កម្រិតអង់ទីបូឌីប្រភេទ IgE ដែលចំពោះប្រូតេអ៊ីនក្នុងអាហារនីមួយៗក្នុងសេរ៉ុំ។ ជួយវិនិច្ឆ័យអាលែកហ្ស៊ីអាហារប្រភេទដែលកើតតាមមេកានិច IgE (IgE – Mediated Food Allergy)
- តេស្តដោយការទទួលទាន (Oral Food Challenge Test) ជាវិធីស្តង់ដារខ្ពស់បំផុត (Gold Standard) ក្នុងការវិនិច្ឆ័យអាលែកហ្ស៊ីអាហារ ដោយឱ្យអ្នកជំងឺទទួលទានអាហារដែលសង្ស័យថាអាលែកហ្ស៊ី តិចៗតាមបរិមាណ និងពេលវេលាដែលកំណត់ជាជំហានៗក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេស។ ប្រើវិនិច្ឆ័យក្នុងករណីដែលការវាយតម្លៃតាមស្បែក ឬតេស្តឈាម Specific IgE បានលទ្ធផលមិនច្បាស់។ ប្រើស្វែងរកបរិមាណអាហារដែលអ្នកជំងឺអាចទទួលទានក្នុងមួយដងដោយមិនកើតរោគសញ្ញា និងប្រើសម្រាប់តេស្តរកអាហារជំនួស
គោលការណ៍ថែទាំ និងព្យាបាលអាលែកហ្ស៊ីអាហារកើតឡើងនៅវ័យពេញវ័យ (Treatment and Management)
ការព្យាបាល និងការគ្រប់គ្រងអាលែកហ្ស៊ីអាហារនៅវ័យពេញវ័យ ផ្តោតលើការការពារកុំឱ្យមានប្រតិកម្មអាលែកហ្ស៊ីកើតឡើងម្ដងទៀត ការត្រៀមទប់ទល់ស្ថានភាពបន្ទាន់ និងការគ្រប់គ្រងកត្តាជំរុញរួម
1) គោលការណ៍ព្យាបាលចម្បង
- ជៀសវាងអាហារដែលសង្ស័យថាអាលែកហ្ស៊ីយ៉ាងតឹងរឹង ជាវិធីការពារសំខាន់បំផុត។ សង្កេតគ្រឿងផ្សំអាហាររាល់ពេលមុនទទួលទាន ប្រយ័ត្នការបំពុលបន្តក់ (contamination) ហ្វឹកហាត់អានស្លាកអាហារយ៉ាងលម្អិតរាល់ពេល ដោយសង្កេតឈ្មោះសារធាតុបង្កអាលែកហ្ស៊ី ឬសារព្រមានដូចជា “អាចមាន…”
- ការគ្រប់គ្រងកត្តារួម ដូចជា ជៀសវាងទទួលទានថ្នាំក្នុងក្រុម NSAIDs ឬផឹកអាល់កុល រួមជាមួយអាហារដែលសង្ស័យថាអាលែកហ្ស៊ី ឈប់ហាត់ប្រាណយ៉ាងហោចណាស់ 2 – 4 ម៉ោង ទាំងមុន និងបន្ទាប់ពីអាហារ ប្រសិនបើសង្ស័យស្ថានភាព Food – Dependent Exercise – Induced Urticaria/Anaphylaxis; FDEIA) ជាដើម
- ពាក់យកថ្នាំបន្ថយរោគសញ្ញា និងថ្នាំសង្គ្រោះបន្ទាន់ជានិច្ច
- ថ្នាំប្រឆាំងអាលែកហ្ស៊ីជំនាន់ទី 2 (Second – generation Oral Antihistamine) ប្រើបន្ថយរោគសញ្ញាអាលែកហ្ស៊ីដែលមិនធ្ងន់ ដូចជា កន្ទួលរមាស់ រមាស់មាត់ ឬកន្ទួលអាលែកហ្ស៊ីតំបន់កំណត់ ប៉ុន្តែមិនអាចការពារ ឬព្យាបាលអាលែកហ្ស៊ីធ្ងន់ (Anaphylaxis) បានទេ
