เครื่องเร่งอนุภาค Linear Accelerator

เครื่องเร่งอนุภาค Linear Accelerator (LINAC) เป็นเครื่องฉายรังสีที่ใช้กระแสไฟฟ้าในการผลิตรังสีเอ็กซเรย์พลังงานสูง โดยสามารถแบ่งระดับพลังงานของรังสีเอ็กซ์ได้เป็น 2 ระดับคือ

1. พลังงาน 6 MV เหมาะสำหรับในส่วนของรอยโรคที่ลึกไม่เกิน 10 เซ็นติเมตร
2. พลังงาน 18 MV เหมาะสำหรับในส่วนของรอยโรคที่ลึกเกิน 10 เซ็นติเมตร
   โดยที่เครื่องเร่งอนุภาค LINAC สามารถให้การรักษาได้ด้วยเทคนิคแบบมาตรฐาน (Conventional therapy) และเทคนิคแบบความแม่นยำสูง 3D-CRT (Three dimensions conformal radiation therapy) หรือ IMRT (Intensity modulated radiation therapy) ซึ่งสามารถรักษาได้ทุกส่วนของร่างกาย

ข้อบ่งชี้ กลุ่มผู้ป่วยที่รักษาด้วยเครื่องฉายรังสี LINAC

• กลุ่มโรคเนื้องอกในสมองส่วนต่างๆ
• กลุ่มโรคมะเร็งที่แพร่กระจายมาสู่สมองหรือกลับมาเป็นใหม่
• มะเร็งบริเวณศีรษะและลำคอ
• โรคมะเร็งของกระดูกสันหลัง ต่อมลูกหมาก และ ปอด
• เนื้องอกที่อยู่ในตำแหน่งใกล้กับอวัยวะที่ไวต่อรังสี ซึ่งจะเกิดอันตรายถ้าใช้เทคนิคการรักษาแบบเก่า

ประโยชน์ที่ได้รับ

1. เป็นเทคโนโลยีที่มีความก้าวหน้ามากที่สุดในปัจจุบัน มีความถูกต้องและแม่นยำในการรักษาสูง
2. เหมาะสำหรับรอยโรคทุกขนาดและอยู่ใกล้อวัยวะที่สำคัญที่มีความไวต่อรังสี
3. สามารถกำหนดการกระจายของรังสีในเป้าหมายให้พอดีกับขนาดของเป้าหมาย
4. ลดความเสียหายของเนื้อเยื้อหรือหรืออวัยวะปกติที่อยู่รอบๆรอยโรค
5. สามารถลดเวลาในการฉายรังสี โดยเพิ่มอัตราปริมาณรังสีให้สูงและสามารถควบคุมด้วยคอมพิวเตอร์ได้
6. ผู้ป่วยที่รับการฉายรงสีไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาล
   

การปฏิบัติตัวก่อน – หลังการฉายรังสี

การปฏิบัติตัวก่อน

1. ผู้ป่วยต้องได้รับการตรวจร่างกาย และซักประวัติอย่างละเอียด รวมทั้งการตรวจเลือดทางห้องปฏิบัติการก่อนการฉายรงสี
2. แนะนำเรื่องเสื้อ-ผ้าเครื่องแต่งกาย เมื่อมารับการฉายรังสี ควรสวมเสื้อผ้าที่สะดวกต่อการถอดและการสวมใส่
3. แนะนำการให้รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และมีคุณค่าต่อร่างกาย ดื่มน้ำสะอาดอย่างน้อยวันละ 6-8 แก้ว และควรงด สุรา บุหรี่ หมาก พลู เพื่อให้ร่างกายแข็งแรงพร้อมที่จะฉายรังสี
4. ดูแลความสะอาดของร่างกาย ปากและฟัน
5. กรณีมีโรคประจำตัว และมียาประจำที่ต้องรับประทาน สามารถรับประทานได้ต่อเนื่องแต่ต้องแจ้งแพทย์ที่ดูแลทางรังสีรักษารับทราบด้วย
6. การฉายรังสี ต้องใช้เวลานานดังนั้น ต้องมีการเตรียมตัวเกี่ยวกับการเดินทางและที่พักอาศัยขณะมารับการฉายรงสี

การปฏิบัติตัวขณะรับการฉายรังสี และหลังการฉายรังสี

1. ระมัดระวังอย่าให้เส้นลบ ถ้าเส้นลบให้แจ้งเจ้าหน้าที่ทันที่ที่มารับการฉายในวันถัดมา
2. หลีกเลี่ยงการใช้ครีมหรือยาทาผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสี
3. การทำความสะอาดร่างกาย แนะนำให้อาบน้ำได้ปกติ แต่ต้องระวังไม่ขัดถู ขี้ไคลหรือใช้สบู่ถู บริเวณที่ฉายรังสี
4. ห้ามวางกระเป๋าน้ำร้อน หรือน้ำเย็น บริเวณที่ฉายรังสี
5. ป้องกันการระคายเคืองต่อผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสี โดยไม่ใส่ เสื้อผ้า ที่คับ หรือเนื้อผ้าหยาบกระด้าง หรือใช้เครื่องผูกรัด
6. ห้ามใช้แป้งทาบริเวณที่ฉายรังสี เนื่องจากแป้งอาจมีโลหะหนักผสมอยู่ เมื่อฉายรังสีจะทำให้เกิดปฏิกิริยาต่อผิวหนังรุนแรง
7. หลีกเลี่ยงการโกนขนหรือผมบริเวณที่ฉายรังสีเพราะอาจทำให้เกิดแผล

ความเสี่ยงและผลข้างเคียงของการรักษาด้วยการฉาย LINAC

1. การเปลี่ยนแปลงของผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสี เมื่อฉายได้ 1-2 สัปดาห์ ผิวหนังอาจมีลักษณะ บวม แดง แห้ง เป็นขุย คัน และ อาจลอก หรือ ตกสะเก็ดได้
2. อาการอ่อนเพลีย เป็นอาการปกติที่อาจพบได้ระหว่างการฉายรังสี ซึ่งอาจเกิดจากการรับประทานอาหารได้น้อย หรือเบื่ออาหาร
3. ความต้านทานโรคต่ำ ซีด และเลือดออกง่าย ซึ่งเกิดจากการฉายรังสีจะกดการทำงานของไขกระดูก ซึ่งมักจะเกิดจากการฉายบริเวณที่มีการสร้างเม็ดเลือดมาก เช่น กระดูกอุ้งเชิงกราน กระดูกซี่โครงและหน้าอก เฝ้าระวังโดยการ เจาะเลือด ดู CBC
4. การเกิดภาวะแทรกซ้อนเฉพาะที่ เช่น การเกิด Mucositis , diarrhea
5. อาการปากแห้ง กรณีฉายบริเวณ ศีรษะ ลำคอ และ ต่อมน้ำลาย
6. อาการทางระบบทางเดินอาหาร กรณีฉายรังสีบริเวณช่องท้อง
7. อาการทางสมอง กรณีมีการฉายบริเวณ ศีรษะ ซึ่งอาจเกิดสมองบวมได้
8. อาการของอวัยวะสืบพันธ์ กรณีมีการฉาย บริเวณ อุ้งเชิงกราน เช่น ในเพศชาย อาจเกิดการไม่แข็งตัวของอวัยวะเพศ ส่วนเพศหญิงอาจเกิดการตีบตันของช่องคลอด และ การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน