การหาสาเหตุอาการเหนื่อยง่าย หายใจไม่อิ่ม : โรคหรือไม่ใช่โรค

Copy

การหาสาเหตุอาการเหนื่อยง่าย หายใจไม่อิ่ม และอาการเจ็บหน้าอก: โรคหรือไม่ใช่โรค

อาการหอบเหนื่อย และ เจ็บหน้าอก เป็นอาการที่พบบ่อยอาการหนึ่ง พวกเราทุกคน คงเคยมีอาการนี้มาก่อน เช่น หลังออกกำลัง แต่อาการเหนื่อยแบบนั้น ถือว่าเป็นอาการเหนื่อยตามปกติ แม้ว่าบางคน อาจมีอาการเหนื่อยมาก ในขณะที่บางคน อาจเหนื่อยน้อยกว่า เมื่อออกกำลังในขนาดเดียวกันก็ตาม อาการเหนื่อยง่ายเรา หมายถึง เมื่อเราออกกำลังแล้วเหนื่อย ในขณะที่คนปกติอื่นๆ ที่มีอายุรุ่นราวคราวเดียวกัน ทำได้สบายโดยไม่มีอาการอะไร ดังนั้นพูดง่ายๆ คือ คนอื่นๆ เขาทำได้สบายไม่เหนื่อย แต่เราทำบ้างกลับมีอาการเหนื่อย
 
อาการเหนื่อยคืออะไร

คนเราปกติต้องหายใจ เราหายใจเข้า เพื่อนำเอาออกซิเจน ซึ่งมีอยู่ในอากาศไปให้ร่างกายใช้ และหายใจออก เพื่อนำเอาคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งเป็นของเสีย ที่สร้างขึ้นในร่างกายออกไป การหายใจควบคุม โดยศูนย์ควบคุมการหายใจ ในสมอง ซึ่งจะควบคุม ให้ปริมาณการหายใจ เป็นสัดส่วน กับความต้องการของออกซิเจน ในร่างกาย โดยที่ตัวเราเอง ไม่ต้องรับรู้ (Involuntary Breathing) เมื่อร่างกายเรา ต้องการออกซิเจนเพิ่มขึ้น ศูนย์ควบคุมการหายใจ ก็จะกระตุ้น ให้เราหายใจเพิ่มขึ้นตาม เมื่อเราต้องการออกซิเจนน้อยลง ศูนย์ควบคุมการหายใจ ก็จะสั่งให้เราหายใจน้อยลง โดยเราไม่รู้สึกตัวว่า หายใจมาก หรือหายใจน้อย แต่ตัวเราเอง ก็สามารถควบคุมการหายใจได้เช่นกัน เช่น ถ้าต้องการ จะกลั้นหยุดหายใจ หรือจะหายใจเร็ว ก็สามารถทำได้ (Voluntary Breathing) การหายใจ ต้องใช้พลังงาน โดยมีกล้ามเนื้อ ช่วยการหายใจ ได้แก่ กล้ามเนื้อที่ยึดซี่โครง ของทรวงอก และกระบังลมหดตัว ทำให้ทรวงอกเรา เคลื่อนไหวเป็นตัวสำคัญ

สาเหตุของอาการเหนื่อย และ หายใจไม่อิ่ม

สาเหตุของอาการเหนื่อยอาจเป็นจากโรค หรือไม่ใช่จากโรคก็ได้ และแบ่งเป็นเหนื่อยอย่างปัจจุบัน คือ เพิ่งเป็นมา 2-3 วัน หรือเป็นเรื้อรังคือ เป็นมานานแล้ว

สาเหตุจากโรค

  • โรคปอด

  • โรคหัวใจ

  • โรคอื่นๆ ที่ทำให้มีอาการเหนื่อยอย่างปัจจุบัน

    • จากอุบัติเหตุเกิดบาดเจ็บที่ทรวงอก เพราะอาจมีอันตรายถึงปอดและหัวใจ โรคอื่นๆ ที่ทำให้มีอาการเหนื่อยเรื้อรัง

    • โรคสมองและประสาทเลี้ยงกล้ามเนื้อ (Neuromuscular Disease) เช่น หลอดเลือดเลี้ยงสมองตีบ โรคกล้ามเนื้อฝ่อ (Muscular atrophy or Dystrophy) และ Myasthenia Gravis เป็นต้น