- ថ្នាំចាក់អាឌ្រេណាលីនស្វ័យប្រវត្តិ (Epinephrine Auto – Injector; Epipen) ជាថ្នាំសំខាន់តែមួយគត់សម្រាប់ព្យាបាលអាលែកហ្ស៊ីធ្ងន់។ ចាំបាច់ត្រូវពាក់យកជាប់ខ្លួនជានិច្ច សម្រាប់អ្នកដែលមានប្រវត្តិអាលែកហ្ស៊ីធ្ងន់ ឬមានហានិភ័យខ្ពស់។ ទាំងនេះត្រូវអនុវត្តក្រោមការណែនាំរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេស
2) សំណូមពរណែនាំបន្ថែម
- ពាក់យកប័ណ្ណជូនដំណឹងអាលែកហ្ស៊ីអាហារ (Food Allergy Card) ជានិច្ច
- រៀបចំផែនការទប់ទល់អាលែកហ្ស៊ីអាហារធ្ងន់ (Anaphylaxis Action Plan): មានផែនការទប់ទល់ស្ថានភាពបន្ទាន់ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ បញ្ជាក់រោគសញ្ញាដែលត្រូវប្រើថ្នាំចាក់អាឌ្រេណាលីន បរិមាណថ្នាំ លេខទំនាក់ទំនងបន្ទាន់ និងជំហានអនុវត្ត ដើម្បីឱ្យអ្នកជិតស្និទ្ធ ឬអ្នកឃើញហេតុការណ៍អាចជួយបានភ្លាមៗ
- ជូនដំណឹងបុគ្គលិកហាង ឬចុងភៅអំពីអាហារដែលអាលែកហ្ស៊ីរាល់ពេលពេលញ៉ាំក្រៅផ្ទះ: សួរអំពីដំណើរការចម្អិនអាហារ ដើម្បីជៀសវាងការបំពុលបន្តក់នៃអាហារដែលអាលែកហ្ស៊ី
- ទទួលទានអាហារដែលមានជាតិសរសៃខ្ពស់ និងចម្រុះ ដើម្បីថែរក្សាតុល្យភាពមីក្រូអ័រហ្គានីសនៅពោះវៀន
- កត់ត្រាបញ្ជីអាហារ និងវត្ថុធាតុដើមដែលបានញ៉ាំក្នុងមួយថ្ងៃៗ: បើមានរោគសញ្ញាអាលែកហ្ស៊ីថ្មីកើតឡើង កំណត់ត្រានេះនឹងជួយរកទំនាក់ទំនងរវាងរោគសញ្ញា និងអាហារ ជួយវិនិច្ឆ័យរកមូលហេតុបានល្អប្រសើរជាងមុន
- ពិគ្រោះវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសមុនពេលឈប់ញ៉ាំអាហារជាច្រើនប្រភេទទូលំទូលាយ: មិនគួរឈប់ញ៉ាំអាហារចម្រុះជាច្រើនប្រភេទ តាមលទ្ធផលតេស្តឈាម Specific IgE ឬ Skin Prick Test តែមួយគត់ ដោយគ្មានប្រវត្តិអាលែកហ្ស៊ីពិតប្រាកដពីការទទួលទាន ដើម្បីបង្ការកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹម និងការបាត់បង់គុណភាពជីវិតដោយមិនចាំបាច់
ប្រតិកម្មឆ្លងឆ្លើយរវាងប្រភេទ (Cross – Reactivity) គឺអ្វី
ប្រតិកម្មឆ្លងឆ្លើយរវាងប្រភេទ (Cross – Reactivity) គឺស្ថានភាពដែលអាលែកហ្ស៊ីអាហារ ឬសារធាតុបង្កអាលែកហ្ស៊ីប្រភេទមួយ ហើយកើតរោគសញ្ញាអាលែកហ្ស៊ីទៅលើអាហារប្រភេទផ្សេងទៀតដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធប្រូតេអ៊ីន ឬលក្ខណៈសម្បត្តិស្រដៀងគ្នា