    • จมูกอักเสบเรื้อรัง

    • โรคโลหิตจาง 

    • โรคคอพอกเป็นพิษ ต่อมธัยรอยด์ทำงานเกินขนาด (Thyrotoxicosis or Hyperthyroidism)

    • ต่อมธัยรอยด์ทำงานน้อย (Hypothyroidism)

    • การพิการของกระดูกทรวงอกจำกัดการเคลื่อนไหวของทรวงอก ทำให้การหายใจลำบากขึ้น ออกแรงมากขึ้น

    • กรดในกระเพาะไหลย้อนกลับ (Gastroesophageal Reflux) และท้องอืด

    • โรคไตเรื้อรัง

    • โรคตับในระยะรุนแรง

สาเหตุไม่ใช่จากโรค

  • ไม่ใคร่ได้ออกกำลัง (Physically Unfit)

  • ขณะกำลังรื้อฟื้นจากไข้

  • พักผ่อนไม่พอ 

  • เครียด กังวล ท้อใจ (เหนื่อยใจ)

ประสบการณ์เท่าที่พบ ในการเป็นแพทย์มานาน ผู้ป่วยที่มาหา ด้วยเหนื่อยง่าย สาเหตุมักไม่ใช่เป็นจากโรค (เกินครึ่ง) แต่ก็มีโรคเป็นจำนวนมาก ที่ทำให้เกิดอาการเหนื่อย ซึ่งถ้าไม่รักษา หรือรักษาช้าไป อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต หรือต้องพิการมีอาการเหนื่อยไปตลอดชีวิตก็ได้

ความรุนแรงของอาการเหนื่อย

แพทย์มักจะถามถึงความรุนแรง ของอาการเหนื่อย ว่ามีมากน้อยเพียงไร โดยดูความสามารถ ในการออกกำลัง เพื่อประเมินดูสมรรถภาพผู้ป่วย และความรุนแรงของโรค ที่ใช้กันทั่วไปแบบง่ายๆ คือ ใช้ Word Scale (Modified Medical Research Council Scale) โดยแบ่งเป็น Grade 0 ถึง 4

  • Grade 0 ไม่มีอาการหอบเหนื่อย ยกเว้นไปออกกำลังอย่างหนัก

  • Grade 1 มีอาการเหนื่อยเมื่อเดินเร็วๆ บนทางราบ หรือ เดินขึ้นเขา

  • Grade 2 ต้องเดินบนทางราบได้ช้ากว่าคนปกติที่มีอายุขนาดเดียวกัน เพื่อหลีกเลี่ยงเกิดอาการหอบเหนื่อย หรือต้องหยุดพักเพื่อหายใจเมื่อเดินบนทางราบได้ระยะหนึ่ง 

  • Grade 3 ต้องหยุดพักหายใจเพราะเหนื่อยเมื่อเดินได้ประมาณ 100 หลา หรือในราว 2-3 นาที 

  • Grade 4 มีอาการเหนื่อยเมื่อต้องออกจากบ้าน หรือเหนื่อยเมื่อสวมหรือถอดเสื้อผ้าออกเอง

หรืออาจใช้การแบ่งของสมาคมโรคหัวใจของนครนิวยอร์ค (New York Heart Association Functional Classification)

  • Class I ออกกำลัง (Physical Activity) ได้ไม่จำกัดเหมือนคนปกติ

  • Class II จำกัดการออกกำลังเพียงเล็กน้อย ไม่เหนื่อย สบายดีไม่มีอาการถ้าอยู่เฉยๆ แต่ออกกำลังตามธรรมดามีอาการเหนื่อยบ้าง 

  • Class III ต้องจำกัดการออกกำลังอย่างมาก ไม่เหนื่อย สบายดีไม่มีอาการถ้าอยู่เฉยๆ ออกกำลังเล็กน้อยก็เหนื่อย

  • Class IV ไม่สามารถออกกำลังได้โดยไม่เหนื่อย แม้แต่อยู่เฉยๆ ก็อาจจะเหนื่อย อาการจะเพิ่มมากขึ้นเมื่อออกกำลังเพิ่มขึ้น

หน่วยกายภาพบำบัด และฟื้นฟูสมรรถภาพหลายแห่ง จะใช้การแบ่งที่ละเอียดกว่า ในการประเมินอาการ และติดตามผลการรักษาผู้ป่วย เช่น ใช้ Rating Scale for Dyspnea (Modified Borg Scale) เป็นต้น

การตรวจหาสาเหตุของโรคที่ทำให้เกิดอาการเหนื่อย หายใจไม่อิ่ม

การซักประวัติ ตรวจร่างกายที่ได้มาตราฐาน ตรวจเลือด ตรวจหน้าที่ตับ ไต ต่อมธัยรอยด์ เอกซ์เรย์ทรวงอก คลื่นไฟฟ้าหัวใจ และตรวจสมรรถภาพปอด จะบอกถึงสาเหต ุที่ทำให้เกิดอาการเหนื่อยง่าย หรือ เกิดอาการ ได้เกือบหมด

สาเหตุของโรคที่สำคัญ คือ โรคปอดและโรคหัวใจ
  • โรคปอดเป็นโรคที่พบบ่อยที่สุด สถิติจากศูนย์ควบคุมโรค ในสหรัฐ ในปี 2543 ชาวอเมริกันประมาณ 30 ล้านคนหรือ 11.03% ของประชากร ป่วยเป็นโรคปอดเรื้อรัง ในขณะเดียวกัน มีชาวอเมริกัน 22 ล้านคน หรือ 8.09% ป่วยเป็นโรคหัวใจ สำหรับในประเทศไทย ในปี 2545 สถิติจากกระทรวงสาธารณสุข ปรากฎว่า ผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจ เข้ามารับการตรวจจากแพทย์ ปีละ 24.4 ล้านราย และระบบไหลเวียนของเลือด 7.2 ล้านราย อัตราตายของคนไทย จากโรคปอด ซึ่งรวมถึงปอดบวมและวัณโรค ด้วยอัตรา 31.9 ต่อประชากร 100,000 คน ซึ่งเป็นโรคหัวใจ จะมีอัตราตาย 27.7 จากประชากร 100,000 คน สำหรับโรคปอด ในผู้ป่วยที่อายุน้อย และหนุ่มสาว มักเป็นโรคหอบหืด ส่วนอายุมาก มักจะเป็นหลอดลมอักเสบเรื้อรัง และถุงลมปอดโป่งพอง การตรวจเอกซ์เรย์ปอด และตรวจสมรรถภาพปอดจะตรวจพบผู้ป่วยได้เกือบทั้งหมด แต่บางคราว แพทย์อาจต้องการการตรวจเพิ่มเติม เพื่อการวินิจฉัยที่แน่นอน และเพื่อการรักษาที่มีประสิทธิภาพ

  • สำหรับโรคหัวใจนั้น โรคที่พบบ่อยคือ โรคหลอดเลือดเลี้ยงหัวใจตีบ โรคนี้ขึ้นอยู่กับอายุของผู้ป่วยด้วย ผู้ป่วยอายุต่ำกว่า 25 ปีมีโอกาสเป็นโรคเส้นเลือดเลี้ยงหัวใจตีบ 0.2 รายต่อประชากร 100,000 ราย อายุ 35-44 ปีมีโอกาสเป็น 14.7 รายต่อประชากร 100,000 รายอายุ 75-84 ปีมีโอกาสเป็น  1252.2 รายต่อประชากร 100,000 ราย ดังนั้นจะเห็นได้ว่าถ้าผู้ป่วยมีอายุน้อยกว่า 44 ปี ไม่มีอาการเจ็บ ไม่มีโรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน ความดันสูง ไขมันสูง โดยเฉพาะมีเอกซ์เรย์หัวใจและคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (อี เค จี) ปกติแล้วอาจพูดได้เลยว่าโอกาสที่อาการเหนื่อยง่ายจะเป็นจากโรคหัวใจนั้นน้อยมาก แต่ถ้าผู้ป่วยเป็นโรคหัวใจก็มีความจำเป็น ที่ต้องให้แพทย์ผู้ชำนาญทางโรคหัวใจตรวจหาสาเหตุที่แน่นอนและรักษาต่อ