ទោះបីមិនធ្លាប់អាលែកហ្ស៊ីអាហារប្រភេទក្រោយមុនក៏ដោយ។ ដែលជួបញឹកញាប់គឺក្រុមអាហារសមុទ្រមានសំបករឹង ផ្លែឈើដែលមានជ័រ និងគ្រាប់ខ្លះៗ ដូចជា អាលែកហ្ស៊ីបង្គា ក៏អាចមានរោគសញ្ញាអាលែកហ្ស៊ីក្តាម បង្គាធំ (lobster) តាមមកផងដែរ ឬអាលែកហ្ស៊ីជ័រឡាតិច (latex) ក៏អាចបណ្ដាលឱ្យមានអាលែកហ្ស៊ីចំពោះចេក អាវ៉ូកាដូ គីវី ជាដើម
Oral Allergy Syndrome; OAS (Pollen – Food Allergy Syndrome; PFAS) គឺជាអាលែកហ្ស៊ីអាហារដែលកើតពីប្រតិកម្មឆ្លងឆ្លើយរវាងសារធាតុបង្កអាលែកហ្ស៊ីដែលចំពោះធូលីលំអងផ្កា/ស្មៅ (Pollen) ជាមួយប្រូតេអ៊ីនដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធជិតស្និទ្ធគ្នានៅក្នុងបន្លែ ផ្លែឈើ ឬគ្រាប់ខ្លះៗ។ ឧទាហរណ៍ បើអាលែកហ្ស៊ីលំអងផ្កាបឺរឆ์ (Birch Pollen) អាចមានរោគសញ្ញាអាលែកហ្ស៊ីពេលទទួលទានផ្លែប៉ោម ផ្លែប៉េស ផ្លែផ្លម ផ្លែពែរ គ្រាប់ហេហ្សែលណាត់ ការ៉ុត ព្រោះប្រព័ន្ធភាពស៊ាំយល់ច្រឡំថាជាលំអងផ្កា ដោយរចនាសម្ព័ន្ធប្រូតេអ៊ីនស្រដៀងគ្នា ទើបជំរុញឱ្យកើតប្រតិកម្មអាលែកហ្ស៊ី
សារធាតុបន្ថែមក្នុងអាហារ អាចបង្កអាលែកហ្ស៊ីបានទេ
អាហារជាច្រើនប្រភេទមានការបន្ថែមសារធាតុបន្ថែម (Food Addictives) ដើម្បីជួយពន្យារអាយុកាល បន្ថែមពណ៌ ឬកែសម្រួលរសជាតិ ដូចជា សារធាតុកម្ចាត់ពុក (preservatives) ពណ៌អាហារ MSG សារធាតុបន្ថែមរសជាតិ។ ក្នុងមនុស្សខ្លះ សារធាតុទាំងនេះអាចបង្កការឆ្លើយតបភាពស៊ាំប្រភេទ Non – IgE Mediated Food Allergy) ទោះរោគសញ្ញាដូចអាលែកហ្ស៊ីអាហារទូទៅ ដូចជា កន្ទួលអាលែកហ្ស៊ី មុខក្រហម ឬបបូរមាត់ហើម ក៏ដោយ ប៉ុន្តែរោគសញ្ញាភាគច្រើនមិនធ្ងន់ធ្ងរ
ពេលណាគួរសង្ស័យអាលែកហ្ស៊ីចំពោះសារធាតុបន្ថែមក្នុងអាហារ
- រោគសញ្ញាស្របតាមបរិមាណដែលទទួលបាន បើញ៉ាំតិចអាចមិនមានរោគសញ្ញា ប៉ុន្តែបើទទួលបានច្រើនអាចជំរុញឱ្យកើតរោគសញ្ញា
- កើតរោគសញ្ញាតែពេលខ្លះៗពេលទទួលទាន ទោះជាអាហារប្រភេទដូចគ្នាក៏ដោយ
- មានរោគសញ្ញាចំពោះអាហារជាច្រើនប្រភេទដែលមិនពាក់ព័ន្ធគ្នា ដូចជា បង្គាស្ងួត ស្រា (wine) បន្លែស្ងួត ដែលប្រើ Sulfites ជាគ្រឿងផ្សំរួម
ការវិនិច្ឆ័យចម្បងគឺការធ្វើតេស្តដោយការទទួលទាន (Oral Food Challenge Test) ក្រោមការណែនាំរបស់វេជ្ជបណ្ឌិត និងជៀសវាងប្រភពអាហារដែលបង្ករោគសញ្ញា