  • โรคทางสมองนั้นส่วนใหญ่ การตรวจร่างกายก็พอจะบอกได้ว่า เป็นโรคทางสมองหรือไม่ แต่จะเป็นชนิดไหนนั้นต้องมีการตรวจ และรักษาต่อ โดยแพทย์ผู้ชำนาญทางสมอง 

  • สำหรับโรคอื่นๆ นั้น เช่น โรคโลหิตจาง โรคของต่อมธัยรอยด์ โรคไต โรคตับ และโรคกรดไหลย้อนกลับ นั้นอาจจำเป็นต้องตรวจต่อ และรักษาโดยแพทย์ผู้ชำนาญเฉพาะโรคเช่นกัน 

โรคคัดจมูก หรือที่รู้จักกันในนามโรคแพ้อากาศนั้นพบบ่อยในบ้านเรา โรคทำให้มีจมูกอักเสบและบวม รูจมูกตีบตัน บางคราวอาจเกิดจากดั้งจมูกคดจากอุบัติเหตุ ทำให้หายใจลำบากเวลานอนหรือเวลาออกกำลัง ต้องอ้าปากหายใจเพราะหายใจได้ง่ายกว่า แพทย์ผู้ชำนาญโรคหู คอ จมูกจะให้การดูแลโรคนี้ได้อย่างดี

การตรวจหาสาเหตุของอาการเหนื่อย หายใจไม่อิ่ม ที่ไม่ใช่จากโรค

ผู้ป่วยที่มีอาการเหนื่อยง่าย โดยเฉพาะผู้ป่วยอายุน้อย มักเกิดจากการที่ไม่ใคร่ได้ออกกำลัง พักผ่อนไม่พอหรือหลับไม่สนิท โดยเฉพาะมีเรื่องเครียด กังวล ไม่ว่าจะเป็นจากการงาน หรือเรื่องภายในครอบครัว อาจทำให้เกิดอาการเหนื่อยง่ายได้ ผู้ป่วย มักจะมีอาการหายใจไม่เต็มอิ่ม รู้สึกอากาศไม่เข้าไปในปอด หายใจลึกๆ 3-4 ครั้งแล้วจะสบาย หรือชอบถอนหายใจ บางคราว ผู้ป่วยมีปัญหา แต่ตนเองคิดว่าไม่ได้คิดอะไร เพราะแก้ไขได้ แต่จริงๆ แล้วจิตใต้สำนึก ยังคงเก็บปัญหาไว้อยู่ก็ได้ ผู้ป่วยพวกนี่ จะสบายขึ้น จากการได้รับยาคลายเครียดอ่อนๆ โดยเฉพาะเวลานอน แต่มีบางราย อาจต้องปรึกษาจิตแพทย์ บางคราวจะมีอาการอื่น เช่น ใจสั่น กรดในท้องมาก ท้องเดินบ่อย มึนศีรษะ ปวดศรีษะ หรือตกใจง่ายร่วมด้วย สำหรับผู้ที่ไม่ค่อยได้ออกกำลัง ทางหน่วยกายภาพบำบัด จะบอกได้ถึงว่า ผู้ป่วยมีการขาดการออกกำลังหรือไม่ เป็นมากน้อยแค่ไหน เป็นที่ส่วนไหนของร่างกาย และมีการบริการ เพื่อให้มีสุขภาพสมบูรณ์ (Physical Fitness Exercise Program) โดยแนะนำนำวิธีบริหาร ที่เหมาะสมกับโรค อายุ และอาชีพของผู้ป่วย

ศูนย์ปอด และระบบทางเดินหายใจ ของโรงพยาบาลกรุงเทพ มีบริการที่จะหาสาเหตุของอาการเหนื่อยง่าย และถ้าพบสาเหตุอื่น ที่ไม่ใช่โรคของปอด และระบบทางเดินหายใจ ก็จะส่งผู้ป่วยต่อไป ให้ผู้ที่ชำนาญโรคเฉพาะทางนั้นๆ ของโรงพยาบาล ซึ่งมีบริการอย่างครบวงจรดูแลรักษาต่อ

ติดต่อสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ โทร 1719