ហេតុអ្វីមនុស្សសម័យថ្មីអាលែកហ្ស៊ីអាហារកាន់តែច្រើន
ភាពស៊ាំភាគច្រើនរបស់រាងកាយពាក់ព័ន្ធនឹងពោះវៀន ដោយមីក្រូអ័រហ្គានីសនៅក្នុងពោះវៀន ឬ Gut Microbiome ជួយរក្សាតុល្យភាពភាពស៊ាំ។ ពេលតុល្យភាពមីក្រូអ័រហ្គានីសខូចពីកត្តាផ្សេងៗ ដូចជា ការប្រើថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកដោយមិនចាំបាច់ ការទទួលទានអាហារកែច្នៃជាប្រចាំ ភាពតានតឹងសន្សំ ការគេងសម្រាកមិនគ្រប់គ្រាន់ ចំនួនមីក្រូអ័រហ្គានីសល្អថយចុះ នាំឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំដំណើរការខុសប្រក្រតីរហូតកើតអាលែកហ្ស៊ីឡើង
សង្ស័យថាអាលែកហ្ស៊ីអាហារ គួរឈប់ញ៉ាំអាហារឬទេ
ប្រសិនបើសង្ស័យថាអាលែកហ្ស៊ីអាហារ គួរជួបវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសឱ្យបានឆាប់ ដើម្បីធ្វើតេស្តលើស្បែក Skin Prick Test យកឈាមពិនិត្យ Specific IgE ដែលចំពោះអាហារប្រភេទនោះៗ ឬតេស្តអាហារដោយការទទួលទាន (Oral Food Challenge Test) ដើម្បីបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ថា អាលែកហ្ស៊ីអាហារពិតប្រាកដឬអត់។ មិនគួរឈប់ញ៉ាំដោយខ្លួនឯងដោយគ្មានលទ្ធផលតេស្តច្បាស់លាស់ ព្រោះអាចបណ្តាលឱ្យខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹម និងជៀសវាងអាហារខុសប្រភេទ។ ដើម្បីការថែទាំ និងការណែនាំឱ្យបានត្រឹមត្រូវបន្តទៅមុខ
មន្ទីរពេទ្យណាដែលមានជំនាញព្យាបាលជំងឺអាលែកហ្ស៊ីអាហារ
មជ្ឈមណ្ឌលជំងឺអាលែកហ្ស៊ី និងហឺត Bangkok Hospital ត្រៀមខ្លួនផ្តល់សេវាវាយតម្លៃ តេស្តវិនិច្ឆ័យ ថែទាំ និងព្យាបាលអ្នកដែលមានរោគសញ្ញាអាលែកហ្ស៊ីអាហារយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ព្រមទាំងផ្តល់ការពិគ្រោះ និងចំណេះដឹងត្រឹមត្រូវ ដោយក្រុមវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេស និងក្រុមពហុវិស័យដែលមានជំនាញ និងបទពិសោធន៍ខ្ពស់ ដើម្បីឱ្យអ្នកជំងឺមានគុណភាពជីវិតល្អ
វេជ្ជបណ្ឌិតដែលមានជំនាញព្យាបាលជំងឺអាលែកហ្ស៊ីអាហារ
Dr. Chawisa Panaphorn វេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសអន្តរាគមន៍ផ្នែកជំងឺអាលែកហ្ស៊ី និងភាពស៊ាំ មជ្ឈមណ្ឌលជំងឺអាលែកហ្ស៊ី និងហឺត Bangkok Hospital
អាចចុចទីនេះដើម្បីកក់ពេលណាត់ជួបដោយខ្លួនឯង
